तनु (tanu)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 तनु mfn.
   (-नुः-नुः or -न्वी or -नूः-नु)
	 1. Small,  minute.
	 2. Delicate,  fine,  but
with interestics.
	 3. Thin,  slender,  emaciated.
	 4. Little.
	 f.
  (-नु
नूः)
	 1. The body.
	 2. The skin. 
	 f.
  (-नुः)
	 1. A woman. 
	 2. Point of
conjunction,  or sun's entrance into a new sign. 
	 f.
  (-नी)
	 1. A deli-
cate or slender woman. 
	 2. A stanza of four lines,  and twenty-four
syllables in each: a variety of the Sankriti metre.
 E.
  तन् to
stretch or spread,  Unadi affix उ
 also तनू and तनुस्.

Yates

English

 तनु (नुः) 2.
m.
  f.
  The body
 the skin. 
(नुः)
f.
  A woman
 point of con-
junction.  (न्वी) Delicate slender
woman. 
a. Small,  delicate,  fine.

Spoken Sanskrit

English

तनु 	-	 tanu 	-	 adj.
  	-	 lean
तनु 	-	 tanu 	-	 adj.
  	-	  small
तनु 	-	 tanu 	-	 adj.
  	-	  emaciated
तनु 	-	 tanu 	-	 adj.
  	-	  fine
तनु 	-	 tanu 	-	 adj.
  	-	  accomplished
तनु 	-	 tanu 	-	 adj.
  	-	  little
तनु 	-	 tanu 	-	 adj.
  	-	  thin
तनु 	-	 tanu 	-	 adj.
  	-	  attenuated
तनु 	-	 tanu 	-	 adj.
  	-	  minute
तनु 	-	 tanu 	-	 adj.
  	-	  slender
तनु 	-	 tanu 	-	 adj.
  	-	  delicate
तनु 	-	 tanu 	-	 f.
  	-	  body
तनु 	-	 tanu 	-	 f.
  	-	  person
तनु 	-	 tanu 	-	 f.
  	-	  self
तनु 	-	 tanu 	-	 m.
  	-	  desert date tree  [ Balanites Roxburghii - Bot. ]
तनु 	-	 tanu 	-	 m.
  	-	  metre of 4 + 24 syllables
तनु 	-	 tanu 	-	 m.
  	-	  skin
तनु 	-	 tanu 	-	 m.
  	-	  form or manifestation
तनु 	-	 tanu 	-	 m.
  	-	  medicinal plant known for psychedelic effects  [ Desmodium Gangeticum - Bot. ]
तनु 	-	 tanu 	-	 m.
  	-	  form or manifestation
तनु - कोशा 	-	 tanu - kozA 	-	 f.
  	-	  body cell  [ somatic cell ]

तनु 	-	 tanu 	-	 adj.
  	-	 lean
कृश 	-	  kRza 	-	 adj.
  	-	 lean
अपुष्ट 	-	  apuSTa 	-	 adj.
  	-	 lean
अमेदस्क 	-	  amedaska 	-	 adj.
  	-	 lean
अवक्षाम 	-	  avakSAma 	-	 adj.
  	-	 lean
जैवातृक 	-	  jaivAtRka 	-	 adj.
  	-	 lean
दुर्बल 	-	  durbala 	-	 adj.
  	-	 lean
कृशालुक 	-	  kRzAluka 	-	 adj.
  	-	 leanish
समालम्बते  { समालम्ब् } 	-	  samAlambate  { samAlamb } 	-	 verb 	-	 lean on
समाश्रयते  { समाश्रि } 	-	  samAzrayate  { samAzri } 	-	 verb 	-	 lean on
समाश्रयति  { समाश्रि } 	-	  samAzrayati  { samAzri } 	-	 verb 	-	 lean on
समुपतिष्ठते  { समुपस्था } 	-	  samupatiSThate  { samupasthA } 	-	 verb 	-	 lean on
समुपतिष्ठति  { समुपस्था } 	-	  samupatiSThati  { samupasthA } 	-	 verb 	-	 lean on
आश्रयति  { आ- श्र } 	-	  Azrayati  { A- zra } 	-	 verb 1 	-	 lean on
समाश्रयति / -ते  { समाश्रि } 	-	  samAzrayati / -te  { samAzri } 	-	 verb 1 	-	 lean on
श्रयते  { श्रि } 	-	  zrayate  { zri } 	-	 verb 1 	-	 lean on
कृशता 	-	  kRzatA 	-	 f.
  	-	 leanness
साद 	-	  sAda 	-	 m.
  	-	 leanness
क्रशिमन् 	-	  kraziman 	-	 m.
  	-	 leanness
क्षैण्य 	-	  kSaiNya 	-	 n.
  	-	 leanness

