तन्त्र (tantra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 तन्त्र mfn.
   (-न्त्रः-न्त्रा-न्त्रं) Dependant,  subservient.
	 m.
  (-न्त्रः) A weaver.
	 f.
 
(-न्त्री)
	 1. Any string or rope.
	 2. The wire or string of a lute.
3. Any tubular vessel of the body.
	 4. A plant,  (Menispermum
glabrum:) see गूडुची.
	 5. The name of a river.
	 6. A young
woman. 
	 n.
  (-न्त्रं)
	 1. A Tantra,  a religious treatise teaching
peculiar and mystical formulæ and rites for the worship of the
deities,  or the attainment of superhuman power: it is mostly in the
form of a dialogue between SIVA and DURGA,  who are the peculiar
gods of the Tantrikas: there is a great number of these works,  and
their authority,  in many parts of India,  seems to have,  in a great
measure,  superseded that of the Vedas: according to one account, 
a Tantra comprises five subjects,  the creation and destruction of
the world,  the worship of the gods,  the attainment of all objects, 
magical rites for the acquirement of six (superhuman) faculties, 
and four modes of union with spirit by meditation
 a variety of
subjects are,  however,  introduced many of them,  whilst some are
limited to a single topic,  as the mode of breathing in certain rites, 
the language of birds,  beasts,  &c.
	 2. A branch of the Vedas,  that
which teaches Mantra or mystical and magical formulæ.
	 3. Demon-
stration,  clear and right conclusion. 
	 4. Raiment,  vesture.
	 5. A me-
dicament,  a drug.
	 6. A principal medicament,  or perhaps a charm
considered as producing medicinal effects.
	 7. Providing for a fami-
ly.
	 8. A cause,  a motive.
	 9. Cause common to two or more results
the instruments or means of more than one effect.
	 10. Necessary or
indispensable act or provision
 the right way of doing any thing.
11. Chief,  principal.
	 12. A royal retinue,  a court,  a train. 
	 13. An
army.
	 14. A royal property: that of providing for the security and
prosperity of the kingdom. 
	 15. A realm,  a country.
	 16. A thread, 
17. Subservience,  service,  dependance.
	 18. Oath or ordeal.
	 19. De-
corations,  hanging with trophies,  garlands,  &c.
	 20. Heap,  multitude.
21. Wealth.
	 22. A house.
	 23. An implement or weaving a loom. 
24. Happiness,  felicity.
 E.
  तन to spread or extend,  affix ष्ट्रन्
 or
तत्रि to spread,  to support a family,  &c. affix क,  fem.  affix ङीप्
 or
तन्त्र with ई Unadi aff.
  

Capeller Eng

English

 त॑न्त्र n.
  loom,  the warp of a weft
 anything continuous, 
regular,  lasting,  firm,  constant,  prevalent,  or essential
 series, 
troop,  army
 foundation,  basis,  regular order,  chief part,  main point
rule,  theory,  authority,  doctrine,  science
 book,  esp.
    a kind of mystic
works,  a magical formula
 means,  expedient,  stratagem
 medicine,  esp.
    a
specific. f.
  तन्त्री (nom.   °स्) string,  lute.

Yates

English

 तन्त्र (न्त्रं) 1.
n.
  A
Tantra or mysti-
cal or magical book
 retinue
army
 wealth
 thread
 charm
loom. 
m.
  A weaver.
f.
  (न्त्री) A
rope,  wire
 vein
 plant
 river
a girl.
a. Dependent,  subservient.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

तन्त्र 	-	 tantra 	-	 m.
  	-	 technique
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  leading or principal or essential part
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  army
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  fabric
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  number
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  framework
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  doctrine
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  troop
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  loom
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  chapter of a scientific treatise
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  fiber
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  oath or ordeal
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  government
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  scientific work
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  type
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  main point
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  characteristic feature
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  textile
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  row
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  happiness
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  theory
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  system
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  warp
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  means which leads to two or more results
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  class of works teaching magical and mystical formularies
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  authority  [ significance ]
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  series
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  house
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  rule
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  wealth
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  model
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  contrivance
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  chord  [ of a musical instrument ]
तन्त्र 	-	 tantra 	-	 n.
  	-	  spell

 
   तन्त्र  tantra n.
   fabric   
   तन्तुकार्य  tantukArya n.
   fabric    
   तान्तव  tAntava n.
   fabric   
   पट  paTa n.
   fabric    
   निर्माति  { निर्मा }  nirmAti  { nirmA } verb  fabricate  
   विनिर्माति  { विनिर्मा }  vinirmAti  { vinirmA } verb  fabricate   
   संहन्ति  { संहन् }  saMhanti  { saMhan } verb  fabricate  
   निर्मिमीते  { निर्- मा }  nirmimIte  { nir- mA } verb 3  fabricate   
   वर्धित  vardhita adj.
   fabricated  
   कल्पित  kalpita adj.
   fabricated   
   काल्पनिक  kAlpanika adj.
   fabricated  
   स्यूत  syUta adj.
   fabricated   
   उपकल्पना  upakalpanA f.
   fabricating  
   रचना  racanA f.
   fabrication   
   संनिवेश  saMniveza m.
   fabrication  
   रचन  racana n.
   fabrication   
   अयोविकार  ayovikAra m.
   any iron fabric   
   निर्माय  nirmAya indecl.
   after fabricating   
   उपकरण  upakaraNa n.
   anything fabricated  
   निसृष्ट  nisRSTa adj.
   fabricated or made of   
   मौञ्जविवान  mauJjavivAna adj.
   twisted or fabricated out of muJja-grass     
            

Wilson

English

 तन्त्र
mfn.
   (न्त्रः-न्त्रा-न्त्रं) Dependant,  subservient.
m.
  (-न्त्रः)
A weaver.
f.
  (-न्त्री)
1 Any string or rope.
2 The wire or string of a lute.
3 Any tubular vessel of the body.
4 A plant,  (Menispermum glabrum:) see गूडुची.
5 The name of a river.
6 A young woman. 
n.
  (-न्त्रं)
1 A Tantra,  a religious treatise teaching peculiar and mystical formulæ
and rites for the worship of the deities,  or the attainment of superhuman power:
it is mostly in the form of a dialogue between ŚIVA and DURGĀ,  who are the
peculiar gods of the Tāntrikas: there is a great number of these works,  and
their authority,  in many parts of India,  seems to have,  in a great measure, 
superseded that of the Vedas: according to one account,  a Tantra
comprises five subjects,  the creation and destruction of the world,  the worship
of the gods,  the attainment of all objects,  magical rites for the acquirement of
six (superhuman) faculties,  and four modes of union with spirit by meditation
 a
variety of subjects are,  however,  introduced into many of them,  whilst some are
limited to a single topic,  as the mode of breathing in certain rites,  the
language of birds,  beasts,  &c.
2 A branch of the Vedas,  that which teaches Mantras or mystical and
magical formula.
3 Demonstration,  clear and right conclusion. 
4 Raiment,  vesture.
5 A medicament,  a drug.
6 A principal medicament,  or perhaps a charm,  considered as producing
medicinal effects.
7 Providing for a family.
8 A cause,  a motive.
9 Cause common to two or more results
 the instruments or means of more than
one effect.
10 Necessary or indispensable act or provision
 the right way of doing any
thing.
11 Chief,  principal.
12 A royal retinue,  a court,  a train. 
13 An army.
14 A royal property
 that of providing for the security and prosperity of the
kingdom. 
15 A realm,  a country.
16 A thread.
17 Subservience,  service,  dependance.
18 Oath or ordeal.
19 Decorations,  hanging with trophies,  garlands,  &c.
20 Heap,  multitude.
21 Wealth.
22 A house.
23 An implement of weaving,  a loom. 
24 Happiness,  felicity.
E.
  तन to spread or extend,  affix ष्ट्रन्
 or तत्रि to spread,  to
support a family,  &c. affix क,  fem.  affix ङीप्
 or तत्त्र with ई
Uṇādi aff.
  

Apte

English

तन्त्रम् [tantram],  1 A loom
 तदा$पश्यत् स्त्रियौ तन्त्रे अधिरोप्य सुवेमे पटं वयन्त्यौ Mb.
 *  1.3.144.

A thread.

The warp or threads extended lengthwise in a loom
 सिरीस्तन्त्रं तन्वते अप्रजज्ञयः Rv.*
  1.71.9.

Posterity.

An uninterrupted series.

The regular order of ceremonies and rites,  system,  framework,  ritual
 कर्मणां युगपद्भावस्तन्त्र Kāty.
 अशक्यं हि उत्तरं तन्त्रं कर्तुम् । ŚB. on MS.*  1.2.57.

Main point
 प्रकर्षतन्त्रा हि रणे जयश्रीः Ki.*
  3.17.

Principal doctrine,  rule,  theory,  science
 विधिनोपचरेद्देवं तन्त्रोक्तेन च केशवम् Bhāg.*
  11.3.47
 जितमनसिजतन्त्रविचारम् Gīt.*
  2.

Subservience,  dependence
 as in स्वतन्त्र,  परतन्त्र
 दैवतन्त्रं दुःखम् Dk.*
  5.

A scientific work.

a chapter,  section,  as of a work
 तन्त्रैः पञ्चभिरेतच्चकार सुमनोहरं शास्त्रम् Pt.*
  1.

A religious treatise teaching magical and mystical formularies for the worship of the deities or the attainment of superhuman power
 Ks.*
  23.63
 Bṛi. S.*
   16.19.

The cause of more than one effect.

A spell.

A chief remedy of charm
 जानन्ति तन्त्रयुक्तिम् Ms.*
  2.1.

A drug,  medicament.

An oath,  ordeal.

Raiment.

The right way of doing anything.

Royal retinue,  train,  court.

A realm,  country,  authority.

(a) Government,  ruling,  administration
 लोकतन्त्रविधानम् Mb.
 *  3.162.1
13.63.5
 लोकतन्त्राधिकारः Ś.*
  5. (b) Arrangement or machinery of government
 सर्वमेव तन्त्रमाकुली- भूतम् Mu.*
  1
2.1.

An army
 पराजिताः फल्गुतन्त्रैः Bhāg.*
  1.54.15.

A heap,  multitude.

A house.

Decoration. 

Wealth.

Happiness.

Model.

Supporting a family
 Mv.*
  2.17.

Providing for the security and prosperity of a kingdom
 Mb.
 *  1.13. 26.

A group of acts or subsidiaries common to several प्रधानकर्मs or things
 यत् सकृत्कृतं बहूनामुपकरोति तत् तन्त्रमित्युच्यते । तथा बहूनां ब्राह्मणानां मध्ये कृतः प्रदीपः ŚB. on MS.*  11.1.1
 तन्त्रं साधारणो धर्मग्रामः । ŚB. on MS.*  12.1.1. (Opp. आवापः)

The order of the world
 यतः प्रवर्तते तन्त्रं यत्र च प्रतितिष्ठति Mb.
 *  14.2.14.

A detail (matter or thing) which is subservient to (i. e.  serves the purpose of) several things simultaneously
 साधारणं भवेत् तन्त्रम् ŚB. on MS.*  12.1.1. Comp.
   -काण्ठम् =
  तन्तु- काष्ठ q. v.  -ज्ञः an expert,  scientist
 Bhāg.*
  1.36.28.-भावः Simultaneity
 यथा एकैकस्य सत्त्वस्य हस्तिनो$श्वस्य वा दर्शनमेकैकेन कृत्स्नमभिनिर्वर्त्यते एवमेव सत्रे तन्त्रभावो भवेत् । ŚB. on.  MS.*  6.2.2. -युक्तिः The plan of a treatise
 Kau. A.
  15.

वापः,  पम् weaving.

a loom. 

