तम (tama)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishYates
EnglishSpoken Sanskrit
Englishतम - tama - - darkness
तम - tama - - added (in older language) to adverbs and (in later language) to verbs , intensifying their meaning
तम - tama - - most desired
तम - tama - - in a high degree
तम - tama - - much
तम - tama - - sour mangosteen [ Xanthochymus Pictorius - Bot. ]
तम - tama - - point of the foot
तम - tama - - affix forming the superlative degree of adjectives and rarely of substantives
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishतम [tama], A Taddhita affix of the superlative degree applied to nouns, adjectives and also to verbs and indeclinables in which latter case it is changed to तमाम्
अश्व˚ 5. 'the best horse'
सुहृत्तम Mu.I
so पचतितमाम्. It is also added to pronouns in the sense of 'one of many' e. g. कतम, यतम, ततम
तमम् [tamam], Darkness.
The tip of the foot.
मः An epithet of Rāhu.
The Tamāla tree.
Darkness.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishHindi
Hindiक्रोध
Apte Hindi
Hindiतमम्
- तम्+घ
अन्धकार
तमम्
- -
पैर की नोंक
तमः
- -
राहु का विशेषण
तमः
- -
तमाल वृक्ष
Shabdartha Kaustubha
Kannadaतम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಹು
तम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಮಾಲವೃಕ್ಷ /ಹೊಂಗೆಮರ
तम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಮೋಗುಣ
तम
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಧಕಾರ
निष्पत्तिः - > तमु (ग्लानौ) - "घः"(३-३-११८)
व्युत्पत्तिः - > ताम्यत्यनेन
तम
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾದಾಗ್ರ /ಕಾಲಿನ ತುದಿ
L R Vaidya
EnglishAbhyankara Grammar
Englishतम common term for the tad. affixes तमट् and तमप्.
नाममाला
Sanskritतमस्, अन्धकार, तिमिर, ध्वान्त, संतमस्, तम
तमोऽन्धकारं तिमिरं ध्वान्तं संतमसं तमम् ॥ १४८ ॥
verse 0.1.1.148
page 0072
पुराणम्
Englishतम / TAMA. A King who was the son of śravā of the race of King gṛtsamada. (Śloka 63, Chapter 30, anuśāsana parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritतम, उ इर् भ य खेदे । इच्छायाम् । इति कवि-कल्पद्रुमः ॥
(दिवां-परं-अकं-सेट् ।) उ, तमित्वा तान्त्वा । इर्, अतमत् अतमीत् ।अस्मात् पुषादित्वात् नित्यं ङ इत्यन्ये । भ य, ताम्यति लोकः उत्तप्तः स्यादित्यर्थः । इतिदुर्गादासः ॥
तमं, (ताम्यत्यस्मादनेन वा । तम + अपा-दाने करणे वा संज्ञायां घः ।) अन्धकारः । इतिशब्दरत्नावली ॥
पादाग्रम् । इति शब्द-चन्द्रिका ॥
तमः, (ताम्यत्यनेनेति । तम + संज्ञायां घः ।)तमोगुणः । इत्यमरटीकायां रायमुकुटः ॥
तमालवृक्षः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
(राहुः ।इत्यमरः । १ । ३ । २६ । यथा, ज्योतिषे होरायाम् ।“भृगुतमबुधजीवैरिति । कितवस्तमस्येतिवराहः ॥
” इति उणादिवृत्तिटीकायां उज्-ज्वलदत्तः । ४ । १८८ ॥
)
तमः, [स्] (ताम्यत्यनेनेति । तम + “सर्व्व-धातुभ्योऽसुन् ।” उणां । ४ । १८८ । इतिअसुन् ।) प्रकृतेर्गुणविशेषः । यथा, --“सत्त्वं रजस्तम इति दृश्यन्ते पुरुषे गुणाः ।कालसञ्चोदितास्तेऽपि परिवर्त्तन्त आत्मनि ॥
