| YouTube Channel

तप्तमुद्रा (taptamudrA)

 
Monier Williams Cologne
English
तप्त—मुद्रा
f.
 (Viṣṇu's) mark burnt (on the skin with red-hot iron),
W.
Apte Hindi
Hindi
तप्तमुद्रा
स्त्री*
 तप्त-मुद्रा -
किसी गर्म धातु की छाप से शरीर पर किसी दिव्य शस्त्र के रूप में अधिकार चिह्न अंकित करना
Shabdartha Kaustubha
Kannada
तप्तमुद्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಪ್ತಾಂಕನ /ವೈಷ್ಣವರು ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುವ ಶಂಖ ಚಕ್ರಗಳ ಲಾಂಛನ / ತಪ್ತವಾದ ಲೋಹಮಯ ಭಗವದಾಯುಧಗಳ ಚಿಹ್ನೆ
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तप्तमुद्रा,
स्त्री,
 (तप्ता अग्निसन्तप्ता मुद्रा ।) शरीर-धार्य्याग्नितप्तधातुमयभगवदायुधचिह्नम् । यथा, “आषाढशुक्लद्बादश्यां हरौ शिशयिषौ सति ।वैष्णवः पारणं कृत्वा तप्तमुद्राश्च धारयेत् ॥
ब्राह्मणः क्षत्त्रियो वैश्यः शूद्रश्चैकान्तितर्द्धये ।कुर्व्वन्नात्मार्पणं तप्तमुद्राभिर्देहमङ्कयेत् ॥
* ॥
तप्तमुद्राधारणं वाराहे तप्तमुद्राप्रसङ्गे ।चक्रादिधारणं पुंसां परं सम्बन्धवेदनम् ।पातिव्रत्यनिमित्तं हि बलयादिविभूषणमिति ॥
*अथ तप्तमुद्राधारणनित्यता । वायुपुराणे ।अग्निनैव च सन्तप्तं चक्रमादाय वैष्णवः ।धारयेत् सर्व्ववर्णानां हरिसालोक्यसिद्धये ॥
”ब्रह्माण्डे ।कृत्वा धातुमयीं मुद्रां तापयित्वा स्वकां तनूम् ।चक्रादिचिह्नितां भूप ! धारयेद्वैष्णवो नरः ॥
नारदीयपञ्चरात्रे ।द्बादशारन्तु षट्कोणं बलयत्रयसंयुतम् ।हरेः सुदर्शनं तप्तं धारयेत्तद्बिचक्षणः ॥
सौपर्णे च श्रीभगवद्गरुडसम्बादे तप्तमुद्राप्रकरणे ।गरुत्मन्नविशेषेण सर्व्ववर्णेष्वयं विधिः ।विप्रो वा क्षत्त्रियो वापि वैश्यः शूद्रस्तथैव च ॥
पाद्मे ।अग्निहोत्रं यथा नित्यं वेदस्याध्ययनं यथा ।ब्राह्मणस्य तथैवेदं तप्तचक्रादिधारणम् ॥
किञ्च । तत्रैवोत्तरखण्डे श्रीशिवोमासम्बादे ।शङ्खचक्राङ्कनं कुर्य्याद्ब्राह्मणो बाहुमूलयोः ।हुताग्निनैव सन्तप्य सर्व्वपापापनुत्तये ॥
चक्रं वा शङ्खचक्रे वा तथा पञ्चायुधानि वा ।धारयित्वैव विधिवद्ब्रह्मकर्म्म समारभेत् ॥
* ॥
किञ्च । तत्प्रसङ्ग एव ।अधृत्वा विधिना चक्रं ब्राह्मणः प्राकृतो भवेत् ॥
किञ्च ।न तस्य किञ्चिदश्नीयादपि कृत्यसहस्रिणः ।सर्व्ववेदविदो वापि सर्व्वशास्त्रविशारदः ॥
