| YouTube Channel

तमम् (tamam)

 
Spoken Sanskrit
English
तमम् tamam
ind.
so as to faint away
Apte
English
तमम् [tamam], Darkness.
The tip of the foot.
मः An epithet of Rāhu.
The Tamāla tree.
Darkness.
Monier Williams Cologne
English
तमम्
ind.
so as to faint away,
Pāṇ.
vi, 4, 93.
Apte Hindi
Hindi
तमम्
नपुं*
- तम्+घ
अन्धकार
तमम्
नपुं*
- -
पैर की नोंक
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तमु काङ्क्षायाम्”@} 2 शमादिः।
घटादिः।
3 ‘ग्लानावेव 4 प्रयोगः।
मुरारिस्तु ‘द्रष्टुं बहूत्ताम्यति।’ इति काङ्क्षाया- मेवाह।’ इति धातुकाव्यव्याख्याने 5।]] 6 तमकः-मिका, 7 तमकः-मिका, तितमिषकः-षिका, 8 तन्तमकः-तंतमकः-मिका
तमिता-त्री, तमयिता-त्री, तितमिषिता-त्री, तन्तमिता-त्री
9 ताम्यन्-न्ती, तमयन्-न्ती, तितमिषन्-न्ती
-- 10 तमिष्यन्-न्ती-ती, तमयिष्यन्-न्ती-ती, तितमिषिष्यन्-न्ती-ती
-- तमयमानः, तमयिष्यमाणः, तन्तम्यमानः, तन्तमिष्यमाणः
11 प्रतान्-प्रतामौ-प्रतामः
-- -- -- 12 तान्तः, तमितः, तितमिषितः, तन्तमितः-तवान्
-- तमः, 13 तमी 14, तमः, तितमिषुः, तन्तमः
तमितव्यम्, तमयितव्यम्, तितमिषितव्यम्, तन्तमितव्यम्
तमनीयम्, तमनीयम्, तितमिषणीयम्, तन्तमनीयम्
15 तम्यम्, तम्यम्, तितमिष्यम्, तन्तम्यम्
ईषत्तमः-दुस्तमः-सुतमः
-- -- -- तम्यमानः, तम्यमानः, तितमिष्यमाणः, तन्तम्यमानः, तमः, तमः, तितमिषः, तन्तमः
तमितुम्, तमयितुम्, तितमिषितुम्, तन्तमितुम्
16 तान्तिः, तमना, तितमिषा, तन्तमा
तमनम्, तमनम्, तितमिषणम्, तन्तमनम्
17 तमित्वा-तान्त्वा, तमयित्वा, तितमिषित्वा, तन्तमित्वा
प्रतम्य, 18 प्रतमय्य, प्रतितमिष्य, प्रतन्तम्य
19 तमम् २, तमित्वा२, तान्त्वा २, 20 तमम् -तामम् २, तमित्वा -तान्त्वा २, तितमिषम् २, तितमिषित्वा २, तन्तमम्
तन्तमित्वा
21 इत्यसुन् प्रत्ययः।]] तमः, 22 असच्प्रत्यये रूपम्।]] तमसा 23, 24 इति रक्प्रत्ययः, दीर्घश्च।
तम्यते जनैरिति ताम्रम् = लोहविशेषः।]] ताम्रम् 25।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(७०६)
02
=>
(४-दिवादिः-१२०२। सक। सेट्। पर।)
03
=>
[[[अ]
04
=>
[अस्य]
05
=>
[२-६५]
06
=>
[[१। ‘नोदात्तोपदेशस्य मान्तस्यानाचमेः’ (७-३-३४) इति वृद्धिनिषेधः। एवं घञि, णमुलि ज्ञेयम्।]]
07
=>
[[२। ‘जनीजॄष्क्रसुरञ्जोऽमन्ताश्च’ (ग। सू। भ्वादौ) इति मित्संज्ञायाम्, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाया ह्रस्वः। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
08
=>
[[३। यङन्ते, ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८४) इत्यभ्यासस्य नुगागमः। तस्य ‘पदान्तवद्वाच्यः’ (वा। ७-४-८४) इति वचनात् पदान्तवद्भावे, ‘वा पदान्तस्य’ (८-४-५९) इति परसवर्णविकल्पः। एवं यङन्ते सर्वत्र रूपद्वयं ज्ञेयम्।]]
09
=>
[[४। ‘शमामष्टानां दीर्घः श्यनि’ (७-३-७४) इति दीर्घः।]]
10
=>
[पृष्ठम्०६५२+ २५]
11
=>
[[१। क्विपि, ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति’ (६-४-१५) इति दीर्घे, ‘मो नो धातोः’ (८-२-६४) इति नकारः पदान्ते। तस्य नकारस्य त्रैपादिकत्वात् ‘न लोपः प्राति- पदिकान्तस्य’ (८-२-७) इति लोपो न।]]
12
=>
[[२। उदित्त्वेन क्त्वायामिड्विकल्पनात्, निष्ठायाम्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्णिषेधः। ‘अनुनासिकस्य क्वि--’ (६-४-१५) इति दीर्घः। ‘मोऽनुस्वारः’ (८-३-२३) इत्यनुस्वारः। ‘अनुस्वारस्यययि--’ (८-४-५८) इति परसवर्णः।]]
13
=>
[[आ। ‘अशाम्यदात्माऽपि तमी नमामि दमिप्रियं श्रान्तिहरं भवन्तम्।’ धा। का। २। ६५।]]
14
=>
[[३। ‘शमित्यष्टाभ्यो घिनुण् (३-२-१४१) इति तच्छीलादिषु कर्तषु घिनुण्। ‘नोदात्तो- पदेशस्य--’ (७-३-३४) इति वृद्धिनिषेधः।]]
15
=>
[[४। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९३) इति यत्।]]
16
=>
[[५। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधः। अनुस्वारपरसवर्णौ।]]
17
=>
[[६। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। इडभावपक्षे, दीर्घानुस्वार- परसवर्णाः।]]
18
=>
[[७। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
19
=>
[पृष्ठम्०६५३+ २४]
20
=>
[[१। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ दीर्घविकल्पः।]]
21
=>
[[२। ‘असुन्’ [द। उ। ९-४९]
22
=>
[[३। औणादिके [द। उ। ९-४४]
23
=>
[नदी]
24
=>
[[४। ‘असितम्योर्दीर्घश्च’ [द। उ। ८-३६]
25
=>
[[आ। ‘मधुरिपोरभिताम्रमुखी मुदं दिवि तदा विततान शुकावलिः।’ शि। व। ६। ५३।]]