वायः a spider.

a weaver
 (तन्त्रवापः also).

Apte 1890

English

 तंत्रं 1 A loom. 
A thread. 
The warp or threads extended lengthwise in a loom. 
Posterity. 
An uninterrupted series 
The regular order of ceremonies and rites,  system,  framework,  ritual
 कर्मणां युगपद्भावस्तंत्रं Kāty. 
Main point. 
Principal doctrine,  rule,  theory science
 जितमनसिजतंत्रविचारं Gīt. 2. 
Subservience,  dependence
 as in स्वतंत्र,  परतंत्रः दैवतंत्रं दुःखं Dk. 5. 
A scientific work. 
A chapter,  section,  as of a work
 तंत्रैः पंचभिरेतच्चकार सुमनोहरं शास्त्रं Pt. 1. 
A religious treatise teaching magical and mystical formularies for the worship of the deities or the attainment of superhuman power. 
The cause of more than one effect. 
A spell. 
A chief remedy or charm. 
A drug,  medicament. 
An oath,  ordeal. 
Raiment. 
The right way of doing anything. 
Royal retinue,  train,  court. 
A realm,  country,  authority. 
(a) Government,  ruling,  administration
 लोकतंत्राधिकारः Ś. 5. (b) Arrangement or machinery of government
 सर्वमेव तंत्रमाकुलीभूतं Mu. 1
1. 
An army. 
A heap,  multitude. 
A house. 
Decoration. 
Wealth. 
Happiness. 
Model. 
Supporting a family. 
Providing for the security and prosperity of a kingdom. 
Comp. 
काष्ठं = तंतुकाष्ठ q. v. 
वापः,  
पं {1} weaving. {2} a loom. 
वायः {1} a spider. {2} a weaver. (तंत्रवापः also). 

Monier Williams Cologne

English

 त॑न्त्र a n.
  (Pāṇ.  vii,  2,  9,  Kāś.
 ) a loom,  v,  2,  70

 the warp,  RV.
   x,  71,  9
 AV.
   x,  7,  42
 TBr.
   ii
 TāṇḍyaBr.
   x,  5
 ŚBr.
   xiv
 Kauś.
 
 MBh.
   i,  806 and 809

 the leading or principal or essential part,  main point,  characteristic feature,  model,  type,  system,  framework,  ŚBr.
   xii
 TāṇḍyaBr.
   xxiii,  19,  1
 Lāṭy.
 
 KātyŚr.
   &c.
   (e.g. कुलस्य त्°,  ‘the principal action in keeping up a family i.e. propagation’,  MBh.
   xiii,  48,  6
 ifc.  ‘depending on’ cf.
   आत्म-,  स्व-,  पर-,  &c.
  )

 doctrine,  rule,  theory,  scientific work,  chapter of such a work (esp.   the 1st section of a treatise on astron.
   VarBṛS.
  i,  9
 Parāśara's work on astron.
   ii,  3
 vii,  8),  MBh.
   &c.
   (cf.   षष्टि- &c.
  )

 a class of works teaching magical and mystical formularies (mostly in the form of dialogues between Śiva and Durgā and said to treat of 5 subjects,  1. the creation,  2. the destruction of the world,  3. the worship of the gods,  4. the attainment of all objects,  esp.
   of 6 superhuman faculties,  5. the 4 modes of union with the supreme spirit by meditation 
 cf.
   RTL.
   pp.  63,  85,  184,  189,  205 ff. ),  VarBṛS.
  xvi,  19
 Pañcat.
 
 Daś.
 
 Kathās.
  xxiii,  63
 Sarvad.
 

 a spell,  HYog.
  i,  5
 Vcar.
 

 oath or ordeal,  L.
 

 N.
  of a Sāman (also called ‘that of Virūpa’),  ĀrṣBr. 

 an army (cf.   °त्रिन्),  BhP.
   x,  54,  15

 ifc.  a row,  number,  series,  troop,  Bālar.
  ii f.
 ,  vi

 =
  राज्य-त्°,  government,  Daś.
  xiii
 Śiś.
  ii,  88

 (पर त्°,  ‘the highest authority’),  Subh.
 

 a means which leads to two or more results,  contrivance,  Hariv.
  ii,  1,  31

 a drug (esp.   one of specific faculties),  chief remedy cf.
   °त्रावाप

 =
  परिच्छद,  L.
 

 =
  अन्त,  L.
 

 wealth,  L.
 

 a house,  L.
 

 happiness,  W.
 

 त॑न्त्र b &c.
   See cols. 1,  2.

Monier Williams 1872

English

 तन्त्र,  अम्,  n. an implement of weaving,  a loom
a thread
 the warp or threads extended lengthwise
in a loom
 an uninterrupted series (e. g. देह-तन्त्र, 
assuming a series of bodies)
 posterity
 the leading
or principal action of a ceremony,  characteristic or
prevalent features,  the regular order of ceremonies or
rites,  system,  framework,  ritual
 chief or essential part, 
main point
 principal doctrine,  rule,  theory
 model, 
typical form,  science
 a scientific work
 any scientific
chapter of a work (especially the first section of a
Jyotiḥ-śāstra or treatise on astronomy)
 a religious
treatise teaching magical and mystical formularies
for the worship of the deities,  or the attainment
of superhuman power
 it is mostly in the form of
a dialogue between Śiva and Durgā,  who are the
peculiar gods of the Tāntrikas,  (these works are very
numerous,  and their authority,  in many parts of
India,  seems to have superseded that of the Vedas:
they are said to comprise five subjects,  viz. 1. the
creation,  2. the destruction of the world,  3. the
worship of the gods,  4. the attainment of all objects, 
especially of six superhuman faculties,  5. the four
modes of union with the supreme spirit by medita-
tion
 a variety of subjects are,  however,  introduced
into many of them,  whilst some are limited to a
single topic,  as the mode of breathing in certain rites, 
the language of birds,  beasts,  &c.)
 a cause which
leads to two or more results
 the cause of more than
one effect
 a medicament,  a drug
 a chief remedy
or ‘charm’ considered as producing medicinal effects
a spell
 oath or ordeal
 raiment,  vesture
 sup-
porting a family
 necessary or indispensable act or
provision
 the right way of doing anything
 royal
retinue,  a court,  train
 an army
 providing for the
security and prosperity of a kingdom
 a realm,  a
country
 subservience,  service,  dependance
 decora-
tion,  hanging with trophies,  garlands,  &c.
 heap, 
multitude
 wealth
 a house
 happiness,  felicity
 (अस्), 
m. a weaver (?)
 (तन्त्री,  ईस् or ई),  f. any string, 
cord,  or rope
 a bow-string
 the wire or string of
a lute
 (metaphorically) the strings of the heart
any tubular vessel of the body,  a sinew
 a tail
 the
plant Cocculus Cordifolius [cf. तन्त्रिका and तन्-
त्रक]
 a young woman or girl with peculiar quali-
ties
 N. of a river.
—तन्त्रेण,  ind. in such a way
as to hold good or remain.
—तन्त्र-काष्ठ,  अम्, 
n. a fibrous stick or brush used by weavers for clean-
ing the threads of the woof
 [cf. तन्तु-काष्ठ।]
—तन्त्र-कौमुदी,  f.,  तन्त्र-गन्धर्व,  तन्त्र-
गर्भ,  तन्त्र-चूडामणि,  titles of different Tantra
works.
—तन्त्र-ता,  f. or तन्त्र-त्व,  अम्,  n. ar-
ranging into a system
 dependance,  subservience
the quality or character of a Tantra
 comprehending
several rites in one,  performance of one ceremony, 
or penance in lieu of a number.
—तन्त्र-प्रकाश, 
अस्,  m. title of a literary work.
—तन्त्र-प्रदीप, 
अस्,  m. title of a commentary on the Dhātu-pāṭha.
—तन्त्र-भेद,  title of a Tantra.
—तन्त्र-रत्न, 
अम्,  n. title of a work by Pārtha-sārathi.
—तन्त्र-
राज,  अस्,  m. title of a work.
—तन्त्र-वाप,  अस्, 
m. a weaver
 (अस्,  अम्),  m. n. a loom,  weaving
[cf. the next.]
—तन्त्र-वाय,  अस्,  m. a weaver
 a
spider
 [cf. तन्तु-वाय।]
—तन्त्र-वार्त्तिक =
मीमांसा-तन्त्र-वार्त्तिक.
—तन्त्र-सार,  अस्,  m.
‘the essence of the Tantras, ’ title of a compilation.
—तन्त्र-हृदय,  अम्,  n. title of a Tantra work.
—तन्त्री-मुख,  अस्,  m. a peculiar position of the
hand.

Macdonell

English

 तन्त्र tantra,  n.
  loom
 warp
 groundwork,  🞄underlying principle,  essence
 system
 standard
 🞄main point
 rule,  doctrine
 manual
 🞄section in a manual
 a class of magical and 🞄mystical treatises
 spell
 physic,  specific
 🞄government
 —°,  line,  rank,  troop
 a.
  chiefly 🞄concerned with,  dependent on (—°).

Benfey

English

 तन्त्र तन् + त्र, 
 I. n.
 
 1. A warp, 
MBh. 1,  806.
 2. A series,  propagation, 
offspring,  MBh. 13,  2567.
 3. A system, 
a totality,  Bhāg. P. 3,  144
 order, 
MBh. 1,  4171.
 4. The order of cere-
monies,  a ritual,  Bhāg. P. 2,  6,  25.
 5.
Necessary or indispensable act,  or pro-
vision,  Rām.  3,  61,  28
 2,  7,  19 Gorr.
 6. Main point,  MBh. 14,  612
 essence, 
Bhāg. P. 3,  30. 10
 principle,  MBh. 12, 
7663.
 7. Rule. Yājñ. 1,  228.
 8. Science, 
Bhāg. P. 3,  7,  30.
 9. A religious or
scientific work,  a literary work in
general,  Bhāg. P. 1,  3,  8
 9,  21,  6
Rām.  4,  17,  15.
 10. Part of a work, 
Suśr. 1,  3,  13
 Pañc. pr. d. 3.
 11. A
class of mystical and magical writings, 
treating particularly of spells,  charms, 
etc.
 12. Spell,  Pañc. i. d. 80.
 13. An
army.
 II. f.
  री (nom.  sing. तन्त्रीस्), 
 1.
A string,  Man.  4,  38
 of a bow,  MBh.
12,  4375
 of a musical instrument, 
Megh. 84.
 2. Music of a string-instru-
ment,  Bhāg. P. 1,  6,  39.
 -- Comp.
  अ
-तन्त्री,  adj.
  n.
  त्रि,  without strings, 
Rām.  2,  39,  29. आत्मतन्त्र,  i. e.
आत्मन्-,  adj.
  independent,  MBh. 13, 
4399. कु-तन्त्री,  f.
  the tail,  MBh. 12, 
5355. पञ्चतन्त्र,  i. e.
पञ्चन्-,  n.
 
Five books,  the title of a work. पर
-तन्त्र,  adj.
  dependent upon another, 
MBh. 13,  15. सु-तन्त्री,  adj.
 ,  n.
  त्रि, 
Melodious. Rit. 1. 3. स्व-तन्त्र,  adj.
 
1. independent,  2. of age. अ-स्न
-तन्त्र,  adj.
  dependent,  not of age, 
Daśak. in Chr. 180,  17.

