धातुः: तप्
मूलधातुः: तप
धात्वर्थः: सन्तापे
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: तापयति-ते,तपति
अनुबन्धादिविशेषः: आधृषीयः


धातुः: तप्
मूलधातुः: तप
धात्वर्थः: ऐश्वर्ये
गणः: दिवादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: तप्यते


धातुः: तप्
मूलधातुः: तप
धात्वर्थः: सन्तापे
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: तपति


धातुः: श्रम्
मूलधातुः: श्रमु
धात्वर्थः: तपसि,खेदे च
गणः: दिवादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: श्राम्यति
अनुबन्धादिविशेषः: शमादिः,उदित्


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

श्रमुँ श्रमु  (अर्थः)  तपसि,खेदे च
( श्रम्यति ) इत्यादि अत्र वर्धमानो "नोदात्तोपदेश'' इति वृद्धिनिषेधे ज्ञाते प्रयोगदर्शनाद् वा श्रमेर्वृद्धिमाह तत् [ आचमिकमिवमीनामिति वक्तव्यम् ]इति चम्यादीनामेव भाष्यवार्तिकयोः वृद्ध्यङ्गीकारात्, "कथं सूर्यविश्रामभूः'' इति एवमादिकं प्रयोगं अन्यायमेव मन्यन्ते'' इति वृत्तावुक्तत्वाच्चायुक्तम्, कुमारी चासौ श्रमणा च ( कुमारश्रमणा, ) "कुमारः श्रमणादिभिः'' इति कर्मधारयः  श्रमणाशब्देन कुमारशब्दस्य सामानाधिकरण्याभावात्  लिङ्गविशिष्टपरिभाषया कुमारीशब्दस्य समासे "पुंवत्कर्मधारय'' इति पुंवद्भावः, अत एव निर्देशाल्ल्युः, युज्वा 96

श्रमुँ श्रमु तपसि खेदे च 
- श्राम्यति  अश्रमत्  श्रमी  श्रमणः  कुमारश्रमणा  आश्रमः  विश्रमः  विश्राम इति चान्द्राः 98

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“श्रमु तपसि खेदे च”@} <a href="#foot_krm02">2</a> शमादिः। </li> <li>सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिकक्लाम्यतिवत् <a href="#foot_krm03">3</a> ज्ञेयानि। </li> <li>‘शमित्यष्टाभ्यः--’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति घिनुणि ‘शमामष्टानाम्--’ <a href="#foot_krm05">5</a> इति दीर्घे च श्रमी इति रूपम्। </li> <li>‘नोदात्तोपदेशस्य--’ <a href="#foot_krm06">6</a> इति वृद्धिनिषेधः। </li> <li><a href="#foot_krm07">7</a> श्रान्त्वा, विश्रान्तिः। </li> <li><a href="#foot_krm08">8</a> विश्रामः। </li> <li><a href="#foot_krm09">9</a> श्रमणा।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१७७३)</li> <li id="foot_krm02">02 => (४-दिवादिः-१२०४। सक। सेट्। आत्म।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (२८३)</li> <li id="foot_krm04">04 => (३-२-१४१)</li> <li id="foot_krm05">05 => (७-३-७४)</li> <li id="foot_krm06">06 => (७-३-३४)</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्१३२४+ ३०]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[१। घञि रूपमेवम्। ‘नोदात्तोपदेशस्य--’ (७-३-३४) इति वृद्धिनिषेधो नात्र, बाहुलकात्। ‘वौ श्रमेः’ इति वचनं वृद्ध्यर्थंकेचित् कल्पयन्ति। भाष्यवार्तिक- वृत्तिकारादयस्तु ‘विश्राम इति न पाणिनीयम्।’ इत्याहुः। “विश्रामस्यापशब्दत्वं वृत्त्युक्तं नाद्रियामहे। मुरारिभवभूत्यादीन् अप्रमाणीकरोति कः?।। ‘विश्रामशाखिनं वाचां’ ‘विश्रामो हृदयस्य च।’ ‘विश्रामहेतोः’ इत्यादि महान्तस्ते प्रयुञ्जते।।” इति प्रक्रियासर्वस्वम् अत्रावधेयम्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[२। णिजन्तात् नन्द्यादित्वात् कर्तरि ल्युः। ‘कुमारः श्रमणादिभिः’ (२-१-७०) इति निर्देशोऽत्र लिङ्गम्।]]</li></ul>

तप् (त꣡पँ꣡ दाहे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = तापनम् / तपनम्
अनीयर् = तापनीयः / तपनीयः - तापनीया / तपनीया
ण्वुल् = तापकः - तापिका
तुमुँन् = तापयितुम् / तपितुम्
तव्य = तापयितव्यः / तपितव्यः - तापयितव्या / तपितव्या
तृच् = तापयिता / तपिता - तापयित्री / तपित्री
क्त्वा = तापयित्वा / तपित्वा
ल्यप् = प्रताप्य / प्रतप्य
क्तवतुँ = तापितवान् / तपितवान् - तापितवती / तपितवती
क्त = तापितः / तपितः - तापिता / तपिता
शतृँ = तापयन् / तपन् - तापयन्ती / तपन्ती
शानच् = तापयमानः / तपमानः - तापयमाना / तपमाना

तप् (त॒पँ॒ दाहे ऐश्वेर्ये वा - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् = तपनम्
अनीयर् = तपनीयः - तपनीया
ण्वुल् = तापकः - तापिका
तुमुँन् = तप्तुम्
तव्य = तप्तव्यः - तप्तव्या
तृच् = तप्ता - तप्त्री
क्त्वा = तप्त्वा
ल्यप् = प्रतप्य
क्तवतुँ = तप्तवान् - तप्तवती
क्त = तप्तः - तप्ता
शानच् = तप्यमानः - तप्यमाना

तप् (त॒पँ꣡ सन्तापे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = तपनम्
अनीयर् = तपनीयः - तपनीया
ण्वुल् = तापकः - तापिका
तुमुँन् = तप्तुम्
तव्य = तप्तव्यः - तप्तव्या
तृच् = तप्ता - तप्त्री
क्त्वा = तप्त्वा
ल्यप् = प्रतप्य
क्तवतुँ = तप्तवान् - तप्तवती
क्त = तप्तः - तप्ता
शतृँ = तपन् - तपन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

श्रमुँ श्रमु  तपसि खेदे च
- श्राम्यति  अश्रमत्  श्रान्त्वां श्रमित्वा  श्रान्तः  श्रम्यम् ष नन्द्यादौ (द्र0 गण0 31134) श्रमणः  विश्रामः, विश्रमोऽपीष्टः  92

तपसि (tapasi)

Hindi

धातुपाठः (Krishnacharya)