तप्तकृच्छ्र (taptakRcchra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMacdonell
EnglishApte Hindi
Hindiतप्तकृच्छ्रम्
तप्त-कृच्छ्रम् -
एक प्रकार की कठोर साधना
Shabdartha Kaustubha
Kannadaतप्तकृच्छ्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವ್ರತ
प्रयोगाः - > "तप्तकृच्छ्रं चरन् विप्रः जलक्षीरघृतानलम् । प्रतित्र्यहं पिबेदुष्णान् सकृत्स्नायी समाहितः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ११-२१४
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritतप्तकृच्छ्रः, पुं (तप्तेन जलदुग्धादिना आच-रितं कृच्छ्रं कष्टं यत्र । यद्बा, तप्तेनाचरितंकृच्छ्रम् ।) व्रतविशेषः । यथा, “पयोघृतमुदकंवायुतप्तं प्रतित्र्यहं पिबेत् स तप्तकृच्छ्रः ।”इति गौतमः ॥
(द्वादशाहसाध्यव्रतमेतत् । यथा, मनुः । ११ । २१५ ।“तप्तकृच्छ्रं चरन् विप्रो जलक्षीरधृतानिलान् ।प्रतित्र्यहं पिबेदुष्णान् सकृत्स्नायी समाहितः ॥
”“तप्तकृच्छ्रं चरन् द्बिजातिः त्र्यहमुष्णोदकंत्र्यहमुष्णगोक्षीरं त्र्यहमुष्णघृतं त्र्यहमुष्णवायुंएकवारं स्नानं कुर्व्वन् संयतवान् पिबेत् । अत्रपराशरोक्तविशेषः ।षट्पलन्तु पिबेदम्भस्त्रिपलन्तु पयः पिबेत् ।पलमेकं पिबेत् सर्पिस्तप्तकृच्छ्रं विधीयते ॥
”इति तट्टीकायां कुल्लूकभट्टः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritतप्तकृच्छ्र “षट्पलन्तु पिबेदम्भस्त्रिफलन्तु पयः पिबेत् ।पलमेकं पिबेत् सर्पिस्तप्तकृच्छ्रं विधीयते” स्मृत्युक्ते व्रत-भेदे, “पयोघृतमुदकं वायुं तप्तं प्रतित्र्यहं पिवेत् सतप्तकृच्छ्र इति गौतमोक्तेः पुंस्त्वमपि ।“तप्तकृच्छ्रं चरन् विप्रो जलक्षीरघृतानिलान् । प्रति-त्र्यहं पिवेदुष्णान् सछत्स्नायी समाहितः” मनुः ।तप्तानिलपानन्तु तप्तक्षीरवाष्पपानम् । एतद्धादशाहसाध्यम् । जलादिपरिमाणमुक्तं ब्रह्मपुराणे “तप्त-कृच्छ्रं व्रतं कुर्वन् त्र्यहं सायं पिबेच्छुचिः । षट्पलानिसुतप्तस्य तोयस्य सुसमाहितः । प्रभाते त्रीणि दुग्धस्यसुतप्तस्य पिबेत् त्र्यहम् । पानं घृतस्य तप्तस्य मध्याह्नेत्रिदिनं पिबेत् । वायुभक्षस्त्र्यहं चान्त्यं निर्दहेत्पातकं द्विजः” याज्ञवल्क्यः । “तप्तक्षीरघृताम्बूनामेकैकं प्रत्यहं पिबेत् । एकरात्रोपवासस्तु तप्तकृच्छ्रस्तुसाधनः” एतच्चतुरहसाध्यं तप्तकृच्छ्रम् प्रा० वि० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.