Hindi

अनुष्ठान,  ध्यान,  अनुशासन,  आदि ग्रंथों पर

Apte Hindi

Hindi

तन्त्रम्
नपुं*
   - तन्त्र+अच् 
करघा

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
धागा

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
ताना

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
वंशज

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
अविच्छिन्न वंश परम्परा

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
"कर्मकाण्ड पद्धति,  रूपरेखा,  संस्कार"

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
मुख्य विषय

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
"मुख्य सिद्धान्त, नियम,  वाद,  शास्त्रपराश्रयता"

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
वैज्ञानिक कृति

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
"अध्याय,  अनुभाग"

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
तन्त्र-संहिता

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
एक से अधिक कार्यों का कारण

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
जादू-टोना

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
"मुख्योपचार,  गण्डा,  ताबीज़"

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
"दवाई,  औषधि"

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
"क़सम,  शपथ"

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
वेशभूषा

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
कार्य करने की सही रीति

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
"राजकीय परिजन,  अनुचरवर्ग,  भृत्यवर्ग"

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
"राज्य,  देश,  प्रभुता"

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
"सरकार,  हकूमत,  प्रशासन "

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
सेना

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
"ढेर,  जमाव"

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
घर

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
सजावट

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
दौलत

तन्त्रम्
नपुं*
   - -
प्रसन्नता

तन्त्रम्
नपुं*
   - तन्त्र्+अच्
 खड्डी

तन्त्रम्
नपुं*
   - तन्त्र्+अच्
धागा

तन्त्रम्
नपुं*
   - तन्त्र्+अच्
सतत श्रेणी

तन्त्रम्
नपुं*
   - तन्त्र्+अच्
"रस्म,  व्यवस्था,  संस्कार आदि धार्मिक कार्यों का नियमित आदेश"

तन्त्रम्
नपुं*
   - तन्त्र्+अच्
मुख्य बात

तन्त्रम्
नपुं*
   - तन्त्र्+अच्
"प्रधान सिद्धान्त,  नियत"

तन्त्रम्
नपुं*
   - तन्त्र्+अच्
 ऐसे कृत्यों का समूह जो अनेक प्रधान कार्यों में समान हो

तन्त्रम्
नपुं*
   - तन्त्र्+अच्
विश्व की व्यवस्था

Shabdartha Kaustubha

Kannada

तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಿದ್ಧಾಂತ
निष्पत्तिः - > तनु (विस्तारे) - कर्त्रादौ "ष्ट्रन्" (उ० ४-१५८)
व्युत्पत्तिः - > तनोति तन्यते वा
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಾಸ್ತ್ರ
प्रयोगाः - > "अवैरज्ञमतन्त्रज्ञं बालचेष्टासमन्वितम्"
उल्लेखाः - > देवीभा०
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಟುಂಬ ಭರಣದ ಕಾರ್ಯ
निष्पत्तिः - > तत्रि (कुटुम्बधारणे) - "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "सर्वानुपायानथ सम्प्रधार्य समुद्धरेत् स्वस्य कुलस्य तन्त्रम्"
उल्लेखाः - > भा० अनु० ८३-६
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಧಾನವಾದ ವಿಷಯ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಂತುವಾನ /ನೇಯಿಗೆ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎರಡು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಸಾಧಿಸುವಿಕೆ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಷ್ಟ್ರ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೇತು /ಕಾರಣ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವರಾಷ್ಟ್ರ ಚಿಂತೆ /ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಮಾಡುವ ಆಲೋಚನೆ
प्रयोगाः - > "तन्त्रावापविदा योगैर्मण्डलान्यधितिष्ठता"
उल्लेखाः - > माघ० २-८८
विस्तारः - > "तन्त्र स्वराष्ट्रचिन्तायामावापः परचिन्तने" - वैज० ।
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೈನ್ಯ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಕ್ಷಿಣಿ /ಇಂದ್ರಜಾಲ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಪಥ /ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೃಹ /ಮನೆ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಔಷಧ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಿಜನ /ಪರಿವಾರ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧನ /ಸಂಪತ್ತು
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇತಿಕರ್ತವ್ಯತೆ /ಹೀಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕೆನ್ನುವುದು
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಂತು
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಗ್ಗ /ನೇಯಿಗೆಯ ಸಾಧನ
प्रयोगाः - > "एवं स्तुवन्नपि नागान्यदा ते कुण्डले नालभत्तदाऽपश्यत् स्त्रियौ तन्त्रे अधिरोप्य सुवेमे पटं वयन्त्यौ"
उल्लेखाः - > भा० आदि० ३-१४४
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಂತುವಾಯ /ನೇಯಿಗೆಯವನು
विस्तारः - > "तन्त्रं कुटुम्बकृत्ये स्यात् सिद्धान्ते चौषधोत्तमे । प्रधाने तन्तुवाये च"- मेदि० ।
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯವಹಾರ
प्रयोगाः - > "श्रुत्वा त्वं प्रतिपद्यस्व प्राज्ञैः सह पुरोहितैः । आपद्धर्मार्थकुशलैर्लोकतन्त्रमवेक्ष्य च ॥"
उल्लेखाः - > भा० वन०
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಲ /ವಂಶ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗ್ರಂಥಭಾಗ /ಅಧ್ಯಾಯ ಸರ್ಗ ಮೊದಲಾದುದು
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪಾಯ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂತೋಷ
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಶಿ /ಸಮೂಹ /ಗುಂಪು
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂತ್ರ /ಕರುಳು
तन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಯೋಗ
विस्तारः - > "तन्त्रं स्वराष्ट्रव्यापारे तन्तुवाने परिच्छदे । शास्त्रौषधान्त्रमुख्येषु प्रयोगेऽध्वरकर्मणाम् । एकस्यैवोभयार्थत्वे कुटुम्बव्यापृतावपि" - वैज० ।

L R Vaidya

English

 taMtra {% n. %} 1. A loom
a thread
the threads extended lengthwise in a loom
posterity
an uninterrupted series
the regular order of ceremonies and rites,  ritual
principal doctrine
a scientific work
a chapter,  section,  तंत्रैः पंचभिरेतच्चकार सुमनोहरं शास्त्रम् Panch.i.
a religious treatise teaching magical and mystical formularies for the worship of the deities or the attainment of supreme power
a drug,  a medicament
oath,  ordeal
raiment
the right way of doing anything
royal retinue,  court
a realm,  authority
an army
subservience,  dependence (as in स्वतंत्र or परतंत्र),  Mall. on K.S.iii.1
heap,  multitude
wealth
a house
happiness.

Bopp

Latin

 तन्त्र (r. तन् s. त्र) I. m. textor (cf. तन्ति). II. n.
1) filum
(cf. तन्तु).
2) sustentatio familiae.
3) nomen librorum, 
qui precum formulas mysticas et sacros ritus tractant.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

तन्त्र
क्ली
तन्त्र,  शास्त्र,  कुल,  सिद्धौषधिक्रिया,  सुख,  बल,  पावनसाधन
तन्त्रं शास्त्रं कुलं तन्त्रं तन्त्रं सिद्धौषधिक्रिया ।
तन्त्रं सुखं बलं तन्त्रं तन्त्रं पावनसाधनम् ॥ ४० ॥
verse 1.1.1.40
page 0003

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 तन्त्र or आगम The Kāraṇāgama. Hz. 2 p. 80 enumerates
28: Kāmika,  Yogaja,  Cintya,  Kāraṇa,  Ajita,  Dīpta, 
Sūkṣma,  Sahasra,  Añśumat,  Suprabheda,  Vijaya, 
Niśvāsa,  Svāyambhuva,  Ānala,  Vīra,  Raurava,  Makuṭa, 
Vimala,  Candrajñāna,  Bimba,  Prodgīta,  Lalita,  Siddha, 
Saṃtāna,  Śaiva,  Pārameśvara,  Kiraṇa,  Vātula.

Indian Epigraphical Glossary

English

 tantra (ASLV),  army,  government
 cf. Tantrin in South
Indian inscriptions.
(SITI),  army,  mainly the infantry
 cf. Tantrin in
South Indian inscriptions.
(CII 4),  explained as ‘Home Affairs’.
(LP),  cf. tantre nirūpita,  ‘officially sent’.
(HIQ,  Vol. XXXIV,  p. 277),  cf. Tantr-ādhikārin,  ‘officer
in charge of administration’,  in the Bhāturiyā inscription of
Rājyapāla. In this case,  a person was at first a Mantrin,  then
a Saciva and finally a Tantr-ādhikārin.
Cf. Sarva-tantr-ādhikṛta (EI 24),  superintendent of all
departments.

Lanman

English

 tántra,  n. thread
 warp of a web
 fig.
fundamental doctrine
 division of a work.
[√1tan.]

Abhyankara Grammar

English

तन्त्र  a word frequently used in the Mahabhasya in the sense of 'in- tended ' or विवक्षित. The word is  used always in the neuter gender like प्रमाणम्
 cf. तन्त्रं तरनिर्देशः M. Bh. on P. I. 2.33,  II. 2.34,  नात्र निर्दे- शस्तन्त्रम् On P. I. 2.39,  III.3.38,  III. 4.21, IV.1.92 etc. The word is also explained in the sense of 'impor. tant'.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  आश्रित,  संश्रित,  उपाश्रित,  अवलम्बिन्,  अवलम्बित,  अधीन,  अभ्याधीन,  आयत्त,  वश,  तन्त्र,  निघ्न,  सम्बद्ध,  निबद्ध
adjective
 
कस्यचित् आधारेण आश्रयेण वा तिष्ठति।
 "परावलम्बिनः क्षुपाः अन्यस्मिन् क्षुपे आश्रिताः सन्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

rkyang pa
१) अचेल २) एकाकिन् ३) एकान्त ४) गध्य ५) चूर्णिक ६) तन्त्र ७) नग्न

rgyud
१) आहार २) उपचार ३) एकसंतान ४) गति ५) चरित ६) तन्तु ७) तन्त्र ८) धार ९) निबन्ध १०) प्रवेश ११) युग १२) वर्तनी १३) विचार १४) संतति १५) संतान १६) सन्धि १७) समुदाचार १८) स्रोतस् १९)

sngags kyi rgyud
तन्त्र

cho ga
१) आचार २) उपचार ३) औपयिक ४) चारित्र ५) तन्त्र ६) नीति ७) विधान ८) विधि ९)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
दोषज्ञस्तु भिषग्वैद्य आयुर्वेदी चिकित्सकः ।
रोगहार्यगदंकारो भेषजं तन्त्रमौषधम् ॥ ४७२ ॥
भैषज्यमगदो जायुश्चिकित्सा रुक्प्रतिक्रिया ।
उपचर्योपचारौ च लङ्घनं त्वपतर्पणम् ॥ ४७३ ॥
-wordlist-
 
दोषज्ञ (पुं),  भिषज् (पुं),  वैद्य (पुं),  आयुर्वेदिन् (पुं),  चिकित्सक (पुं),  रोगहारिन् (पुं),  अगदङ्कार (पुं),  भेषज (क्ली),  तन्त्र (क्ली),  औषध (क्ली),  भैषज्य (क्ली),  अगद (पुं),  जायु (पुं),  चिकित्सा (स्त्री),  रुक्प्रतिक्रिया (स्त्री),  उपचर्या (स्त्री),  उपचार (पुं),  लङ्घन (क्ली),  अपतर्पण (क्ली)

--source--
 
तन्त्रं स्वराष्ट्रचिन्ता स्यादावापस्त्वरिचिन्तनम् ।
-wordlist-
 
तन्त्र (क्ली),  स्वराष्ट्रचिन्ता (स्त्री),  आवाप (पुं),  अरिचिन्तन (क्ली)

--source--
 
परिस्यन्दः परिकरः परिवारः परिग्रहः ॥ ७१५ ॥
परिच्छदः परिबर्हस्तन्त्रोपकरणे अपि ।
-wordlist-
 
परिस्यन्द (पुं),  परिकर (पुं),  परिवार (पुं),  परिग्रह (पुं),  परिच्छद (पुं),  परिबर्ह (पुं),  तन्त्र (क्ली),  उपकरण (क्ली)