अधृत्वा विधिना चक्रं ब्राह्मणः पतितो भवेत् ॥
किञ्च ।तप्तेनैवाङ्कनं कुर्य्यात् ब्राह्मणस्य विधानतः ।श्रौतस्मार्त्तादिसिद्ध्यर्थं मन्त्रसिद्ध्यै तथैवच ॥
हरेः पूजाधिकारार्थं चक्रं धार्य्यं विधानतः ।वैष्णवत्वस्य सिद्ध्यर्थं भक्तिसिद्ध्यै विशेषतः ॥
किञ्च ।उपवीतादिवद्धार्य्याः शङ्खचक्रादयस्तथा ।ब्राह्मणस्य विशेषेण वैष्णवस्य विशेषतः ॥
* ॥
श्रुतयश्च । यो ह वै सुश्लोकमौलेर्धर्म्माननुतिष्ठ-मानोऽग्निनाचक्रं धत्ते । अग्निर्व्वै सहस्रारः सह-स्रारो नेमिर्न्नेमिना तप्ततनुः सायुज्यं सलोक-तामाप्नोतीति ॥
चक्रं विभर्त्ति वपुषाभितप्तंबलं देवानाममृतस्य विष्णोः ।स एति नाकं दुरितं विधूयविशन्ति यद्यतयो वीतरागा इति ॥
”ऋक्परिशिष्टे । अतप्ततनुर्नतदामो अश्नुतेऽश्नुतासह इद्वहन्तस्तत्समासतेति यजुः ॥
ऋग्वेदीया-श्वलायनशाखायाञ्च ।प्रतद्बिष्णोरब्जचक्रे सुतप्तेजन्माम्भोधिं वर्त्तते चर्षणीन्द्राः ।मूले बाह्वोर्द्दधतेऽन्ये पुराणालिङ्गान्यन्ये तप्तायुधान्यर्पयन्ते इति ॥
छन्दोगपरिशिष्टे । सहोवाच यज्ञवल्क्यस्तत्-पुमानात्महिताय प्रेम्णा हरिम्भजेत् । सुश्लो-कमौलेर्धर्म्माण्यङ्गेष्वग्निनाधत्ते इति शतपथीश्रुतिः ॥
अथर्व्वपरिशिष्टे तप्तचक्रादिप्रकरणे ।देवासो यत्र वितनेन बाहुनासुदर्शनेन प्रयताः स्वर्गमायन् ।येनाङ्किता मनवो लोकसृष्टिंवितन्वते ब्राह्मणास्तद्बहन्तीति ॥
* ॥
किञ्च । पाद्मे श्रीशिवेन तप्तमुद्राप्रसङ्गे ।विष्णुचक्राङ्कितं विप्रं पूजयेत् सर्व्वकर्म्मणि ।विष्णुचक्रविहीनन्तु प्रयत्नेन विवर्ज्जयेत् ॥
नारदीये तप्तमुद्राप्रसङ्गे ।श्रीकृष्णचक्राङ्कविहीनगात्रःश्मशानतुल्यः पुरुषोऽथ नारी ।दृष्ट्वा नरस्तं नृपते ! सवासाःस्नात्वा समर्च्चेद्धरिमङ्ग सद्य इति ॥
* ॥
बह्व्यश्च वेङ्कटाचार्य्यपादप्रभृतिभिर्ब्बुधैः ।श्रुतयः स्मृतयोऽप्यत्र विख्याता लिखिताः पराः ॥
अतएव तदनादरे दोषाः । पाद्मे ।तप्तचक्राङ्कितं दृष्ट्वा ये निन्दति नराधमाः ।अवलोक्य मुखं तेषामादित्यमवलोकयेत् ॥
अग्निपुराणे च । दशरथहतपुत्त्रविप्रविलापे ।शिलाबुद्धिः कृता किंवा प्रतिमायां हरेर्म्मया ।किं मया पथि दृष्टस्य विष्णुभक्तस्य कर्हिचित् ॥
तन्मद्राङ्कितदेहस्य चेतसा नादरः कृतः ।येन कर्म्मविपाकेन पुत्त्रशोको ममेदृशः ॥
* ॥
अथ तप्तमुद्राधारणमाहात्म्यं सौपर्णे ।अशुचिर्व्वाप्यनाचारः सर्व्वधर्म्मबहिष्कृतः ।प्रतप्तशङ्खचक्राभ्यामङ्कितः पङ्क्तिपावनः ॥