तनु 	-	  tanu 	-	 adj.
  	-	 slender
सुभग 	-	  subhaga 	-	 adj.
  	-	 slender
अविपुल 	-	  avipula 	-	 adj.
  	-	 slender
कृशक 	-	  kRzaka 	-	 adj.
  	-	 slender
क्षीण 	-	  kSINa 	-	 adj.
  	-	 slender
तलिन 	-	  talina 	-	 adj.
  	-	 slender
दुर्बल 	-	  durbala 	-	 adj.
  	-	 slender
नतनाभि 	-	  natanAbhi 	-	 adj.
  	-	 slender
निम्ननाभि 	-	  nimnanAbhi 	-	 adj.
  	-	 slender
पेलव 	-	  pelava 	-	 adj.
  	-	 slender
प्रतनु 	-	  pratanu 	-	 adj.
  	-	 slender
विलग्न 	-	  vilagna 	-	 adj.
  	-	 slender
शान्त 	-	  zAnta 	-	 adj.
  	-	 slender
शात 	-	  zAta 	-	 adj.
  	-	 slender
शातोदर 	-	  zAtodara 	-	 adj.
  	-	 slender
शीर्ण 	-	  zIrNa 	-	 adj.
  	-	 slender
शित 	-	  zita 	-	 adj.
  	-	 slender
क्षाम 	-	  kSAma 	-	 adj.
  	-	 slender
तनिमन् 	-	  taniman 	-	 m.
  	-	 slenderness
क्षैण्य 	-	  kSaiNya 	-	 n.
  	-	 slenderness

 
   तनु  tanu  adj.
    lean   
   नाग  nAga  n.
    lead    
   सीस  sIsa  n.
    lead   
   प्लम्ब  plamba  n.
    lead    
   पत्र  patra  n.
    leaf   
   स्रवति  { स्रु }  sravati   { sru }  verb   leak    
   नयति  { नी }  nayati   { nI }  verb 1   lead   
   नयते  { नी }  nayate   { nI }  verb 1 Atm   lead    
   न्यूनतम  nyUnatama  adj.
    least   
   अवकाश  avakAza  m.
    leave    
   विराम  virAma  m.
    leave   
   अधिगच्छति  { अधि- गम् }  adhigacchati   { adhi- gam }  verb 1   learn    
   जानाति  { ज्ञा }  jAnAti   { jJA }  verb 1   learn   
   त्यजति  { त्यज् }  tyajati   { tyaj }  verb 1 Par   leave    
   ज्ञात  jJAta  adj.
    learnt   
   नेत्री  netrI  f.
    leader    
   नायक  nAyaka  m.
    leader   
   प्रमुख  pramukha  m.
    leader    
   नेतृ  netR  m.
    leader   
   पण्डित  paNDita  adj.
    learned        

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 तनु
mfn.
   (-नुः-नुः or न्वी or नूः-नु)
1 Small,  minute.
2 Delicate,  fine,  but with interstices.
3 Thin,  slender,  emaciated.
4 Little.
f.
  (-नुः-नूः)
1 The body.
2 The skin. 
f.
  (नुः)
1 A woman. 
2 Point of conjunction,  or sun's entrance into a new sign. 
f.
  (-न्वी)
1 A delicate or slender woman. 
2 A stanza of four lines,  and twenty-four syllables in each: a variety of the
Saṃkṛti metre.
E.
  तन to stretch or spread,  Uṇādi affix उ
 also तनू and
तनुस्.

Apte

English

तनु [tanu],  a.
  (-नु,  -न्वी f.
 ) [तन्-उन्]

Thin,  lean,  emaciated
 वीतप्रभावतनुरप्यतनुप्रभावः Ki.*
  16.64.