--source--
 
वाहिनी पृतना सेना बलं सैन्यमनीकिनी ॥ ७४५ ॥
कटकं ध्वजिनी तन्त्रं दण्डोऽनीकं पताकिनी ।
वरूथिना चमूश्चक्रं स्कन्धवारोऽस्य तु स्थितिः ॥ ७४६ ॥
शिबिरं रचना तु स्याद्व्यूहो दण्डादिको युधि ।
-wordlist-
 
वाहिनी (स्त्री),  पृतना (स्त्री),  सेना (स्त्री),  बल (क्ली),  सैन्य (क्ली),  अनीकिनी (स्त्री),  कटक (क्ली),  ध्वजिनी (स्त्री),  तन्त्र (क्ली),  दण्ड (पुं),  अनीक (क्ली),  पताकिनी (स्त्री),  वरूथिनी (स्त्री),  चमू (स्त्री),  चक्र (पुंक्ली),  स्कन्धावार (पुं),  शिबिर (क्ली),  व्यूह (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

भैषज्य
भैषज्य,  भेषज,  जायु,  अगद,  तन्त्र,  औषध
भैषज्यं भेषजं जायुरगदस्तन्त्रमौषधम् ॥ ६१३ ॥
verse 2.1.1.613
page 0069

तन्त्र
तन्त्र,  तन्तु,  मन्त्र,  सिद्धान्त,  परिच्छद,  प्रधान
तन्त्रं तन्तुषु मन्त्रेषु सिद्धान्तपरिच्छदप्रधानेषु ।
verse 5.1.1.870
page 0099