प्रभूतञ्च यदा सत्त्वं मनोबुद्धीन्द्रियाणि च ।तदा कृतयुगं विद्याद्दाने तपसि यद्रतिः ॥
यदा कर्म्मसु कार्य्येषु शक्तिर्यशसि देहिनाम् ।तदा त्रेता रजोवृत्तिरिति जानीहि शौनक ! ॥
यदा लोभस्त्वसन्तोषो मानो दम्भोऽथ मत्सरः ।कर्म्मणाञ्चापि काम्यानां द्बापरस्तद्रजस्तमः ॥
यदा सदानृतं तन्द्री निद्राहिंसादिसाघनम् ।शोकमोहभयं दैन्यं स कलिस्तु तदा स्मृतः ॥
”इति गारुडे २२७ अध्यायः ॥
* ॥
अपि च ।“तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्व्वदेहिनाम् ।प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ! ॥
सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्म्मणि भारत ! ।ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत ॥
रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ! ।रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥
”“अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।तमस्यतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ! ॥
यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् ।तदोत्तमविदां लोकानमलान् प्रतिपद्यते ॥
रजसि प्रलयं गत्वा कर्म्मसङ्गिषु जायते ।तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥
कर्म्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्म्मलं फलम् ।रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥
सत्त्वात् सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥
ऊर्द्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।जघन्यगुणवृत्तस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥
”इति श्रीभगवद्गीतायाम् । १४ । ८१८ ॥
तत्तु आवरकं मोहहेतुः । इत्यमरभरतौ ॥
अस्य कार्य्यं संहारः । इति श्रीधरस्वामी ॥
तस्य धर्म्मो यथा । प्रमादः १ मोहः २ भयम् ३क्लान्तिः ४ विषादः ५ शोकः ६ अरतिः ७अनार्य्यता ८ । इति मोक्षधर्म्मः ॥
श्रमः ९तन्द्रा १० । इत्याश्वमेधिकपर्व्व ॥
अन्धकारः ।(यथा, महाभारते । १ । १०५ । १० ।“तमसा लोकमावृत्य नौगतामेव भारत ! ॥
”)तत्पर्य्यायः । तमसम् २ निशाचर्म्म ३ नीलपङ्कम् ४रजोबलम् ५ दिवान्तकः ६ वियद्भूतिः ७ खलुक् ८वृत्रः ९ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
रजोरसम् १०दिनान्तरम् ११ अन्धकम् १२ । इति शब्दरत्नावली ॥
अमरोक्तपर्य्यायोऽन्धकारशब्दे द्रष्टव्यः ॥
शोकः ।इति मेदिनी । से, २४ ॥
पापम् । इति हेमचन्द्रः ॥
(राहुः । इति मेदिनी । से, २४ ॥
यथा, रषुः ।८ । ३७ ।“निमिमील नरोत्तमप्रियाहृतचन्द्रा तमसेव कौमुदी ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritतम खेदे अक० इच्छायां षक० दिवा० शभा० सेट् ।ताम्यति । इरित् अतमत्--अतनीत् । तताम तेमतुः उदित् ।तमित्वा तान्त्वा तान्तः । “यस्ताम्यति विसंज्ञश्च शेते”सुश्रु० । “ताम्येयुः प्रच्युताः पृथ्य्या यथा पूर्णां नदींनराः । अवगाढाह्यपिद्धांसः” भा० शा० ९०३० श्लो० ।“यदा वै तान्तः प्राणं लभतेऽथ संजिहीते” शत० ब्रा०४ । ३ । ३ । ११ । “न मा तमन्न श्रमोन्नत तन्द्रत्” ऋ०२ । ३० । ७ लुङि रूपम् ।उद् + उत्कर्षेण खेदे । “तस्योत्ताम्यतो बाणमुज्जहारबलादहम्” रामा० अयो० ६५ अ० ।नि + अतिशयार्थे अक० । नितान्तम् । “नितान्तदीर्घैर्जनितातपोभिः” “गोरोचनाक्षेपनितान्तगौरे” कुमा० ।परि + भृशं खेदे । “संतप्तवक्षाः सोऽत्यर्थं दूयनात् परिता-म्यति” सुश्रु० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.