तपस्विन् (tapasvin)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 तपस्विन् mfn.
   (-स्वी-स्विनी-स्वि)
	 1. Devout practicing austerities.
	 2. Poor
wretched,  pitiable.
	 m.
  (-स्वी)
	 1. An ascetic,  a religious
man engaged in the practice of rigorous and devout penance.
2. A name of NARADA.
	 3. A mendicant,  a pauper.
	 4. The
mangoe fish,  (Polynemus risua.)
	 f.
  (-स्विनी)
	 3. A female devotee, 
a woman leading a religious life.
	 2. Spikenard,  (Valeriana
jatamansi.)
	 3. Another plant: see कटुरोहिणी.
 E.
  तपस् religious aus-
terity,  the hot season,  &c. अस्त्यर्थेविनि aff.
  

Capeller Eng

English

 तपस्वि॑न् a.
  distressed,  miserable
 devout,  pious,  doing
penance
 m.
  & f.
  तपस्विनी an ascetic,  a religious man or woman. 

Yates

English

 तपस्विन् (स्वी) 5.
m.
  An ascetic
Nā-
rada
 a mango-fish.
f.
  Spike-
nard.
a. Devout
 poor.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

तपस्विन् 	-	 tapasvin 	-	 adj.
  	-	  distressed
तपस्विन् 	-	 tapasvin 	-	 adj.
  	-	  poor
तपस्विन् 	-	 tapasvin 	-	 adj.
  	-	  practising austerities
तपस्विन् 	-	 tapasvin 	-	 adj.
  	-	  miserable
तपस्विन् 	-	 tapasvin 	-	 adj.
  	-	  wretched
तपस्विन् 	-	 tapasvin 	-	 adj.
  	-	  an ascetic
तपस्विन् 	-	 tapasvin 	-	 m.
  	-	  kind of karaJja tree
तपस्विन् 	-	 tapasvin 	-	 m.
  	-	  ascetic
तपस्विन् 	-	 tapasvin 	-	 m.
  	-	  nArada
तपस्विन् 	-	 tapasvin 	-	 m.
  	-	  pauper

तपस्विन् 	-	  tapasvin 	-	 m.
  	-	 nArada
देवर्षि 	-	  devarSi 	-	 m.
  	-	 nArada
महत् 	-	  mahat 	-	 m.
  	-	  lute of nArada
नारद 	-	 nArada 	-	 adj.
  	-	  relating to nArada
बृहती 	-	  bRhatI 	-	 f.
  	-	  lute of nArada or vizvA-vasu
यथानारदभाषित 	-	  yathAnAradabhASita 	-	 adj.
  	-	  being just as nArada announced
नारदीय 	-	  nAradIya 	-	 adj.
  	-	  relating to or composed by nArada
हरिगीता 	-	  harigItA 	-	 f.
  	-	  doctrine communicated by narAyaNa to nArada

Wilson

English

 तपस्विन्
mfn.
   (-स्वी-स्विनी-स्वि)
1 Devout,  practising austerities.
2 Poor,  wretched,  pitiable.
m.
  (-स्वी)
1 An ascetic,  a religious man engaged in the practice of rigorous and devout
penance.
2 A name of NĀRADA.
3 A mendicant,  a pauper.
4 The mango fish (Polynemus risua.)
f.
  (-स्विनी)
1 A female devotee,  a woman leading a religious life.
2 Spikenard,  (Valeriana jatamansi.)
3 Another plant: see कटुरोहिणी.
E.
  तपस् religious austerity,  the hot season,  &c. विनि aff.
  

Apte

English

तपस्विन् [tapasvin],  a.
 

Practising penance,  devout.

Poor,  miserable,  helpless,  pitiable
 सा तपस्विनी निर्वृता भवतु Ś.*
  4
 Māl 3
 N.*
  1.l35. m.
  

An ascetic
 तपस्विसामान्यमवेक्ष- णीया R.*
  14.67.

A mendicant,  pauper.

An epithet of Nārada. 

A sparrow.

A mango-fish
 (see तपस्कर).

नी female ascetic.

A poor or wretched woman.  Comp.
   -पत्रः the sun-flower.

Apte 1890

English

 तपस्विन् a. 1 Practising penance,  devout. 
2 Poor,  miserable,  helpless,  pitiable
 सा तपस्विनी निर्वृता भवतु Ś. 4
 Māl. 3
 N. 1. 135. 
m. 1 An ascetic
 तपस्विसामान्यमवेक्षणीया R. 14. 67. 
2 A mendicant,  pauper. 
3 An epithet of Nārada. 
4 A sparrow. 
नी 1 A female ascetic. 
2 A poor or wretched woman. 
Comp. 
पत्रः the sun-flower. 

Monier Williams Cologne

English

 तपस्—वि॑न् mfn.
   (Pāṇ.  v,  2,  102) distressed,  wretched,  poor,  miserable,  TS.
  v,  3,  3,  4 (compar.  -वि॑-तर),  R.
  ii f.
 
 Śak.
 
 Mālav.
 
 BhP.
  