Vedic Reference

English

 Tantra means,  like Tantu,  the ‘warp’ of a piece of weaving, 
or more generally the ‘web’ itself. It is found in the Rigveda^1
and later.^2
1) x. 71,  9.
2) Av. x. 7,  42
 Taittirīya Brāhmaṇa, 
ii. 5,  5,  3
 Pañcaviṃśa Brāhmaṇa, 
x. 5
 Śatapa ha Brāhmaṇa,  xiv. 2,  2, 
22.
Cf. Zimmer,  Altindisches Leben,  254.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 तन्त्रं,  क्ली,
   (तनोति तन्यते इति वा । तन +कर्त्त्रादौ यथायथं ष्ट्रन् । तत्रि कुटुम्बधारणे +घञ् वा ।) कुटुम्बकृत्यम् । (कुलप्रतिष्ठादिक-स्थितिः । यथा,  महाभारते । १३ । ४८ । ६ ।“सर्व्वानुपायानथ सम्प्रधायसमुद्धरेत् स्वस्य कुलस्य तन्त्रम् ॥
”)सिद्धान्तः । ओषधिः । प्रधानम् । तन्त्रवायः ।परिच्छदः । श्रुतिशाखाविशेषः । हेतुः । उभ-यार्थप्रयोजकम् । इतिकर्त्तव्यता । इति मेदिनी ॥
राष्ट्रम् । परच्छन्दः । करणम् । अर्थसाधकः ।तन्तुः । सैन्यम् । स्वराष्ट्रचिन्ता । इति हेम-चन्द्रः ॥
 (यथा,  माघे । २ । ८८ ।“तन्द्रावापविदा योगैर्मण्डलान्यधितिष्ठता ॥
”)प्रबन्धः । इति शब्दरत्नावली ॥
 शपथः । इतिधरणिः ॥
 धनम् । गृहम् । वपनसाधनम् ।(यथा,  महाभारते । १ । ३ । १४० । “तदापश्यत्स्त्रियौ तन्त्रे अधिरोप्य सुवेमे पटं वयन्तौ ॥
”)कुलम् । इति नानार्थध्वनिमञ्जरी । (शास्त्रम् ।इति विश्वः । यथा,  देवीभागवते । २ । ११ । १९ ।“अवैरज्ञमतन्त्रज्ञं बालचेष्टासमन्वितम् ॥
”व्यवहारः । नियमादिः । यथा,  महाभारते ।१ । १०३ । २६ ।“शुत्वा त्वं प्रतिपद्यस्व प्राज्ञैः सह पुरोहितैः ।आपद्धर्म्मार्थकुशलैर्लोकतन्त्रमवेक्ष्य च ॥
”)शिवोक्तशास्त्रम् । तच्च चतुःषष्टिसंख्यकम् ।यथा,  --“सिद्धीश्वरं महातन्त्रं कालीतन्त्रं कुलार्णवम् ।ज्ञानार्णवं नीलतन्त्रं फेत्कारीतन्त्रमुत्तमम् ॥
देव्यागमं उत्तराख्यं श्रीक्रमं सिद्धियामलम् ।मत्स्यसूक्तं सिद्धसारं सिद्धिसारस्वतं तथा ॥
वाराहीतन्त्रं देवेशि ! योगिनीतन्त्रमुत्तमम् ।गणेशविमर्षिणी तन्त्रं नित्यातन्त्रं शिवागमम् ॥
चामुण्डाख्यं महेशानि ! मुण्डमालाख्यतन्त्रकम् ।हंसमाहेश्वरं तन्त्रं निरुत्तरमनुत्तमम् ॥
कुलप्रकाशकं देवि ! कल्पं गान्धर्व्वकं शिवे ! ।क्रियासारं निबन्धाख्यं स्वतन्त्रं तन्त्रमुत्तमम् ॥
सम्मोहनं तन्त्रराजं ललिताख्यं तथा शिवे ! ।राधाख्यं मालिनीतन्त्रं रुद्रयामलमुत्तमम् ॥
बृहत्श्रीक्रमं तन्त्रं गवाक्षं सुकुमुदिनी ।विशुद्धेश्वरतन्त्रञ्च मालिनीविजयं तथा ॥
समयाचारतन्त्रञ्च भैरवीतन्त्रमुत्तमम् ।यीगिनीहृदयं तन्त्रं भैरवं परमेश्वरि ! ॥
सनत्कुमारकं तन्त्रं योनितन्त्रं प्रकीर्त्तितम् ।तन्त्रान्तरञ्च देवेशि ! नवरत्नेश्वरं तथा ॥
कुलचूडामणितन्त्रं भावचूडामणीयकम् ।तन्त्रदेवप्रकाशञ्च कामाख्यानामकं तथा ॥
कामधेनु कुमारी च भूतडामरसंज्ञकम् ।मालिनीविजयं तन्त्रं यामलं ब्रह्मयामलम् ॥
विश्वसारं महातन्त्रं महाकालं कुलामृतम् ।कुलोड्डीशं कुब्जिकाख्यं यन्त्रचिन्तामणीयकम् ॥
एतानि तन्त्ररत्नानि सफलानि युगे युगे ।कालीविलासकादीनि तन्त्राणि परमेश्वरि ! ॥
कालकल्पे सुसिद्धानि अश्वक्रान्तासु भूमिषु ।महाचीनादितन्त्राणि अविकल्पे महेश्वरि ! ॥
सुसिद्धानि वरारोहे ! रथक्रान्तासु भूमिषु ॥
”इति महासिद्धिसारस्वतम् ॥
 * ॥
अपि च ।“चतुःषष्टिश्च तन्त्राणि यामलादीनि पार्व्वति ! ।सफलानीह वाराहे ! विष्णुक्रान्तासु भूमिषु ॥
कल्पभेदेन तन्त्राणि कथितानि च यानि च ।पाषण्डमोहनायैव विफलानीह सुन्दरि ! ॥
”इति महाविश्वसारतन्त्रम् ॥
तत्रागमस्य लक्षणं यथा,  --“सृष्टिश्च प्रलयश्चैव देवतानां यथार्च्चनम् ।साधनञ्चैव सर्व्वेषां पुरश्चरणमेव च ॥
षट्कर्म्मसाधनञ्चैव ध्यानयोगश्चतुर्व्विधः ।सप्तभिर्लक्षणैर्युक्तमागमं तद्विदुर्बुधाः ॥
” * ॥
यामलस्य लक्षणम् ।“सृष्टिश्च ज्योतिषाख्यानं नित्यकृत्यप्रदीपनम् ।क्रमसूत्रं वर्णभेदो जातिभेदस्तथैव च ॥
युगधर्म्मश्च संख्यातो यामलस्याष्टलक्षणम् ॥
” * ॥
तन्त्रस्य लक्षणम् ।“सर्गश्च प्रतिसर्गश्च मन्त्रनिर्णय एव च ।देवतानाञ्च संस्थानं तीर्थानाञ्चैव वर्णनम् ॥
तथैवाश्रमधर्म्मश्च विप्रसंस्थानमेव च ।संस्थानञ्चैव भूतानां यन्त्राणाञ्चैव निर्णयः ॥
उत्पत्तिर्व्विबुधानाञ्च तरूणां कल्पसंज्ञितम् ।संस्थानं ज्योतिषाञ्चैव पुराणाख्यानमेव च ॥
कोषस्य कथनञ्चैव व्रतानां परिभाषणम् ।शौचाशौचस्य चाख्यानं नरकाणाञ्च वर्णनम् ॥
हरचक्रस्य चाख्यानं स्त्रीपुंसोश्चैव लक्षणम् ।राजधर्म्मो दानधर्म्मो युगधर्म्मस्तथैव च ॥
व्यवहारः कथ्यते च तथा चाध्यात्मवर्णनम् ॥
इत्यादिलक्षणैर्युक्तं तन्त्रमित्यभिधीयते ॥
” * ॥
तस्य माहात्म्यम् ।“विष्णुर्व्वरिष्ठो देवानां ह्नदानामुदधिस्तथा ।नदीनाञ्च यथा गङ्गा पर्व्वतानां हिमालयः ॥
अश्वत्थः सर्व्ववृक्षाणां राज्ञामिन्द्रो यथा वरः ।देवीनाञ्च यथा दुर्गा वर्णानां ब्राह्मणो यथा ॥
तथा समस्तशास्त्राणां तन्त्रशास्त्रमनुत्तमम् ॥
सर्व्वकामप्रदं पुण्यं तन्त्रं वै वेदसम्मितम् ।कीर्त्तनं देवदेवस्य हरस्य मतमेव च ॥
पावनं श्रद्दधानानामिह लोके परत्र च ॥
” * ॥
तस्य श्लोकसंख्या यथा,  --“न शक्यं विस्तराद्बक्तुमपि वर्षशतैरपि ।संक्षेपाद्वै प्रवक्ष्यामि लोककल्पोक्तवर्त्मना ॥
दिवि देवे नवलक्षं पाताले ब्रह्मशासने ॥
लक्षमात्रं भारते च क्षितौ तन्त्राणि यानि च ।आगमं त्रिविधं प्रोक्तं चतुर्थमैश्वरं स्मृतम् ॥
कल्पश्चतुर्व्विधः प्रोक्तः आगमो डामरस्तथा ।यामलश्च तथा तन्त्रं तेषां भेदाः पृथक पृथक् ॥
मुक्तकाख्यं प्रपञ्चश्च सारदाख्यञ्च नारदः ।महार्णवश्च कपिलो योगः कल्पः कपिञ्जलः ॥
अमृतशुद्धिर्वीरश्च सिद्धसंवरणन्तथा ।प्रथमोऽष्टसहस्रन्तु श्लोका दश प्रकीर्त्तिताः ॥
द्बितीयो मुक्तकस्तत्र षट्सहस्राणि संख्यया ।श्लोकाः शतार्द्धसंख्यातास्तृतीयस्त्रिसहस्रकः ॥
शतद्बयं साधिकञ्च श्लोकानां पञ्चविंशतिः ।त्रिंशोत्तरसहस्राणि श्लोकानां भानुसंख्यया ॥
प्रपञ्चे प्रथमे तन्त्रे द्बितीये वसुसंख्यया ।सहस्राणि तथा श्लोकाः सप्तविंशतिसंख्यया ॥
भूतनेत्रसहस्राणि तृतीये पञ्चसहस्रकम् ।शतत्रयं पङ्क्तिश्लोकाः प्रपञ्चः कथितस्त्रिधा ॥
कलासंख्या सहस्राणि शारदायाः प्रकीर्त्तिताः ।पञ्चविंशाधिकाः श्लोका वसुश्लोकाश्च नारदे ॥
विंशतिश्च सहस्राणि षट्सहस्राणि संख्यया ।वसुश्लोकाश्च कथिताः कपिले श्लोकसंख्यया ॥
त्रयोदशसहस्राणि कालोत्तरशतत्रयम् ।श्लोकसंख्यासमुद्दिष्टं योगे कल्पे च संख्यया ॥
वाणसंख्यासहस्राणि श्लोका नवतिः कीर्त्तिताः ।श्लोकानान्तु सहस्राणि अष्टाविंशतिसंख्यया ॥
श्लोकाश्च भानुसंख्यातास्तन्त्रेऽपि च कपिञ्जले ।अमृतशुद्धौ सहस्राणि पञ्चश्लोकाधिकानि च ॥
पञ्चैव कथिता नेत्रसंख्यातानि यथाथतः ।वीरागमे षडधिकानि शतानि परिसंख्यया ॥
सहस्राणि च तावन्ति श्लोकानान्तु यथार्थतः ।पञ्चाधिकसहस्राणि श्लोकानामृतुसंख्यया ॥
सिद्धसम्बरणोक्तानि ऐश्वरेण यथा पुरा ॥
 * ॥
डामरः षड्विधो ज्ञेयः प्रथमो योगडामरः ॥
श्लोकास्तत्र त्रयस्त्रिंशत् तथा पञ्चशतानि च ।त्रिविंशतिसहस्राणि श्लोकानि चेह संख्यया ।एकादशसहस्राणि संख्याताः शिवडामरे ॥
श्लोकाः सप्तैव निश्चित्य ईश्वरेणैव भाषिताः ।तावत्श्लोकसहस्राणि पञ्चश्लोकशतानि च ।गुणोत्तराणि दुर्गाया डामरे कथितानि च ॥
नवश्लोकसहस्राणि नवश्लोकशतानि च ।सारस्वते तथा श्लोकाः पञ्चैव परिकीर्त्तिताः ॥
स्वरसंख्यासहस्राणि श्लोकानां ब्रह्मडामरे ।पञ्चोत्तरशतान्यत्र संख्यातानि शिवेन तु ॥
षष्टिः श्लोकसहस्राणि गान्धर्व्वे डामरोत्तमे ।श्लोकाश्च षष्टिसंख्याता ब्रह्मणाव्यक्तयोनिना ॥
यामलाः षट्च संख्यातास्तत्रादावादियामले ।द्बात्रिंशच्च सहस्राणि त्रयस्त्रिंशत्शतानि च ॥
द्बितीये ब्रह्मसंज्ञे ते द्वाविंशतिश्च संख्यया ।सहस्राणि शतान्यत्र तान्येव कथितानि च ॥
तावत्संख्यासहस्राणि शतानि परिसंख्यया ।विंशतिश्च तथा संख्या श्लोकाश्च विष्णुयामले ॥
कालसंख्यासहस्राणि वेदसंख्याशतानि च ।पञ्चषष्टिस्तथा श्लोकाः कनिष्ठे रुद्रयामले ॥
नवश्लोकसहस्राणि त्रयोदशशतानि च ।द्बाविंशतिस्तथा श्लोका गणेशे यामलोत्तमे ॥
रविसंख्यासहस्राणि आदित्याख्ये तु यामले ।तन्त्रे नीलपताकायां सहस्राणि च पञ्च च ॥
पञ्चविंशतिश्लोकाश्च कथिता वामकेश्वरे ।त्रयोदशसहस्राणि द्बे शते विंशतिस्तथा ॥
श्लोका मृत्युञ्जये तन्त्रे संख्यातास्तन्त्रवेदिभिः ।गजसंख्यासहस्राणि त्रीणि संख्याशतानि च ॥
सप्तश्लोकास्तथैवात्र तन्त्रे योगार्णवोत्तमे ।दशश्लोकसहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ॥
मायाख्ये च महातन्त्रे यथार्थतः प्रकीर्त्तिताः ।पञ्चश्लोकसहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ॥
शतार्द्धसंख्यया श्लोका दक्षिणामूर्त्तितन्त्रके ।दशश्लोकसहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ॥
त्रयोदश तथा श्लोकाः कालिकाख्ये च तन्त्रके ।कामेश्वर्य्यास्तन्त्रवरे सहस्राणि त्रयं महत् ॥
श्लोकानां संख्यया चात्र तन्त्रराजे च संख्यया ।नवश्लोकसहस्राणि नवश्लोकशतानि च ॥
द्वाविंशति सहस्राणि हरगौर्य्योश्च तन्त्रके ।तथा च विंशतिः श्लोकास्तन्त्रेऽस्मिन् परि-कीर्त्तिताः ।अर्कसंख्यासहस्राति द्बितीये तन्त्रवेदिभिः ।अष्टाविंशतिश्च श्लोकाः सङ्ख्यातास्तन्त्रनिर्णये ॥
कुब्जिकाख्ये महातन्त्रे श्लोकाश्च दशसंख्यया ।सहस्राणि तथा सप्तसङ्ख्यातानि मनीषिभिः ॥
द्वितीये षट्सहस्राणि तदर्द्धञ्च कनिष्ठके ।अर्कसंख्यासहस्राणि तथाङ्कुशशतानि च ॥
तावद्देव्या महातन्त्रे सङ्ख्यातानि द्बिजोत्तमैः ।द्बाविंशतिसहस्राणि द्बाविंशतिशतानि च ॥
कात्यायन्यास्तु तन्त्रस्य सङ्ख्यातानि मनीषिभिः ।वसुश्लोकसहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ॥
प्रत्यङ्गिंरायास्तन्त्रे च निश्चितानि यथार्थतः ।भूतसङ्ख्यासहस्राणि तथाहि तच्छतानि च ॥
महालक्ष्म्यास्तन्त्रराजे पञ्चश्लोकाश्च कीर्त्तिताः ।गजसंख्यासहस्राणि श्लोकाश्च ऋतुसङ्ख्यया ॥
त्रिपुरार्णवे महातन्त्रे लिखिताः परमर्षिभिः ।सरस्वत्याः सहस्रे द्वे द्वे शते सङ्ख्यया स्मृते ॥
पञ्चश्लोकास्तथैवात्र विज्ञातव्या द्विजातिभिः ।द्वाविंशतिसहस्राणि आद्ये तन्त्रोत्तमोत्तरे ॥
अङ्कसङ्ख्याशतान्यत्र श्लोकाः पञ्चदशैव तु ।द्बाविंशतिसहस्राणि तथा बाणशतानि च ।द्बात्रिंशच्च तथा श्लोका योगिन्यास्तन्त्रराजके ।द्बितीये षट्सहस्राणि तथा च त्रिशतानि च ॥
त्रयः श्लोकास्तथैवात्र वाराह्यास्तन्त्र उत्तमे ।ऊर्म्मिसङ्ख्यासहस्राणि तत्त्वसङ्ख्याशतानि च ॥
गवाक्षे तन्त्रराजेऽस्मिन् श्लोका हि तत्त्वसङ्ख्यया ।वर्णसङ्ख्यासहस्राणि द्वे शते परिनिश्चिते ॥
श्लोकास्त्रयश्च सङ्ख्यातास्तन्त्रे नारायणीयके ।वेदसङ्ख्यासहस्राणि तान्येव च शतानि च ॥
श्लोका नवतिसङ्ख्याता मृडानीतन्त्रराजके ।तृतीये त्रिसहस्राणि त्रिशतानि कनिष्ठके ॥