Delicate,  slender,  slim (as a limb,  as a mark of beauty)
 तनुवृत्तमध्यः R.*
  6.32
 cf.
   तन्वङ्गी

Fine,  delicate (as cloth)
 स्तनेषु तन्वंशुकमुन्नतस्तना Ṛs.*
  1.7.

Small,  little,  tiny,  scanty,  few,  limited
 तनुवाग्विभवो$पि सन् R.*
  1.9
3.2
 तनुत्यागो बहुग्रहः H.*
  2.89. 'giving little' &c.
 

Trifling,  unimportant,  little
 Amaru.*
  28.

Shallow (as a river) f.
  

The body,  the person. 

Outward form,  manifestation
 प्रत्यक्षाभिः प्रपन्नस्तनुभिरवतु वस्ताभिरष्टाभिरीशः Ś.*
  1.1
 M.*
  1.1.

Nature,  the form or character of anythig
 तीक्ष्णां तनुं यः प्रथमं जहाति सो$नन्त्यमाप्नोत्यभयं प्रजाभ्यः Mb.
 *  12.245. 26.

Skin.  [cf.   L.
  tenuis,  Eng.
  thin. ] Comp.
   -अङ्गa.  having slender limbs,  delicate. (-ङ्गी) a delicate woman.  -ऊनः the wind.  -कूपः a pore of the skin. -गृहम्,  -स्थानम् The first lunar mansion.  -छद् (-द)a.  protecting,  clothing. -छदः an armour
 ततस्तु द्रुपदानीकं शरैश्छिन्नतनुच्छदम् Mb.
 *  7.168.26
 तरुपलाशसवर्णतनुच्छदः R.*
  9.51
12.86. -ज a.
  born from the body
 वाञ्छैव सूचयति पूर्वतरं भविष्यं पुंसां यदन्यतनुजं त्वशुभं शुभं वा Pt.*
  2.8.

(जः) a son
 Bhāg.*
  5.9.6.

the hair on the body
 स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्द्धजम् Rām.*
  1.16.12. -जा a daughter.-त्यज् a.
  risking one's life.

giving up one's person,  dying
 योगेनान्ते तनुत्यजाम् R.*
  1.8.

rash,  desperate,  fool-hardy. -त्याग a.
  spending little,  sparing,  niggardly. -त्रम्,  -त्राणम्,  an armour
 रक्षन् विप्रांस्तनुत्रवान् Bk
 Bhāg.*
  8.1.37.

दानम् offering the body (for sexual intercourse).

a.
  scanty gift. -धी a.
  littleminded. -प्रकाश a.
  of dim lustre
 तनुप्रकाशेन विचेयतारका
 R.*
  3.2. -बीजः the jujube. -भवः a son.  (-वा) a daughter. -भस्त्रा the nose. -भृत् m.
  any being furnished with a body,  a living being
 particularly a human being
 कल्पं स्थितं तनुभृतां तनुभिस्ततः किम् Bh.*
  3.73. -मध्य a.
  having a slender waist. (-ध्यम्) the waist. (-ध्या) a metre.-रसः perspiration.  -रुह् n.
 , 

रुहम् the hair of the body.

a feather
 तनुरुहाणि पुरो विजितध्वनेः Śi.*
  6.45
 Mv.*
  6.33. -लता a.
  slender body
 एणीदृशस्तनुलता तनुते मुदं नः P.
  R.*
  2.19. -वातः a kind of hell
 Jain.  -वारम् an armour
 तनुवारभसो भास्वानधीरो$विनतोरसा Ki.*
  15.23. -व्रणः a pimple. -संचारिणी a young woman,  a girl ten years old. -सरः perspiration.  -ह्रदः the anus.