वाराहे तप्तमुद्राधारणप्रसङ्गे ।म्लेच्छदेशे शुभे वापि चक्राङ्को यत्र तिष्ठति ।योजनानि तथा त्रीणि मम क्षेत्रं वसुन्धरे ! ॥
ब्रह्माण्डे ।आयुधैर्व्वैष्णवैः सर्व्वैस्तापितैः स्वतनुं यदि ।चिह्नयेद्वैष्णवो यस्तु स याति परमां गतिम् ॥
पाद्मे च तत्रैव ।अग्नितप्तं पवित्रञ्च धृत्वा तु बाहुमूलयोः ।त्यक्त्रा यमपुरं घोरं यान्ति विष्णोः परं पदम् ॥
हुताग्नितप्तचक्रेण शरीरं यस्य चिह्नितम् ।तेन तीर्थानि यज्ञाश्च लभ्यन्ते नात्र संशयः ॥
अग्नितप्तेन चक्रेण ब्राह्मणो बाहुमूलयोः ।अङ्कयित्वा जपन्मन्त्रं संसारान्मोक्षभाग्भवेत् ॥
अग्नितप्तेन चक्रेण बाहुमूलेषु लाञ्छिताः ।ते सर्व्वे पापनिर्म्मुक्ता यान्ति विष्णोः परं पदम् ॥
किञ्च ।अप्राकृता महात्मानो विष्णुचक्रेण लाञ्छिताः ।विष्णुचिह्नविहीनास्तु प्राकृताः पतिताः स्मृताः ॥
इति ॥
इत्थं निषेधवचनं निर्मूलं सदनादृतम् ।समूलं यच्च तत् सम्यग्विध्यभावादितत्परम् ॥
* ॥
अथ तप्तमुद्राधारणविधिः ।तप्तमुद्राधारणार्थमुपचारैस्तु पञ्चभिः ।कृष्णमभ्यर्च्च्य संपूज्य चक्रशङ्खौ तथा नमेत् ॥
तत्र मन्त्रः ।सुदर्शन ! नमस्तेऽस्तु पाञ्चजन्य नमोऽस्तु ते इति ।अग्निमभ्यर्च्च्य मूलेन हुत्वा चाज्याहुतीः कृती ।चक्रशङ्खगदादीनि शस्त्राण्यग्नौ प्रतापयेत् ॥
तत्तम्मन्त्रैरथावाह्य तान्यभ्यर्च्च्य प्रणम्य च ।गुरुं कृष्णञ्च संवन्द्य भक्त्या विज्ञापयेदिदम् ॥
उच्छिष्टभोजनादेव किङ्करः शरणागतः ।तप्तचक्रगदादीनि तवाङ्कानीश ! धारये ॥
इति ॥
अथ चक्रादीनामावाहनादिमन्त्रः ।ओम् नमो भगवते सुदर्शनाय निर्णाशितसकल-रिपुध्वजाय भगवन्नारायणकराम्भोरुहस्पर्श-दुर्ललिताय ।एह्येहि त्वं सहस्रार चक्रराज सुदर्शन ! ।यज्ञभागं प्रगृह्णस्व पूजाञ्चैव नमो नमः ॥
ओम् नमो भगवते पाञ्चजन्याय विष्णुशङ्खायगम्भीरधीरध्वन्याकुलीकृतकौरववाहिनीनाथायत्रिरेखादक्षिणावर्त्ताय त्रिप्रशस्ताय ।एह्येहि पाञ्चजन्य ! त्वं नारायणकरास्थत ! ।यज्ञभागं प्रगृह्णस्व पूजाञ्चैव नमो नमः ॥
ओम् रं णं मं नं पाञ्चजन्याय नमः ॥
ओम्भगवते खड्गाय नन्दकाय त्रैलोक्यपावित्र्यायजयिने सकलसुरासुरसुन्दरीनेत्रोत्पलार्च्चिताय ॥
एह्येहि खड्गरत्न ! त्वं नन्दकाख्य सुरार्च्चित ! ।यज्ञभागं प्रगृह्णस्व पूजाञ्चैव नमो नमः ॥
ओम् खड्गाय नमः ॥