 Sāh.
 

 practising austerities,  (m. ) an ascetic,  AV.
   xiii,  2,  25
 Kāṭh.
  xx (compar. ),  xxiii (superl.  -वि-तम),  ŚBr.
   (compar.  ii) &c.
  

 तपस्—वि॑न् m.
  a pauper,  W.
 

 =
  °पःकर,  L.
 

 a kind of Karañja tree,  L.
 

 Nārada,  L.
 

 N.
  of a son of Manu Cākṣuṣa,  Hariv.
  71

 of a Ṛṣi of the 12th Manv-antara,  482 BhP.
   viii,  13,  29
 VP.
  

Macdonell

English

 तपस्विन् tapas-vín,  a.
  tormented,  afflicted,  🞄unfortunate
 pious,  devout
 m.
  ascetic,  religious 🞄devotee
 -ī,  f.
  female ascetic.

Benfey

English

 तपस्विन् तपस् + विन्, 
 I. adj.
 
 1.
Distressed,  Bhāg. P. 1,  9,  48.
 2. De-
vout,  Man.  4,  162.
 II. m.
  An ascetic, 
one engaged in the practice of rigorous
and devout penance,  Bhag. 6,  46.
 -- Comp.
 
अति-,  exceedingly devout,  Chr. 25,  60.
 -- See कु-।

Apte Hindi

Hindi

तपस्विन्
वि* - तपस्+विनि
"तपस्वी,  भक्तिनिष्ठ"

तपस्विन्
वि* - तपस्+विनि
"ग़रीब,  दयनीय,  असहाय,  दीन"

तपस्विन्
पुं*
  - तपस्+विनि
संन्यासी

Shabdartha Kaustubha

Kannada

तपस्विन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾಪಸ ಋಷಿ /ಮುನಿ
निष्पत्तिः - > तपस् - "विनिः" (५-२-१०२)
व्युत्पत्तिः - > तपोऽस्यास्ति
प्रयोगाः - > "तपः शरीरैः कठिनैरुपार्जितं तपस्विनां दूरमधश्चकार"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-२९
तपस्विन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿಶಿರ ಋತು
तपस्विन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರ
तपस्विन्
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶೋಚ್ಯ /ದಯನೀಯ /ದಯೆ ತೋರಿಸಲು ಅರ್ಹನಾದ
तपस्विन्
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದೀನ /ದರಿದ್ರ
तपस्विन्
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತವನ್ನಾಚರಿಸುವ
तपस्विन्
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಒಳ್ಳೆಯ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸುವ

L R Vaidya

English

 tapasvin {% (I) a. (f. नी) %} 1. Practising religious austerities
 2. poor,  wretched,  helpless,  नवप्रसूतिर्वरटा तपस्विनी Na.i.135.

 tapasvin {% (II) m. %} An ascetic,  R.i.49.

Bopp

Latin

 तपस्विन् Adj. (a praec. s. विन्) i. q. praec. SU. 3. 5. BH.
6. 45. 7. 9.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

हंस
पु
हंस,  जीव,  राजन्,  रवि,  धर्म,  तपस्विन्,  तुरङ्गम,  शित,  पक्षिविशेष,  हरि
जीवे राज्ञि रवौ धर्मे तपस्विनि तुरङ्गमे ।
शिते पक्षिविशेषे च हंसशब्दो हरावपि ॥ २३ ॥
verse 1.1.1.23
page 0002

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 तपस्विन् poet. Skm.

Indian Epigraphical Glossary

English

 tapasvin (SITI),  an ascetic
 a recluse
 a religious mendicant.

Lanman

English

 tapasvín,  a. the same. [1232.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  तपस्वत्,  तपोवत्,  प्रयतमानस,  तपस्विन्,  तपोभृत्
adjective
 
परिव्राजकः इव।
 "श्यामः गृहस्थे सत्यपि तपस्वी इव जीवनं यापयति।"

Synonyms:
  तपस्विन्
adjective
 
यः तपः आचरति।
 "तपस्वी महात्मा समाधिस्थः अस्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dka' thub
१) तपस् २) तपःस्थ ३) तपस्या ४) तपस्विन् ५) तपस्विनी ६) तप्त ७ )ताप ८) तापस ९) दुष्कर् १०) प्रव्रजित ११) यति १२) विप्र १३) शमण

dka' thub can
१) तपस्विन् २) तपोधन

dka' thub can
तपस्विन्

अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः

Sanskrit

--source--
 
चारकोऽपि भवेद्गुप्तौ तापसे तु तपस्व्यपि ।
-wordlist-
 
चारक (पुं),  तपस्विन् (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

तपस्विन्
तपस्विन्,  संयत,  शान्त,  मुनि,  लिङ्गिन्,  यति,  व्रतिन्
तपस्वी संयतः शान्तो मुनिर्लिङ्गी यतिर्व्रती ।
verse 2.1.1.344
page 0041