Apte 1890

English

 तनु a. (नु,  न्वी f.) [तन्-उन्] 1 Thin,  lean,  emaciated 
2 Delicate,  slender,  slim (as a limbs,  as a mark of beauty)
 R. 6. 32
 cf. तन्वंगी. 
3 Fine,  delicate (as cloth)
 Rs. 1. 7. 
4 Small,  little,  tiny,  scanty,  few,  limited
 तनुवाग्विभवोऽपि सन् R. 1. 9,  3. 2
 तनुत्यागो बहुग्रहः H. 2. 91 ‘giving little’ &c. 
5 Trifling,  unimportant,  little
 Amaru. 27. 
6 Shallow (as a river). 
f. 1 The body,  the person. 
2 Outward form,  manifestation: प्रत्यक्षभिः प्रपन्नस्तनुभिरवतु वस्ताभिरष्टाभिरीशः Ś. 1. 1
 M. 1. 1. 
3 Nature,  the form or character of anything. 
4 Skin. [cf. L. tenuis,  Eng. thin.]. 
Comp. 
अंग a. having slender limbs,  delicate. (
गी) a delicate woman. 
ऊनः the wind. 
कूपः a pore of the skin. 
छद (द) a. protecting,  clothing. 
छदः an armour
 R. 9. 51
 12. 86. 
ज a. born from the body
 Pt. 2. 80. (
जः) a son. 
जा a daughter. 
त्यज् a. {1} risking one's life. {2} giving up one's person,  dying
 R. 1. 8. {3} rash,  desperate,  fool-hardy. 
त्याग a. spending little,  sparing,  niggardly. 
त्रं,  
त्राणं,  an armour. 
प्रकाश a. of dim lustre
 R. 3. 2. 
भवः a son. (
वा) a daughter. 
भस्त्रा the nose. 
भृत् m. any being furnished with a body,  a living being
 particularly a human being: कल्पं रिथतं तनुभृतां तनुभिस्ततः किं Bh. 3. 73. 
बीजः the jujube. 
मध्य a. having a slender waist. 
रसः perspiration. 
रुह् n.,  
रुहं the hair of the body. 
वात a kind of hell 
वारं an armour 
व्रणः a pimple. 
संचारिणी a young woman,  a girl ten years old 
सरः perspiration. 
ह्रदः the anus. 

Monier Williams Cologne

English

 तनु॑ mf(उस्,  ऊ॑स्,  वी)n.  thin,  slender,  attenuated,  emaciated,  small,  little,  minute,  delicate,  fine (texture,  Ṛtus. i,  7),  ŚBr.
   iii,  5,  4,  21
 KātyŚr.
   viii,  5
 MBh.
   &c.
   (in comp.  g. कडारादि
 also =
  -दग्ध,  Sarvad.
  xv,  189)

 (said of a speech or hymn) accomplished (in metre),  RV.
   viii,  1,  18 and (acc.   f.
  °न्व॑म्),  76,  12

 तनु॑ m.
  (g. 2. लोहितादि,  not in Kāś.
 ) N.
  of a Ṛṣi with a very emaciated body,  MBh.
   xii,  4665

 तनु॑ (उस्),  f.
  (once m.
 ,  Bhām.
   ii,  79) =
  °नू॑ (See s.v.
 ),  the body,  person,  self (cf.   दुष्-टनु,  प्रिय॑-),  AitBr.
   viii,  24,  4 (ifc. ),  Mn.
   (स्वका त्°,  ‘one's own person’,  iv,  184),  MBh.
  
 Hariv.
  (acc.   pl.
  irr. °नवस्,  3813) &c.
   (इयं तनुर् मम,  ‘this my self.  i.e. I myself here’,  Ratnāv.
  iv,  4
 °नुं-√ त्यज् or हा,  ‘to give up one's life’,  Mn.
   vi,  32
 BhP.
   iii
 Kathās.
 )

 तनु॑ m.
  form or manifestation,  Śak.
  i,  1

 the skin,  L.
 

 =
  -गृह,  VarBṛ.
 
 Laghuj.
 

 तनु [cf.   τανυ-
 Lat.
  tenuis &c.
  ]