ओम् नमो भगवत्यैकौमोदक्यै गदायै दानवेन्द्रनिसूदनायै भगवद्-भट्टारकवासुदेवलालितायै ।एह्ये हि त्वं गदे ! देवि कौमोदक्यायुधेश्वरि ! ।यज्ञभागं प्रगृह्णस्व पूजाञ्चैव नमो नमः ॥
ओम् रं खं चं कं सं गदायै नमः ॥
एवं पद्मायनमः । सशराय शार्ङ्गाय नमः । इति ॥
* ॥
अथ धारणमन्त्रः ।सुदर्शन ! महाध्वान सूर्य्यकोटिसमप्रभ ! ।अज्ञानान्धस्य मे नित्यं विष्णोर्म्मार्गं प्रदर्शय ॥
तथा ।पाञ्चजन्य ! निजध्वानध्वस्तपातकसञ्चय ।पाहि मां पापिनं घोरसंसारार्णवपातिनमिति ॥
इत्थमुच्चारयन् मन्त्रं दक्षिणादिक्रमेण तु ।भुजयोश्चक्रपूर्व्वाणि कृष्णशस्त्राणि धारयेत् ॥
कलत्रादिपरीवारान् निजान् सर्व्वांश्च वैष्णवः ।भगवत्यर्पयन् तप्तमुद्राभिस्ताभिरङ्कयेत् ॥
तथा च । वाराहे ।अङ्कयेत्तप्तचक्राद्यैरात्मनो बाहुमूलयोः ।कलत्रापत्यभृत्येषु पश्वादिषु च सम्पदे ॥
किञ्च ।आयसं विधिवत् कृत्वा पञ्चायुधविधानतः ।तत्तन्मन्त्रेण मन्त्रज्ञः प्रतिष्ठाप्य पृथक् पृथक् ॥
ललाटे च गदा धार्य्या मूर्द्ध्नि चापं शरन्तथा ।नन्दकञ्चैव हृन्मध्ये शङ्खचक्रे भुजद्बये ॥
किञ्च ।दक्षिणे तु भुजे विप्रो विभृयाद्वै सुदर्शनम् ।सव्ये च शङ्खं विभृयादिति ब्रह्मविदो विदुः ॥
अथ चक्रादिप्रतिकृतिद्रव्यम् । नवप्रश्नपञ्च-रात्रे ।सौवर्णं राजतं ताम्रं कांस्यमायसमेव वा ।चक्रं कृत्वा तु मेधावी धारयेत विचक्षण इति ॥
एवमेव प्रबोधन्यां द्वादश्यां भगवत्परैः ।तप्तमुद्रा ध्रुवं धार्य्या द्बारकायां विशेषतः ॥
इति श्रीहरिभक्तिविलासे १५ विलासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तप्तमुद्रा स्त्री वैष्णवैः शरीरधार्य्येऽग्नितप्तधातुमयमुद्राकृतभग-वदायुधचिह्ने तद्विधिः हरिभक्तिविलासे १५ विलासे ।“आषाढशुक्लद्वादश्यां हरौ शिशयिषौ सति । वैष्णवःपारणं कृत्वा तप्तमुद्राश्च धारयेत् । ब्राह्मणः क्षत्त्रियोवैश्यः शूद्रश्चैकान्तितर्द्धये । कुर्वन्नात्मार्पणं तप्तमुद्राभि-र्देहमङ्कयेत्” । तप्तमुद्राधारणं वाराहे तप्तमुद्राप्रसङ्गे“चक्रादिधारणं पुंसां परं सम्बन्धवेदनम् । पातिव्रत्य-निमित्तं हि वलयादिविभूषणमिति” । तप्तमुद्रा-धारणफलं वायुपुराणे “अग्निनैव च सन्तप्तं चक्र-मादाय वैष्णवः । धारयेत् सर्ववर्णानां हरिसालोक्यसिद्धये” । ब्रह्माण्डे “कृत्वा धातुमयीं मुद्रां तापयित्वास्विकां तनूम् । चक्रादिविहितां भूप धारयेद्वैष्णवो नरः” ।