त्रिंशत्श्लोकाश्च सङ्ख्याता ज्ञातव्यास्तन्त्र-वेदिभिः ॥
”उपतन्त्राणि यथा,  --“बौद्धोक्तान्युपतन्त्राणि कापिलोक्तानि यानि च ।अद्भुतानि च एतानि जैमिन्युक्तानि यानि च ॥
वशिष्ठः कपिलश्चैव नारदो गर्ग एव च ।पुलस्त्यो भार्गवः सिद्धो याज्ञवल्क्यो भृगुस्तथा ॥
शुक्रो बृहस्पतिश्चैव अन्ये ये मुनिसत्तमाः ।एभिः प्रणीतान्यन्यानि उपतन्त्राणि यानि च ॥
न सङ्ख्यातानि तान्यत्र धर्म्मविद्भिर्म्महात्मभिः ।सारात्सारतराण्येव सङ्ख्यातानि निबोधत ॥
”इति वाराहीतन्त्रम् ।(आगमतत्त्वविलासोक्ततन्त्रनामानि यथा,  --“स्वतन्त्रतन्त्रं फेत्कारीतन्त्रमुत्तरतन्त्रकम् ।नीलतन्त्रं वीरतन्त्रं कुमारीतन्त्रमुज्ज्वलम् ॥
कालीनारायणीतन्त्रे तारिणीतन्त्रमुत्तमम् ।बालातन्त्रञ्च समयातन्त्रं भैरवतन्त्रकम् ॥
भैरवीत्रिपुरातन्त्रे वामकेश्वरतन्त्रकम् ।कुक्कुटेश्वरतन्त्रञ्च मातृकातन्त्रमेव च ॥
सनत्कुमारतन्त्रञ्च विशुद्धेश्वरतन्त्रकम् ।सम्मोहनाख्यतन्त्रञ्च गौतमीयञ्च तन्त्रकम् ॥
बृहद्गोतमीयतन्त्रं भूतभैरवतन्त्रकम्चामुण्डापिङ्गलातन्त्रे वाराहीतन्त्रकं तथा ॥
मुण्डमालाख्यतन्त्रञ्च योगिनीतन्त्रमुत्तमम् ।मालिनीविजयं तन्त्रं तन्त्रं स्वच्छन्दभैरवम् ॥
महातन्त्रं शक्तितन्त्रं तन्त्रं चिन्तामणिं परम् ।उन्मत्तभैरवं तन्त्रं त्रैलोक्यसारतन्त्रकम् ॥
विश्वसाराह्वयं तन्त्रं तथा तन्त्रामृताभिधम् ।महाफेत्कारीयतन्त्रं वायवीयञ्च तोडलम् ॥
मालिनीललितातन्त्रे त्रिशक्तितन्त्रकं तथा ।राजराजेश्वरीतन्त्रं महामोहस्वरोत्तरम् ॥
गवाक्षतन्त्रं गान्धर्व्वं तन्त्रं त्रैलोक्यमोहनम् ।हंसमाहेश्वरं हंसपरमेश्वरतन्त्रकम् ॥
कामधेन्वाख्यतन्त्रञ्च तन्त्रं वर्णविलासकम् ।मायातन्त्रं मन्त्रराजं कुब्जिकातन्त्रमुत्तमम् ॥
विज्ञानलतिकां लिङ्गागमं कालोत्तरं तथा ॥
”* * * *“ब्रह्मजामलकञ्चादिजामलं रुद्रजामलम् ॥
बृहज्जामलकं सिद्धजामलं कल्पसूत्रकम् ।मत्स्यसूक्तं कल्पसूक्तं कामराजं शिवागमम् ॥
उड्डीशञ्च कुलोड्डीशमुड्डीशं वीरभद्रकम् ।भूतडामरकं तद्बत् डामरं यक्षडामरम् ॥
कालिकाकुलसर्व्वस्वं कुलसर्व्वस्वमेव च ।कुलचूडामणिं दिव्यं कुलसारं कुलार्णवम् ॥
कुलामृतकुलावल्यौ तथा कालीकुलार्णवम् ।कुलप्रकाशं वाशिष्ठं सिद्धसारस्वतं तथा ॥
योगिनीहृदयं कालीहृदयं मातृकार्णवम् ।योगिनीजालकुरकं तथा लक्ष्मीकुलार्णवम् ॥
तारार्णवं चन्द्रपीठं मेरुचन्द्रं चतुःशतीम् ।तत्त्वबोधं महोग्रञ्च स्वच्छन्दसारसंग्रहम् ॥
ताराप्रदीपं सङ्केतचन्द्रोदयमतिस्फुटम् ।षट्त्रिंशत्तत्त्वकं लक्ष्यनिर्णयं त्रिपुरार्णवम् ॥
विष्णुधर्म्मोत्तरं मन्त्रदर्पणं वैष्णवामृतम् ।मानसोल्लासकं पूजाप्रदीपं भक्तिमञ्जरीम् ॥
भुवनेश्वरीं पारिजात प्रयोगसारमुत्तमम् ।कामरत्नं क्रियासारं तथैवागमदीपिकाम् ॥
भावचूडामणिग्रन्थं तन्त्रचूडामणिं परम् ।बृहच्छ्रीक्रमसंज्ञञ्च तथा श्रीक्रमसंज्ञकम् ॥
सिद्धान्तशेखरं ग्रन्थं तां गणेशविमर्शिनीम् ।मन्त्रमुक्तावलीं तत्त्वकौमुदीं तन्त्रकौमुदीम् ॥
मन्त्रतन्त्रप्रकाशाख्यं श्रीरामार्च्चनचन्द्रिकाम् ।शारदातिलकं ज्ञानार्णवं सारसमुच्चयम् ॥
कल्पद्रुमं ज्ञानमालां पुरश्चरणचन्द्रिकाम् ।आगमोत्तरकं तत्त्वसागरं सारसंग्रहम् ॥
देवप्रकाशिनीं तन्त्रार्णवञ्च क्रमदीपिकाम् ।तारारहस्यं श्यामाया रहस्यं तन्त्ररत्नकम् ॥
तन्त्रप्रदीपं ताराया विलासं विश्वमातृकाम् ।प्रपञ्चसारं तं तन्त्रसारं रत्नावलीं तथा ॥
”कालतन्त्रम् । वासनाजालम् । यथा,  महा-भारते । १ । ३ । १४२ ।“तन्त्रञ्चेदं विश्वरूपे युवत्यौवयतस्तन्तून् सततं वर्त्तयन्तौ ॥
”“तन्त्रं कालतन्त्रं विश्वोपादाननिमित्तादिकारण-समूहसम्बन्धम् ॥
” इति दुर्घटार्थप्रकाशिन्यांविमलबोधः ॥
 “इह तन्त्रं वासनाजालम् ।”इति नीलकण्ठः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तन्त्र न०
  तन्यते तनोति वा कर्त्त्रादौ यथायथं ष्टुन् तन्त्रि-कुटम्बभरणे घञ् वा । १ कटुम्बभरणादिकृत्ये २ सिद्धान्ते३ औषधे ४ प्रधाने ५ परिच्छदे ६ वेदशाखाभेदे ७ हेतौ ८ उभ-यार्थैकप्रयोगे । ९ इतिकर्त्तव्यतायाञ्च मेदि० । १० तन्तुवायेशब्दमाला ११ राष्ट्रे १२ परच्छन्दानुगमने १३ स्वराष्ट्रचिन्ता-याम हेमच० । १४ प्रवन्धे शब्दरत्ना० १५ शपथे,  धरणिः१६ धने १७ गृहे १८ वयनसाधने (ताँत) १९ कुले च ना-नार्थमञ्जरी । २० शिवाद्युक्तशास्त्रभेदे तल्लक्षणभेदादिकंयथा “सर्गश्च प्रतिसर्गश्च मन्त्रनिर्णय एव च । देवतानाञ्चसंस्थानं तीर्थानाञ्चैव वर्णनम् । तथैवाश्रमधर्मश्च विप्रसंस्थानमेव च । संस्थानञ्चैव भूतानां यन्त्राणाञ्चैवनिर्णयः । उत्पत्तिर्विबुधानाञ्च तरूणां कल्पसंज्ञितम् ।संस्थानं ज्योतिषाञ्चैव पुराणाख्यानमेव च । कोषस्यकथनञ्चैव ततानां परिभाषणम् । शौचाशौचस्य चा-ख्यानं नरकाणाञ्च वर्णनम् । हरचक्रस्य चाख्यानंस्त्रीपुंसोश्चैव लक्षणम् । राजधर्मो दानधर्मो युगधर्म-स्तथैवच । व्यवहारः कथ्यते च तथा चाध्यात्मवर्णनम् ।इत्यादिलक्षणैर्युक्तं तन्त्रमित्यभिधीयते” । तस्य प्रशंसा ।“विष्णुर्वरिष्ठो देवानां ह्रदानामुदधिर्यथा । नदी-नाञ्च यथा गङ्गा पर्वतानां हिमालयः । अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां राज्ञामिन्द्रो यथा वरः । देवीनाञ्च यथा दुर्गावर्णानां ब्राह्मणो यथा । तथा समस्तशास्त्राणां तन्त्रशास्त्रमनुत्तमम् । सर्वकामप्रदं पुण्यं तन्त्रं वै वेदसम्मितम् । कीर्त्तनं देवदेवस्य हरस्य मतमेव च ।पावनं श्रद्दधानानामिह लोके परत्र च” । तस्य श्लोकसंख्या यथा “न शक्यं विस्तराद्वक्तुमपि वर्षशतैरपि ।संक्षेपाद्वै प्रवक्ष्यामि लोककल्पोक्तवर्त्मना । दिविदेवि! नवलक्षं पाताले ब्रह्मशासने । लक्षमात्रं भारतेच क्षितौ तन्त्राणि यानि च । आगमं त्रिविधं प्रोक्तंचतुर्थमैश्वरं स्मृतम् । कल्पश्चतुर्विधः प्रोक्त आगमोडामरस्तथा । यामलञ्च तथा तन्त्रं तेषां भेदाः पृथक्पृथक् । मुक्तकाख्यं सप्रपञ्चम् सारदाख्यञ्च नारदम् ।महार्णवश्च कपिलो योगः कल्पः कपिञ्जलः । अमृतशुद्धिर्वीरश्च सिद्धसंवरणस्तथा । प्रथमोऽष्टसहस्रन्तुश्लोका दश प्रकीर्त्तिताः । द्वितीयोमुक्तकस्तत्र षट्सहस्राणिसंख्यया । श्लोकाः शतार्द्धसंख्यातास्तृतीयस्त्रिसह-स्रकः । शतद्वयं साधिकञ्च श्लोकानां पञ्चविंशतिः । त्रिंशो, त्तरसहस्राणि श्लोकानां भानुसंख्यया । प्रपञ्चः प्रथमेतन्त्रे द्वितीये वसुसंख्यया । सहस्राणि तथा श्लोकाःसप्तविंशतिसंख्यया । भूतनेत्रसहस्राणि तृतीयेऽब्धिसहस्र-कम् । शतद्वयं पङ्क्ति १० श्लोकाः प्रपञ्चः कथितस्त्रिधा ।कला १६ संख्या सहस्राणि सारदायाः प्रकीर्त्तिताः ।पञ्चविंशाधिकाः श्लोका वसुश्लोकाश्च नारदे । विंशतिश्चसहस्राणि षट्सहस्राणि संख्यया । वसुश्लोकाश्च कथिताःकपिलः श्लोकसंख्यया । त्रयोदश सहस्राणि कलोत्तरशतत्रयम् । श्लोकसंख्या समुद्दिष्टा योगे कल्पे च सं-ख्यया । वाणसंख्या सहस्राणि श्लोका नवतिः कीर्त्तिताः ।श्लोकानान्तु सहस्राणि अष्टाविंशतिसंख्यया । श्लोकाश्चभानु १२ संख्याता स्तन्त्रेऽपि च कपिञ्जले । अमृतशुद्धौसहस्राणि पञ्चश्लोकाधिकानि च । पञ्चैव कथिता नेत्रसंख्यातानि यथार्थतः । वीरागमे षडधिकानि शतानिपरिसंख्यया । सहस्राणि च तावन्ति श्लोकानान्तुययार्थतः । पञ्चाधिकसहस्राणि श्लोकानामृतुसंख्यया ।सिद्धसंवरणोक्तानि ईश्वरेण यथा पुरा । डामरःषड्विधोज्ञेयः प्रथमो योगडामरः । श्लोकास्तत्र त्रयस्त्रिंशत्तथा पञ्च शतानि च । त्रिविंशतिसहस्राणि श्लोकानिचेह संख्यया । एकादश सहस्राणि संख्यया शिवडामरे ।श्लोकाःसप्तैव निश्चित्य इश्वरेणैव भाषिताः । तावच्छ्र्लोक-सहस्राणि पञ्च श्लोकशतानि च । गुणोत्तराणि दुर्गायाडामरे कथितानि च । नव श्लोकसहस्राणि नव श्लोकशतानि च । सारस्वते तथा श्लोकाः पञ्चैव परिकी-र्त्तिताः । स्वर ७ संख्यसहस्राणि श्लोकानां ब्रह्मडामरे ।पञ्चोत्तरशतान्यत्र संख्यातानि शिवेन तु । षष्टिः श्लोक-सहस्राणि गन्धर्वडामरोत्तरे । श्नोकाश्च षष्टिसंख्याता ब्र-ह्मणाऽव्यक्तयोनिना । यामलाः षट् समाख्यातास्तन्त्रादावा-दियामले । द्वात्रिंशच्च सहस्राणि त्रयस्त्रिंशत् शतानि च ।द्वितीये ब्रह्मसंज्ञे तु द्वाविंशतिश्च संख्यया । सहस्राणिशतान्यत्र तान्येव कथितानि च । तावत्संख्यसहस्राणिशतानि परिसंख्यया । विंशतिश्च तथा संख्या श्लोकाश्चविष्णुयामले । कालसंख्यसहस्राणि वेदसंख्यशतानिच । पञ्चषष्टि स्तथा श्लोका कनिष्ठे रुद्रयामले । नव श्लोक-सहस्राणि त्रयोदश शतानि च । द्वाविंशतिस्तथा श्लोकागणेशयामलोत्तमे । रविसंख्यसहस्राणि आदित्याख्येतु यामले । तन्त्रे नीलपताकायां सहस्राणि च पञ्चच । पञ्चविंशतिः श्लोकाश्च कथिता वामकेश्वरे । त्रयोदशसहस्राणि द्वे शते विंशतिस्तथा । श्लोकामृत्युञ्जये तन्त्रेसंख्यातास्तन्त्रवेदिभिः । गजसंख्यसहस्राणि त्रिकसंख्या-शतानि च । सप्त श्लोकास्तथैवात्र तन्त्रयोगार्णवोत्तमे ।दश श्लोकसहस्राणि तावन्त्येव शतानि च । मायाख्येच महातन्त्रे यथार्थतः प्रकीर्त्तिताः । पञ्च श्लोकसहस्राणितावन्त्येव शतानि च । शतार्द्धसंख्यया श्लोका दक्षि-णामूर्त्तितन्त्रके । दश श्लोकसहस्राणि तावन्त्येव शतानिच । त्रयोदश तथा श्लोकाः कालिकाख्ये च तन्त्रके ।कालेश्वर्य्यास्तन्त्रवरेस हस्रतित्रयं महत् । श्लोकानां संख्ययाचात्र तन्त्रराजे च संख्यया । नव श्लोकसहस्राणि नव श्लोक-शतानि च । द्वाविंशतिः सहस्राणि हरगौर्य्याख्यतन्त्रके ।तथा च विंशतिः श्लोकास्तन्त्रेऽस्मिन् परिकीर्त्तिताः ।अर्कसङ्ख्यसहस्राणि द्वितीये तन्त्रवेदिभिः । अष्टाविंश-तिश्च श्लोकाः संख्यातान्तन्त्रनिर्णये । कुब्जिकाख्ये महातन्त्रेश्लोकाश्च दशसंख्यया । सहस्राणि तथा सप्त संख्यातानि-मनीषिभिः । द्वितीये षट्सहस्राणि तदर्द्धञ्च कनिष्ठके ।अर्कसंख्यसहस्राणि तथाङ्कुशशतानि च । तावद्देव्यामहातन्त्रे संख्यातानि द्विजोत्तमैः । द्वाशिंशतिःसहस्राणि द्वाविंशतिः शतानि च । कात्यायन्यास्तु तन्त्रस्यसंख्यातानि मनीषिभिः । वसुश्लोकसहस्राणि तावन्त्येवशतानि च । प्रत्यङ्गिराथास्तन्त्रे च निश्चितानि यथार्थतः ।भूतसंख्या सहस्राणि तथा तावच्छतानि च । महालक्ष्म्यास्तन्त्रराजे पञ्च श्लोकाश्च कीर्त्तिताः । गजसंख्यसहस्राणिश्लोकका सप्तसंख्यया । त्रिपुरार्णवे महातन्त्रे लिखिताःपरमर्षिभिः । सरस्वत्याः सहस्रे द्वे द्वे शते संख्यया स्मृते ।पञ्च श्लोकास्तथैवात्र विज्ञातव्या द्बिजातिभिः । द्वाविं-शतिः सहस्राणि आद्ये तन्त्रोत्तमोत्तरे । अङ्ग-संख्या शतान्यत्र श्लोकाः पञ्चदशैव तु । द्वाविंशतिः सह-स्राणि तथा नव शतानि च । द्वात्रिंशच्च तथा श्लोकायोगिन्यास्तन्त्रराजके । द्वितीये षट् सहह्राणि तथा चत्रिशतानि च । त्रयः श्लोकास्तथैवात्र वाराह्यास्तन्त्रउत्तमे । ऊर्म्मिसंख्यासहस्राणि तत्वसंख्यशतानि च ।