Monier Williams 1872

English

 तनु,  उस्,  उस्,  or वी or ऊस्,  उ,  thin,  slender,  slim, 
attenuated,  emaciated,  small,  minute
 delicate,  fine, 
having minute interstices (as a web)
 little,  un-
important
 shallow (as a river)
 spare
 (उस्),  m., 
N. of a certain Ṛṣi with a very emaciated body
[cf. तानव्य]
 (उस् or तनू,  ऊस्),  f. (the latter form
only being used in the earlier language),  the body, 
the person (applied also to gods)
 one's own person, 
self (often used in the Veda like a reflexive pronoun, 
e. g. यजस्व तन्वम्,  worship thy own person or
thyself
 cf. आत्मन्)
 outward form or manifestation
nature,  form,  or character of anything
 appearance
 (उस्), 
f. the skin
 N. of the first lunar mansion
 (वी),  f. a
delicate or slender or graceful woman
 N. of one of the
wives of Kṛṣṇa
 a kind of plant [cf. शाल-पर्णी]
a stanza of four lines and twenty-four syllables in
each
 [cf. Gr. τανυ- Lat. tenuis
 Old Germ.
dunni
 Germ. dūnn
 Hib. tana
 Eng. thin.]
—तनु-कूप,  अस्,  m. a pore of the skin,  (lit. well
of the skin.)
—तनु-क्षीर,  अस्,  m. the tree Spon-
dias Magnifera
 [cf. आम्रातक।]
—तनु-गृह, 
अम्,  n. (in astrology) N. of the first lunar mansion.
—तनु-च्छद्,  त्,  त्,  त्,  or तनु-च्छद,  अस्,  आ,  अम्, 
covering the body,  protecting,  clothing
 (त्),  f. or
(दस्),  m. armour,  attire.
—तनु-च्छाय,  अस्,  m. a
kind of Acacia,  = जाल-वर्वूरक.
—तनु-ज,  अस्, 
m. a son
 (आ),  f. a daughter
 [cf. तनू-ज and आत्म-
ज।]
—तनुज-त्व,  अम्,  n. sonship.
—तनु-तर, 
अस्,  आ,  अम्,  thinner,  more minute
 [cf. तनीयस्।]
—तनु-ता,  f. thinness,  tenuity,  extenuation,  little-
ness,  diminutiveness.
—तनु-त्यज्,  क्,  क्,  क्,  giving
up one's person,  dying
 risking one's life,  facing
death with courage
 [cf. तनू-त्यज्।]
—तनु-त्याग, 
अस्,  m. giving up one's own self,  risking one's life
(अस्,  आ,  अम्),  giving scantily,  spending little,  nig-
gardly,  sparing.
—तनु-त्र,  अम्,  n. armour,  mail
(‘protecting the body’).
—तनुत्र-वत्,  आन्,  अती, 
अत्,  having armour,  defended.
—तनु-त्राण,  अम्,  n.
(‘protection for the body’),  armour,  mail.
—तनु-त्व, 
अम्,  n. thinness.
—तनु-त्वच्,  क्,  n. (?) the cinna-
mon tree
 the plant Cassia Senna.
—तनु-त्वचा,  f.
the plant Premna Spinosa
 [cf. क्षुद्राग्नि-मन्-
थ।]
—तनु-पत्त्र,  अस्,  m. the tree Terminalia
Catappa [cf. इङ्गुद],  commonly Hiṅganabeṭa
leafy orpiment.
—तनु-भव,  अस्,  m. a son
 [cf.
तनू-ज and तनूद्भव।]
—तनु-भस्त्रा,  f. the
nose (‘the bellows of the body’).
—तनु-भाव,  अस्, 
m. thinness.
—तनु-भूमि,  इस्,  f. ‘the stage of per-
sonality, ’ one of the periods in the life of a Buddhist
Śrāvaka.
—तनु-भृत्,  त्,  m. any being furnished
with a body,  especially a human being.
—तनु-मत्, 
आन्,  अती,  अत्,  embodied,  corporeal.
—तनु-मध्य, 
अस्,  आ,  अम्,  having a slender or elegant waist
 (आ),  f., 
N. of a metre of four lines,  each consisting of two
short syllables between four long ones (¯¯˘˘¯¯)
[cf. तनु-शिरस्।]
—तनु-मध्यम,  अस्,  आ,  अम्, 
slender-waisted.
—तनु-रस,  अस्,  m. perspiration, 
sweat.
—तनु-रुह्,  ट्,  or तनु-रुह,  अम्,  n. the
hair or down of the body
 [cf. तनू-रुह।]
—तनु-
वात,  अस्,  m. a very thin or rarefied atmosphere (con-
stituting a kind of hell
 opposed to घन-वात,  q. v.)
according to others,  a peculiar division of hell.
—त-