नारदीयपञ्चरात्रे “द्वादशारन्तु षट्कोणं वलयत्रय-संयुतम् । हरेः सुदर्शनं तप्नं धारयेत्तु विचक्षणः ।सौपर्णे च श्रीभगवद्गरुडसंवादे तप्तमुद्राप्रकरणे“गरुत्मन्नविशेषेण सर्ववर्णेष्वयं विधिः । विप्रो वाक्षत्रियोवापि वैश्यः शूद्रस्तथैव च” । पाद्मे “अग्निहीत्रंयथा नित्यं वेदस्याध्ययनं यथा । ब्राह्मणस्य तथैवेदंतप्तचक्रादिधारणम्” । किञ्च तत्रैवोत्तरखण्डे श्रीशिवोमासंवादे “शङ्खचक्राङ्कनं कुर्य्याद्ब्राह्मणो बाहु-मूलयोः । हुताग्निनैव सन्तप्य सर्वपापापनुत्तये” । “चक्रंवा शङ्खचक्रे वा तथा पञ्चायुधानि वा । धारयित्वैवविधिवद्ब्रह्मकर्म समारभेत्” । तदकरणे निन्दा तत्रैव“अधृत्वा विधिना चक्रं व्राह्मणः प्राकृतो भवेत् ।न तस्य किञ्चिदश्नीयादपि क्रतुसहस्रिणः ।र्सावेदविदोवापि सर्वशास्त्रविशारदः । अधृत्वाविधिना चक्रं ब्राह्मणः पतितो भवेत् । तप्ते-नैवाङ्कनं कुर्य्यात् ब्राह्मणस्य विघानतः । श्रौतस्मार्त्तादिसिद्ध्यर्थं मन्त्रसिद्ध्यै तथैव च । हरेः पजाधिकारार्थंचक्रं धार्य्यं विधानतः । वैष्णवत्वस्य सिद्ध्यर्थं भक्तिसिद्ध्यै विशेषतः । उपवीतादिवद्धार्य्याः शङ्ख-चक्रादयस्तथा । ब्राह्मणस्य विशेषेण वैष्णवस्य विशेषतः” ।श्रुतयश्च “यो हवै सुश्लोकमौलेर्धर्म्माननुतिष्ठमानोऽग्निनाचक्रं धत्ते । अग्निर्वे सहस्रारः सहस्रारो नेमिर्न्नेमिनातप्ततनुः सायुज्यं सलोकतामाप्नोतीति” । चक्रंबिभर्त्ति वपुषाभितप्त बलं देवानाममृतस्य विष्णोः ।स एति नाकं दुरितं विधूय विशन्ति यद्यतयो बीतरागाः”इति । ऋक्परिशिष्टे “अतप्ततनुर्नतदामो अश्नुतेऽश्नुतासह इद्वहन्तस्तत् समासतेति” यजुषि ऋग्वेदीयाश्वलायनशाखायाञ्च । “प्रतद्विष्णोरब्जचक्रे सुतप्ते जन्माम्भोधिंवर्त्तते चर्षणीन्द्राः । मूले वाह्वोर्द्दधतेऽन्ये पुराणालिङ्गा-न्यन्ये तप्तान्यायुधान्यर्पयन्ते” इति । छन्द ऋक् परि-शिष्टे “सहोवा च याज्ञबल्क्यस्तत् पुमानात्महितायप्रेम्णा हरिं भजेत् । सुश्लोकभं मौलेर्धर्म्माण्यङ्गेष्वग्नि-नाधत्ते” इति । शतपथी श्रुतिः अथर्वपरिशिष्टेतप्तचक्रादिप्रकरणे “देवासो एवैतेन बाहुनासुदर्शनेन प्रयताः स्वर्गमायन्” । “येनाङ्कितामनवो लोकसृष्टिं वितन्वते ब्राह्मणास्तद्वह-न्तीति” । पाद्मे तप्तमुद्राप्रसङ्गे “विष्णुचक्राडितंविप्रं पूजयेत् सर्वकर्म्मणि । विष्णुचक्रविही-नन्तु