गवाक्षे तन्त्रराजेऽस्मिन् श्लोकाहि तत्वसंख्यया । वर्णसंख्यसहस्राणि द्वे शते परिनिश्चिते । श्लोकास्तयश्चसंख्यातास्तन्त्रे नारायणीयके । वेदसंख्यसहस्राणितान्येव च शतानि च । श्लोका नवतिःसंख्याता मृडानीतन्त्रराजके । तृतीये त्रिसहस्राणि त्रिशतानि कनि-ष्ठके । त्रिंशत् श्लोकाश्च संख्याताज्ञातव्यास्तन्त्रवे-दिभिः” । वराहोत०उपतन्त्राणि यथा “सैद्धीक्तान्युपतन्त्राणि कपिलोक्तानियानि च । अद्भुतानि च एतानि जैमिन्युक्तानि यानिच । वशिष्ठः कपिलश्चैव नारदो गर्ग एव च । पुलस्त्यो-भार्गवः सिद्धो याज्ञवल्क्योभृगुस्तथा । शुक्रो वृहस्पति-श्चैव अन्ये ये मुनिसत्तमाः । एभिः प्रणीतान्यन्यानिउपतन्त्राणि यानि च । विसंख्यातानि तान्यत्र धर्मविद्भि-र्महात्मभिः । सारात् सारतराण्येव संख्यातानिनिबोधत” । वाराहीत० ।शिवोक्तं चतुःषष्टिसङ्ख्यकं तन्त्रं यथा “सिद्धीस्वरं महा-तन्त्रं कालीतन्त्रं कुलार्णवम् । ज्ञानार्णवं नीलतन्त्रंफेत्कारीतन्त्रमुत्तमम् । देव्यागमं उत्तराख्यं श्रीक्रभंसिद्धियामलम् । मत्स्यसूक्तं सिद्धसारं सिद्धिसाराह्वयंतथा वाराहीतन्त्रं देवेशि! योगिनीतन्त्रमुत्तमम् ।गणेशविमार्षणीतन्त्रं नित्यातन्त्रं शिवागमम् । चामु-ण्डाख्यं महेशानि! मुण्डमालाख्यतन्त्रकम् । हंसमाहे-श्वरं तन्त्रं निरुत्तरमनुत्तमम् । कुलप्रकाशकं देवि!कल्पं गाथात्मकं शिवे! । क्रियासारं निवन्धाख्यं स्वतन्त्रंतन्त्रमुत्तमम् । सम्मोहनं तन्त्रराजं ललिताख्यं तथा-शिवे! । राधाख्यं मालिनीतन्त्रं रुद्रयामलमुत्तमम् ।वृहच्च श्रीक्रमं तन्त्रं गवाक्षं सुकुमुदिनि! । विशुद्धेश्वरतन्त्रञ्च मालिनीविजयं तथा । समयाचारतन्त्रञ्चभैरवीतन्त्रमुत्तमम् । योगिनीहृदयं तन्त्रं भैरवं पर-मेश्वरि! । सनत्कुमारकं तन्त्रं योनितन्त्रं प्रकीर्त्तितम् ।तन्त्रान्तरञ्च देवेशि! नवरत्नेश्वरं तथा । कुलचूडामणि-तन्त्रं भावचूडामणीयकम् । मन्त्रदेवप्रकाशञ्च कामाख्या-नामकं तथा । कामचेनुकुमारी च भूतडामरसंज्ञकम् ।मालिनीविजयं तन्त्रं यामलं व्रह्म यामलम् । विश्वसारंमहायन्त्रं महाकालं कुलामृतम् । कुलोड्वीशं कुब्जि-काख्यं यन्त्रचिन्तामणीयकम् । एतानि तन्त्ररत्नानिसकलानि युमे युगे । कालीविलसकादीनि तन्त्राणिपरमेश्वरि! । कालकल्पे सुसिद्धानि अश्वक्रान्तासु भूमिषु ।महाचीनादितन्त्राणि अविकल्पे महेश्वरि! । सुसिद्धानिवरारोहे! रथक्रान्तासु भूमिषु” इति महासिद्धिसार-तन्त्रम् । “चतुःषष्टिश्च तन्त्राणि यामलादीनि पार्व्वति ।सकलानीह वाराहे विष्णुक्रान्तासु भूमिषु । कल्पभेदेन तन्त्राणि कथितानि च यानि च । पाषण्डमोहनायैव विफलानीह सुन्दरि!” विश्वसारतन्त्रम् ।अन्यत्र च “दैत्यानां मीहनार्थं तु तन्त्रशास्त्रं शिवोदितम्”तत्र स्वराष्ट्रचिन्तायां औषधे च “तन्त्रावापविदा योगैः”माघः । शास्त्रे “इदानीं तत्प्रवक्ष्यामि तन्त्रमुत्तरमुत्त-मम्” सुश्रुतः अनेकोद्देन सकृत्प्रयोगे “द्वौ दैवे प्राक् त्रयःपित्र्ये उदगैकैकमेव वा । मातामहानामप्येवं तन्त्रं वावैश्वदैविकम्” याज्ञ० । “पिवृश्राद्धे मातामहश्राद्धे च वैश्व-दैविकं तन्त्रेण कार्य्यमिति” मिता० । २१ विध्यन्ते अङ्ग-समुदाये “दर्शपौर्णमासौ तु पूर्वं व्याख्यास्यामस्तन्त्रस्यतत्राम्नातत्वात्” आश्व० श्वौ० १ । १ । ३ । तन्त्रमङ्गसंहतिःविध्यन्त इत्यर्थः स चावस्थानादिसंस्थाजपान्तःप्रधानस्य तन्त्रणात् तन्त्रमित्युच्यते” कर्कः । तन्त्रल-क्षणादिकं कात्यां० श्रौ० उक्तं यथा “कर्मणां युग-पद्भावस्तन्त्रम्” कात्या० श्रौ० १ । ७ । १“यत्र प्रधानकर्मणां युगपद्भावः सह प्रयोगः तत्रारा-दुपकारकाणामङ्गानां तन्त्रं सकृदनुष्ठानं भवति । नप्रतिप्रधानं पृथक् पृथक् यद्धि सकृत् कृतं बहूनामुप-करोति तत्तन्त्रमित्युच्यते यथा बहूनां मध्ये कृतःप्रदीपः । कुतस्तन्त्रमिति हेत्वाकाङ्क्षायां त्रीन् हेतू-नाह” कर्कः । “शक्यपुरुषार्थकृतत्वैकार्थसमवायश्रुतिभ्यः” २ सू० । “प्रधानकर्मणां सह प्रयोगे सति तद-ङ्गानां सकृदनुष्ठानमुक्तम् । तत् कुतः शक्यत्वात् सकृदप्य-नुष्ठितैरारादुपकारकैरङ्गैर्बहूनामपि प्राधानानामुप-कारस्य कर्तुं शक्यत्वात् शक्नुवन्ति ह्यारादुपकारकाणिबहूनामुपकर्तुम्,  अगृह्यमाणविशेषत्वात् प्रदीपवत्यथा एक एव प्रदीपो बहूनां मध्ये कृतः सन् सर्वेषा-मुपकरोति एवमेतान्यपीति । यद्यप्यङ्गानां प्रत्येकमेवविनियोगस्तथापि विधिना तावदनुष्ठानं सकृदेवोपकारकंभवति यथैव हि षट्सु भावनासु लिङ्पदेनैव कथम्भाव-मपेक्षमाणास्वपि सकृदाम्नाता एवाङ्गविधयः षण्णामपिप्रत्येकमङ्कानि समर्पयन्ति सत्यपि च कस्यचित् प्रधानो-त्पत्तिविधिसन्निधौ प्रकरणवशेन संनिधिर्बाध्यते तथैवसंहतानां प्रधानानां फलसाधनत्वात् कर्तृदेशकालैक्याच्चयुगपत् सर्वेष्वनुष्ठातुं प्रारब्धेषु सकृत्कृतमेवाङ्गं सर्व-चिकीर्षया कृतत्वात् सन्तमपि केनचित् संनिधिं बाधित्वाप्रकरणवशेन सर्वार्थं भवति । किं च पौर्णमास्यां यजेतेतित्रयाणां युगपदनुष्ठानमवगतं पृथक् पृथक् साङ्गे-ष्वनुष्ठीयमानेषु बाध्यते तस्मात् सकृदेवाङ्गानामनुष्ठा-नम् । तथा पुरुषार्थकृतत्वाच्च यतः सकृदनुष्ठितैरप्यङ्गैःपुरुषार्थः कृत एव भवति पुरुषार्थः पुरुषस्याभीष्टंफलम् तद्धि आग्नेयादिभिरङ्गोपकृतैः क्रियते आरा-दुपकारकाणि चाङ्गान्यनेकघटादिप्रकाशकप्रदीपवत् सर्वेषांसहैवोपकुर्वन्ति सकृत्कृतैरपि पुरुषार्थः कृतएव भवति ।तथा एकार्थसमवायश्रुतेश्चाङ्गानां तन्त्रं भवति एको-ऽर्थो यस्य एकार्थ एकफलो यः प्रधानानां समवायःसमूहः स एकार्थसमवायः तत्र एकार्थे समवाये एकफलेप्रधानसमूहे अङ्गानां तन्त्रश्रुतेः अङ्गानां सकृदनुष्ठानंश्रूयते यतः । तथाहि “ता एकविंशतिराहुतयोद्वावा-धारौ पञ्च प्रयाजा द्वावाज्यभागावाग्नेयः पुरोडाशस्त-द्दशाग्नीषोमीय उपांशुयाजोऽग्नीषोमीयः पुरोडाशोऽग्निःस्विष्टकृदिडा त्रयोऽनुयाजाः सूक्तवाकश्च शम्योर्वाक्-श्चाथ यदेवादः पत्नीसंयाजेषु सम्प्रगृह्णाति समिष्टयजुश्चेति तत्राग्नेयोपांशुयाजाग्नीषोमीयलक्षण एक-फले प्रधानसमवाय आहुतीनामेकविंशतिसंख्या श्रूयतेसा चाङ्गानां सकृत्करणपक्ष एवोपपद्यते न प्रतिप्रधानंपृथगनुष्ठानपक्षे । तस्मात् प्रधानानां सहप्रयोगे सकृ-देवारादुपकारिका क्रिया सन्निपत्योपकारकाणां प्रति-प्रधानमावृत्तिरिति तु प्रागुक्तमेव । अथ प्रधानानां सहप्रयोगे कारणान्याह” कर्कः । “फलकर्मदेशकालद्रव्य-देवतागुणसामान्ये” ३ सू० । यत्रैकेन वाक्येन बहूनिप्रधानकर्माणि एकफलसाधनत्वेन विधीयन्ते तत्र तेषा-मितरेतरापेक्षाणां साधनत्वेन विधानात् सहप्रयोगःतद्यथा मित्राविन्दाश्रीराष्ट्रमित्रायुष्कामस्येति वैश्वदेवेनप्रजाकामं याजयेदिति अत्र मित्रविन्दाशब्देन समुदाय-वचनेन दशानां हविषां सहप्रयोगः वैश्वदेवशब्देन चसमुदायवचनेनाष्टानां हविषाम् । सूत्रार्थस्तु सामान्यशब्दः प्रत्येकं सम्बध्यते फलसामान्ये कर्मसांमान्येदेशसामान्ये कालसामान्ये द्रव्यसामान्ये देवतागुणयोःसामान्य इति एकवाक्येनैकफलसाघनत्वेन विधानेऽपिफलादिसामान्ये सत्येव प्रधानानां सहप्रयोगो भवतिफलं स्वर्गादि कर्म पञ्चप्रयाजता त्र्यनुयाजतेत्यादि । देशःसमप्राचीनप्रवणादिः । कालः पूर्वाह्णापराह्णादिः । द्रव्यंदक्षिणाद्रव्यम् न तु हविर्द्रव्यम् अनेकेषु प्रधानकर्मसुतद्भेदस्यावश्यम्मावात् देवता प्रजापतीन्द्रादिः । तद्गुणउपांशुत्वाश्राव्यत्वादिः तस्मिन् सति प्रधानमपि सहैवभवति न पृथक्” कर्कः “तद्भेदे भेदः” ४ सू० । तेषांफलादीनां भेदस्तद्भेदः तद्भेदे तेषां फलादीनां सहप्रयोगकारणानां भेदे सति प्रधानानां प्रयोगभेदोभवति तत्र प्रयोगवचनभेदान्मित्रविन्दाप्रीतिकामा-ग्नेययोर्न सहप्रयोगः फलभेदाच्च श्रीकामराष्ट्रकाम-मित्रकामायुष्काममित्रविन्दानां पृथक् प्रयोगः । कर्म-भेदेऽपि प्रयोगभेदो भवति तद्यथा कस्यचित् पञ्चप्रया-जता कस्यचिन्नवप्रयाजता यथा च क्रैडिनीया महा-हविषोस्तन्त्रसहत्वे इतरेतरस्य विगुणत्वं भवति ।देशभेदेऽपि तन्त्रभेदो भवति यथा वरुणप्रयासेषुमारुत्याः क्रैडिनीमहाहविषोश्च क्रैडिन्याः समदेशःमहाहविषस्तु प्राचीनप्रवणः । कालभेदेऽपि सह-प्रयोगो न भवति यथा दर्शस्य पौर्णमासस्य च “पौर्ण-मास्यां पौर्णमास्या यजेतामावास्यायाममावास्यया यजे-तेति वचनेन कालभेदेन तयोर्विधानात् । यथा वा आनी-कवतीसान्तपनीययोः पूर्वाह्णमध्याह्नरूपकालभेदात्तन्तभेदः । दक्षिणाद्रव्यैक्ये सति सहप्रयोगो यथाराजसूये त्रयाणां त्रिषंयुक्तानां येषां मते चत्रिषंयुक्तानां त्रयाणामप्येकस्मिन्नेवाहन्यनुष्ठानम्तेषां दक्षिणाद्रव्यभेदेन त्रयाणां त्रयाणां पृथग-नुष्ठानम् न सर्वेषां सहप्रयोगः दक्षिणाभेदश्चत्रयाणां वामनः त्रयाणां श्यामः त्रयाणां बभ्रुरितितत्र दक्षिणाभेदादानतिभेदः तद्भेदात्तत्कृतस्य स्वरूपस्यभेदः वामनानतैर्हि पूर्वं कर्म कर्त्तव्यम् श्यामानतै-रुत्तरम् तन्त्रत्वे तूभाभ्यामानता उभयं कुर्य्युः । तत्रदक्षिणाव्यवस्था गम्यमाना बाध्येत । तस्मात् प्रतिदक्षिणंतन्त्रभेदः । अत्र एकवाक्येनेकफलार्थमेव विधाने देश-कालकर्मैक्ये सत्यपि दक्षिणाभेदात्तन्त्रभेदः । देवतायादेवतागुणस्य च सामान्ये सति उच्चारणमपि तस्यादेवताया आवाहनत्यागादौ तन्त्रेण भवति यथा सप्त-दशप्राजापत्येषु राजपेये प्रजापतेर्देवतायाः समानत्वा-द्गुणस्योपांशुत्वस्य च समानत्वादनुवचनादौ तन्त्रेणो-च्चारणं भवति यागोऽपि तन्त्रेणैव भवति । तथा चप्राजापत्यान् प्रकृत्य श्रूयते एकानुवाक्या भवत्येक-याज्यैकदेवत्या हि प्राजापत्या इत्युपांशुत्वाच् छागानांहविषोऽनूब्रूहोति अत्रानुवाक्याद्येकत्वे एकदेवतत्वंहेतुं ब्रुवन्ती एकदेवताकानां सिद्धं तन्त्रोच्चारणं दर्श-यति । दर्शपूर्णमासयोरेव द्रव्यभेदेऽपि दध्नः पयसश्चदेवताया इन्द्रस्य तद्गुणस्य चाश्राव्यत्वस्य समानत्वात्त-न्त्रेणैव याग उच्चारणं भवति । देवतायां समानाया-मपि देवतागुणस्योपाशुत्वादेर्भेदे सति सहोच्चारणं नभवति यथा प्रकृतावेवापांशुजापाग्नीषोमयोः पुरोडाशा-ग्नीषोमयोश्च । इह देवतातद्गुणयोः सामान्ये यागस्यतन्त्रेणानुष्ठानमुच्यते अत्र सिद्धमेव देवतागुणसामान्येतन्त्रेण यागानुष्ठानमुपजीव्य भेदो यागस्य भेदेनानु-ष्ठानपूर्वं निषिद्धः न द्रव्यभेदे गुणयोगादिति वा तस्यइति न पुनरुक्तिदोषादि ।” कर्कः ।तल्लक्षणविषयादिकं जैमिनिना एकदशाध्याये न्यरूपि ततएवागन्तव्यं संक्षेपतश्च जैमिनिशब्दे माधवेनोक्तं ३१४१पृ० दर्शितम् । तत्र शास्त्रे “आसुरिरपि पञ्चशिखायतेन बहुधा कृतं तन्त्रम्” “सप्तत्यां किल येऽर्थास्तेऽर्थाःषष्टितन्त्रस्य” सा० का० । २२ नीत्यवयवे । “तन्त्रैः पञ्चभि-रेतच्चकार मनोरमं शास्त्रम्” पञ्चत० । तदवय-पाश्च मित्रभेदमित्रप्राप्तिकाकोलूकीयलब्धाप्रणाशपरीक्षित-कारकाख्याः । तन्त्रं वेत्ति ठक् । तान्त्रिक तन्त्रवेत्तरि त्रि०
  ।तन्त्र विहितः ठक् । तान्त्रिक तन्त्रविहिते त्रि०
  स्त्रियांङीप् “वैदिकी तान्त्रिकी सन्ध्या यथानुक्रमयोःगत”तन्त्रसा० तान्त्रिकी दीक्षा २३ वशे च स्वतन्त्रः परतन्त्रः ।