नु-वार,  अम्,  n. (fr. तनु and वार fr. rt. वृ,  to
cover,  protect),  armour,  mail.
—तनुवार-भस, 
अस्,  m. (?) a man in armour,  a warrior.
—तनु-वीज, 
अस्,  m. the jujube
 [cf. राज-बदर।]
—तनु-
व्रण,  अस्,  m. a pimple,  a pustule,  a boil,  elephanti-
asis.
—तनु-शरीर,  अस्,  आ,  अम्,  having a delicate
body,  delicately formed.
—तनु-शिरस्,  आस्,  आस्,  अस्, 
‘having a small head, ’ N. of a subdivision of the
Uṣṇih metre,  consisting of three Pādas of eleven, 
eleven,  and six syllables
 [cf. तनु-मध्या।]
—त-
नु-सञ्चारिणी,  f. a young woman,  a girl,  one ten
years old (‘moving the body coquettishly?’).
—तनु-
ह्रद,  अस्,  m. the anus,  the rectum
 [cf. तनू-
ह्रद।]
—तनू-ज,  अस्,  आ,  अम्,  produced or born on
or from the body
 belonging to the person
 (अस्), 
m. a son
 N. of a Sādhya
 (आ),  f. a daughter
 [cf.
तनु-ज।]
—तनू-जनि,  इस्,  m. a son.
—तनू-जन्-
मन्,  आ,  m. a son.
—तनूजाङ्ग (°ज-अङ्°),  अम्,  n.
a wing,  the feathers (‘member produced on the
body’)
 [cf. तनू-रुह।]
—तनू-तल,  अस्,  m. a
measure of length equal to the arms extended,  a
fathom.
—तनू-त्यज्,  क्,  क्,  क्,  Ved. giving up one's
person,  risking one's life,  rash,  foolhardy.
—तनू-
दूषि,  इस्,  इस्,  इ,  Ved. destroying the person.
—तनू-
देवता,  f. a form of fire deified.
—तनू-देश,  अस्,  m. a
region or part of the body.
—तनूद्भव (°नु-उद्°), 
अस्,  m. a son
 [cf. तनु-भव।]
—तनून (°नु-
ऊन),  अस्,  m. ‘the bodiless one, ’ the wind.
—तनू-
नप,  अम्,  n. clarified butter,  ghee
 (this word
owes its existence to a wrong derivation of the
following word from तनूनप-अद्,  ‘eating the
clarified butter.’)
—तनू-नपात्,  त्,  m. one of the
sacred names of Fire,  ‘the son or descendant of him-
self, ’ so called because fire need not necessarily be
derived from other fire,  but is sometimes self-gene-
rated as in the lightning or by the attrition of the
Araṇis,  q. v.
 (for a fanciful derivation see the pre-
ceding. Agni appears chiefly as Tanū-napāt in some
verses of the Āprī hymns
 see आ-प्री)
 the plant
Plumbago Zeylanica.
—तनूनपात्-वत्,  आन्,  अती,  अत्, 
containing the word तनू-नपात्.
—तनू-नप्तृ, 
ता,  m.,  Ved. = तनू-नपात्
 [cf. तानूनप्त्र।]
—तनू-पा,  आस्,  आस्,  अम्,  Ved. protecting the person, 
preserving the life.
—तनू-पान,  अस्,  ई,  अम्,  Ved.
protecting the person or life
 (अम्),  n. protection of
the person.
—तनू-पावन्,  आ,  अरी,  अ,  Ved. protect-
ing the person or life.
—तनू-पृष्ठ,  अस्,  m.,  N.
of a Soma sacrifice.
—तनू-बल,  अम्,  n.,  Ved. the
strength of the body,  one's own strength.
—तनू-
रुच्,  क्,  क्,  क्,  Ved. brilliant in person (as Agni)
brilliant with arms (?).
—तनू-रुह,  अस्,  अम्,  m. n.
the hair of the body
 the wing or feathers of a bird
(अस्),  m. a son
 [cf. तनु-रुह,  तनु-ज,  तनु-
जाङ्ग।]
—तनूर्ज (°नु-ऊर्°),  अस्,  m.,  N. of a son of
the third Manu.
—तनू-वशिन्,  ई,  इनी,  इ,  Ved. having
power over the body,  an epithet of Agni.
—तनू-
शुभ्र,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. decorating the person, 
adorning the body.
—तनू-हविस्,  इस्,  n.,  N. of
three oblations offered to the three tanūs or forms
(of Agni).
—तनू-ह्रद,  अस्,  m. the anus,  the
rectum
 [cf. तनु-ह्रद।]
—तन्व्-अङ्ग,  अस्,  आ, 
अम्,  having slender limbs,  delicate,  slim
 (ई),  f. a
delicate or slender woman
 (अस्),  m.,  N. of a man.