प्रयत्नेन विवर्जयेत्” । नारदीये “तप्तमुद्राप्रसङ्गे “श्रीकृष्णचक्राङ्कविहीनगात्रः श्मशानतुल्यःपुरुषोऽथ नारी, । दृष्ट्वा नरस्तं नृपते! सवासाःस्नात्वा समर्चेद्धरिमङ्ग सद्यः” इति । वह्व्यश्च वेङ्कटाचार्यपादप्रभृतिभिर्बुधैः । श्रुतयः स्मृतयोह्यत्र विख्यातालिखिताः पराः । अतएव तदनादरे दोषाः पाद्मे“तप्तचक्राङ्कितं दृष्ट्वा ये निन्दन्ति नराधमाः । अवलोक्यमुखं तेषां आदित्यमवलोकयेत्” । अग्निपुराणे च दशरथंप्रति हतपुत्रविप्रावलापे । “शिलाबुद्धिः कृता किंवा प्र-तिमायां हरेर्मया । किं मया पथि दृष्टस्य विष्णुभक्तस्यकर्हि चित् । तन्मुद्राङ्कितदेहस्य चेतसा नादरः कृतः ।येन कर्मविपाकेन पुत्रशोको ममेदृशः” । अथ तप्तमुद्राधारणमाहात्म्यं सौपर्णे “अशुचिर्वाप्यनाचारःसर्वधर्मवहिष्कृतः । प्रतप्तशङ्खचक्राभ्यामङ्कितः पङ्क्तिपावनः” । वाराहे तप्तमुद्राधारणप्रसङ्गे “म्लेच्छदेशेशुभे वापि चक्राङ्को यत्र तिष्ठति । योजनानि तथात्रीणि मम क्षेत्रं वसुन्धरे! । ब्रह्माण्डे “आयुधै-र्वैष्णवैः सर्वैस्तापितैः स्वतनुं यदि । चिह्नयेद्वैष्णवो यस्तुस याति परमां गतिम्” । पाद्मे च “अग्नि-तप्नं पवित्रञ्च धृत्वा तु बाहुमूलयोः । त्यक्त्वा यमपुरंघोरं याति विष्णोः परं पदम् । हुताग्नितप्तचक्रेणशरीरं यस्य चिह्नितम् । तेन तीर्थानि यज्ञाश्च लभ्यन्तेनात्र संशयः । अग्नितप्तेन चक्रेण ब्राह्मणो बाहुमू-लयोः । अङ्कयित्वा जपन्मन्त्रं संसारान् मोक्षभाग्भवेत् ।अग्नितप्तेन चक्रेण बाहुमूलेषु लाञ्छिताः । ते सर्वेपापनिर्मुक्ता यान्ति विष्णोः परं पदम्” ।किञ्च “अप्राकृता महात्मानी विष्णु चक्रेण लाञ्छिताः ।विष्णुचिह्नविहीनास्तु प्राकृताः पतिताः स्मृताः । इतिअत्र निषेधवचनं निर्मूलं सद्भिरनादृतम् । समूलं यच्चतत्सम्यग्विध्यभावादिना कृततत्परम् । अथ तद्धारणप्रकारः“तप्तमुद्राधारणार्थमुपचारैस्तु पञ्चभिः । कृष्णमभ्यर्च्च्यसंपूज्य चक्रशङ्खौ तथा तपेत् । तत्र मन्त्रः “सुदर्शन! नमस्तेऽस्तु पाञ्चजन्य! नमोऽस्तु ते इति । अग्निमभ्यर्च्य मूलेनहुत्वा चाज्याहुतीः कृती । चक्रशङ्खगदादीनि शस्त्रा-ण्यग्नौ प्रतापयेत् । तत्तन्मन्त्रैरथावाह्य तान्यभ्यर्च्यप्रणम्य च । गुरुं कृष्णञ्च संवन्द्य भक्त्या विज्ञापयेदिदम् ।