Capeller

German

 त॑न्त्र n.
  Webstuhl
 der Aufzug des Gewebes
übertr. die Grundlage,  Hauptsache, 
Norm,  Ordnung,  Regel,  Lehre, 
Lehrbuch
 best. Gattung magischmystischer
Schriften
 Beschwörungsformel, 
Mittel,  Kunstgriff.  f.
  तन्त्री
Strick,  Leine,  Saite.

Grassman

German

 tántra,  n.,  Aufzug des Gewebes [von tan].
-am mit tan {897, 9} sirī́s 〰 tanvate.

Burnouf

French

 तन्त्र तन्त्र m.
  (तन्तु
 sfx. र) tisserand. -- M. et
f.
  serviteur,  subordonné. -- F. तन्त्री corde,  fil,  ficelle
corde d'instrument de musique.
		 Artère,  veine,  vaisseau en gén. 
Jeune femme,  cf.  तन्वी।
		 Np. de rivière. -- N. तन्त्र fil
		 métier de tisserand.
		 Au fig. cause commune expliquant plusieurs
effets
 cause,  en gén. 
		 méthode suivie,  procédé régulier
démonstration,  exposition de doctrine
		 nom de certains traités
donnés comme faisant suite au Veda
		 nom de beaucoup de traités
contenant certains rites et formules magiques à l'usage des adorateurs
de Śiva
		 rituels ascétiques des Buddhistes
		 médicament,  drogue, 
filtre magique.
		 Suite royale,  cortège
		 armée qui défile
décors pour le passage d'un cortège.
		 Pouvoir royal en tant qu'il
s'applique à la prospérité du royaume
		 royaume.
		 Opulence
abondance,  multitude
		 prospérité.
		 Action de sustenter une
famille
		 par ext. maison. 
		 Vêtement.
तन्त्रक n.
  toile écrue.
तन्त्रकाष्ठ n.
  outil de bois fibreux pour lisser la trame du
tisserand.
तन्त्रवाप m.
  (वप्) tisserand. -- M. n.
  métier de
tisserand.
तन्त्रवाय m.
  (वे) tisserand.
		 Araignée fileuse.

Stchoupak

French

 तन्त्र-
 nt. navette,  chaîne (du tissu) 
 continuité,  succession,  fig.
descendance 
 processus continu,  déroulement d'une cérémonie 
 système, 
théorie,  doctrine,  ouvrage scientifique,  section d'un ouvrage 
 n.
  d'une
doctrine mystique et magique,  œuvre qui s'en inspire,  formule magique 
 ifc.
action de faire marcher,  de régir 
 a. ifc. qui dépend de (cf.  आत्म°
स्व°,  etc.).
°कार- m.
  auteur d'ouvrages scientifiques.
°वाय- m.
  tisserand.
तन्त्राख्यायिक- nt. version ancienne du Pañcatantra.
तन्त्रावाप- nt. sg. fait de s'occuper à la fois des affaires de son
pays et de celles du pays ennemi,  ou drogues et leur préparation. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.