पाराशरिन्
पाराशरिन्,  व्रतिन्,  भिक्षु,  मस्करिन्,  पारिरक्षिक,  पारिव्राजक,  तपस्विन्,  कर्मन्दिन्,  तापस
पाराशरी व्रती भिक्षुर्मस्करी पारिरक्षिकः ।
परिव्राजकस्तपस्वी कर्मन्दी तापसः स्मृतः ॥ ४०९ ॥
verse 2.1.1.409
page 0047

गन्ध
गन्ध,  तपस्विन्
गन्धो लेशेऽप्युक्तः करुणाप्रतिपादने तपस्वी च ।
मणिबन्धकनिष्ठकयोर्मध्यविभागेऽपि करभः स्यात् ॥ ७९३ ॥
verse 5.1.1.793
page 0092

नाममाला

Sanskrit

ऋषि,  मुनि,  यति,  भिक्षु,  तापस,  संशित,  व्रतिन्,  तपस्विन्,  संयमिन्,  योगिन्,  वर्णिन्,  साधु
ऋषिर्मुनिर्यतिर्भिक्षुस्तापसः संशितो व्रती ।
तपस्वी संयमी योगी वर्णी साधुश्च पातु वः ॥ ३ ॥
verse 0.1.1.3
page 0003

Tamil

தபஸ்வின் : துறவி,  பிச்சை எடுப்பவன்,  நாரதமுனிவர்.

Mahabharata

English

Tapasvin = Śiva (1000 names^2).

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  तपस्वी
Root:  तपस्विन्
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ poor
⇒ nArada
⇒ pauper
⇒ ascetic
⇒ wretched
⇒ miserable
⇒ an ascetic
⇒ distressed
⇒ kind of karaJja tree
⇒ practising austerities
Shloka(s): 
2|7|42|1 ► तपस्वी तापसः पारिकाङ्क्षी वाचंयमो मुनिः। (ब्रह्मवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|7|42|1 ⇢ तपस्वी (तपस्विन्) (पुं) ⇒ poor, nArada, pauper, ascetic, wretched, miserable, an ascetic, distressed, kind of karaJja tree, practising austerities
➠ 2|7|42|1 ⇢ तापसः (तापस) (पुं) ⇒ moon, manyu, gharma, ascetic, austerities, name of a hotR, practitioner of religious austerity, little egret heron [ Ardea nivea - Zoo. ], relating to religious austerity or to an ascetic
➠ 2|7|42|1 ⇢ पारिकाङक्षी (पारिकाङ्क्षिन्) (पुं)
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ मौनव्रतिः
जातिः ➡ ऋषिः
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ तपस्विजटा
गुण-गुणी-भावः ➡ तपस्विजटा
    

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तपस्विन् त्रि०
  तपस् + अस्त्यर्थे विनि । १ तापसे,  २ चान्द्रायणा-दिव्रतधारिणि,  ३ अनुकम्प्ये,  ४ दीने ५ प्रशस्ततपोयुक्ते च ।स्त्रियां ङीप् “किं किं व्यवस्यति न वेद्मि तपस्विनीसा” सा० द० । “नवप्रसूतिर्वरटा तपस्विनी”नैष० । “कस्तपस्विविशिखेषु चादरः” किरा० ।“पूर्य्यमाणमदृश्याग्निप्रत्युद्यातैस्तपस्विभिः” रघुः त-पस्विभ्योऽधिको योगी” गीता ६ नारदे पु०
  शब्दरत्ना०७ तपस्यामत्स्यभेदे शब्दर० । ८ घृतकरञ्जवृक्षे पु०
  ९ चटकेपुंस्त्री राजनि० स्त्रियां जातित्वात् ङीष् । १० जटा-मास्यां ११ कटुरोहिण्यां स्त्री हेमच० गौ० ङीष् । १२ म-हाश्रावणिकायाः स्त्री भावप्र० हरिवंशोक्ते चतुर्थमन्व-न्तरे काश्यपे १३ ऋषिभेदे तपोधृतिशब्दे प्रमाणं दृश्यम् ।भागवतोक्ते द्वादशमन्वन्तरे १४ सप्तर्षिभेदे तपोमूर्त्तिशब्देप्रमाणं दृश्यम् ।

Capeller

German

 तपस्वि॑न् geplagt,  elend,  arm,  asketisch, 
fromm.  m.
  Asket,  Büßer
 f.
  तपस्विनी.

Burnouf

French

 तपस्विन् तपस्विन् a. (sfx. विन्) dévot,  pénitent, 
ascète. -- S. m.
  un ascète,  un pénitent. -- S. f.
  तपस्विनी
une pénitente.
		 Valeriana jaṭāmāṃsī,  bot.

Stchoupak

French

 तपस्विन्-
 a. qui pratique des pénitences,  pieux,  austère 
 tourmenté, 
désolé,  malheureux,  pauvre,  misérable (péjoratif aussi) 
 m.
  ascète, 
anachorète,  ermite 
 n.
  d'un Ṛṣi 
 -ई- f.
  femme pieuse 
 femme ascète
 
 malheureuse,  pauvre.
तपस्वि-जन- m.
  sg. ascètes.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.