उच्छिष्टो भोजनादेव किङ्करः शरणागतः । तप्तचक्र-गदादीनि तवाङानीश धारये” इति । अथ चक्रादीनामावाहनादिमन्त्रः । ॐ नतो भगवते वासुदेवायनिर्णाशितसकलरिपुध्वजाय भगवन्नारायणकराम्भो रुह-स्पर्शदुर्ल्ललिताय । “एह्येहि त्वं सहस्रार चक्रराज!सुदर्शन! । यज्ञभागं प्रगृह्णस्व पूजाञ्चैव नमो नसः ।ॐ नमो भगवते पाञ्चजन्याय विष्णुशङ्खाय गम्भीरधीर-ध्वन्याकुलीकृतकौरववाहिनीनाथाय त्रिरखादक्षिणावर्त्तायत्रिप्रशस्ताय । एह्येहि पाञ्चजन्य! त्वं नारायणकर-स्थित! । यज्ञभागं प्रगृह्णस्व पूजाञ्चैव नमो नमः ।ॐ रं णं मं नं पाञ्चजन्याय नमः । ॐ भगवतेखड्गाय नन्दकाय त्रैलोक्यपवित्राय जविने सकलसुरासुरसुन्दरीनेत्रोत्पलार्च्चिताय । एह्येहि खडगरत्न! त्वं नन्दकाख्य सुरार्च्चित । यज्ञभागं प्रगृह्णस्यपूजाञ्चैव नमो नमः । ॐ खड्गाय नमः । ॐनमी भगवत्यै कौमोदक्यै भगवद्भट्टारकवासुदेवलालि-तायै । एह्येहि त्वं गदे! देवि! कौमोदक्यायुधेश्वरि! ।यज्ञभागं प्रगृह्णस्व पूजाञ्चैव नमोनमः । सशरायशार्ङ्गाय नमः । इति । अथ धारणमन्त्रः । सुदर्शन!महाध्वान! सूर्य्यकोटिसमप्रभ! । अज्ञानान्धस्य मे नित्यंविष्णोर्म्मार्गं प्रदर्शय । तथा । पाञ्चजन्य! निजध्यानध्वस्तपातकसञ्चय! । पाहि मां पापिनं घोरं संसारार्णव-पातिनम् । इत्थमुच्चारयन् मन्त्रं दक्षिणादिक्रमेणतु । भुजयोश्चक्रपूर्वाणि कृष्णशस्त्राणि घारयेत्कलत्रादिपरीवारान् निजान् सर्वांश्च वैष्णवः । भगव-त्यर्पयन् तप्तमुद्राभिस्ताभिरङ्कयेत्” । तथा च वाराहे ।“अङ्कये तप्तचक्राद्यैरात्मनोबाहुमूलयोः । कलत्रापत्य-भृत्येषु पश्वादिषु च सम्पदे” “किञ्च आयसं विधिवत्कृत्वा षञ्चायुधविधानतः । तत्तन्मन्त्रेण मन्त्रज्ञःप्रतिष्ठाप्य पृथक् पृथक् । ललाटे च गदा धार्य्यामूर्घ्नि चापं शरन्तथा । नन्दकञ्चैव हृन्मध्ये शङ्खचक्रेभुजद्वये” । किञ्च । “दक्षिणे तु मुजे विप्रो विभृयाद्वैसुदर्शनम् । सव्ये च शङ्क्षं विभृयादिति ब्रह्मविदोविदुः” । अथ चक्रादिप्रतिकृति द्रव्यम् । सवप्रश्वपञ्च-रात्रे “सौवर्ण्णं रजतं ताम्रं कांस्यमायसमेव वा ।चक्रं कृत्वा तु मेधावी धारयेत् सुविचक्षणः इति ।एवमेव प्रबोधन्यां द्वादश्यां भगवत्परैः । तप्तमुद्रा ध्रुवंधार्य्या द्वारकायां विशेषतः”तन्निषेधकवाक्यानि वैष्णवेतरविषयाणीति वैष्णवा मन्यन्तेस्मार्त्तास्तु श्रुतिस्मृतिविरुद्धत्वात् एतत् नानुतिष्ठन्तिविस्तरभयात् तन्निषेधवाक्यानि नोद्धृतानि ।