 तनु तनु। See p. 361,  col. 2.

Macdonell

English

 तनु tan-ú,  a.
  (ū̆,  v-ī) thin
 small
 slender
 🞄scanty,  moderate (in amount)
 delicate,  weak
 🞄u,  ū,  f.
  body,  person,  form
 oneʼs self (= refl. 🞄prn. : also pl.
 )
 manifestation: rarāṭyāṃ tanur manyoḥ 🞄= frown of anger
 iyaṃ tanur mama,  🞄I here
 svakā tanuḥ,  oneʼs own person. 

Benfey

English

 तनु तन् + उ, 
 I. adj.
 ,  f.
  नु and न्वी, 
 1. Thin,  Rām.  2,  8,  42 Gorr.
 2. Delicate, 
Nal. 12,  106.
 3. Moderate (in quantity
and size),  Man.  3,  10.
 4. Small,  MBh. 3, 
1747. Comparat. तनीयंस्,  Rājat. 3,  223, 
and तनुतर,  Amar. 3. Superl. तनिष्-
ठ and तनुतम।
 II. f.
  नु and नू, 
 1. The body,  Man.  2,  28
 Rām.  1,  16, 
5.
 2. A person,  Man.  4,  184.
 3. One's
own self,  Hariv. 2386.
 III. f.
  न्वी,  A
slender woman,  Bhartṛ. 1,  71.
 -- Comp.
 
अ-,  adj.
  large,  MBh. 3,  6028.
अर्ध-, 
f.
  half a body.
वामन-,  adj.
  dwarf-
bodied.
सु-, 
 I. adj.
  very delicate.
 II.
f.
  a woman.  -- Cf.  Lat. tenuis
 O.H.G.
dunni,  A.S. thyn
 τανεῖα (= तन्वी), 
ταναός for ταναϝός (cf.  ταναύπους),  i. e.
τανυ + ο.

Apte Hindi

Hindi

तनु
वि* - तन्+उ
"पतला,  दुबला,  कृश"

तनु
वि* - -
"सुकुमार,  नाज़ुक,  मृदु, "

तनु
वि* - -
"बढ़िया,  कोमल"

तनु
वि* - -
"छोटा,  थोड़ा,  नन्हा,  कम,  कुछ,  सीमित"

तनु
वि* - -
"तुच्छ,  महत्त्वहीन,  छोटा"

तनु
वि* - -
उथला हुआ

तनु
स्त्री*
  - -
"शरीर,  व्यक्ति"

तनु
स्त्री*
  - -
"रूप,  प्रकटीकरण"

तनु
स्त्री*
  - -
"प्रकृति,  किसी वस्तु का रूप और चरित्र"

तनु
स्त्री*
  - -
खाल

तनु
वि* - तन्+उन्
"पतला,  दुबला,  कृश"

तनु
वि* - तन्+उन्
सुकुमार

तनु
वि* - तन्+उन्
"बढ़िया,  नाजुक"

तनु
वि* - तन्+उन्
"थोड़ा,  छोटा,  स्वल्प"

तनु
स्त्री*
  - -
"शरीर,  व्यक्ति"

तनु
स्त्री*
  - -
प्रकृति

तनु
स्त्री*
  - -
"त्वचा,  खाल"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

तनु - विस्तारे (तना० उभ० सक० से०) तनोति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ವಿಸ್ತರಿಸು
प्रयोगाः - > "तनोति शुभ्रं गुणसम्पदा यशः"
उल्लेखाः - > किरा० १-८
तनु - विस्तारे (तना० उभ० सक० से०) तनोति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಹೆಚ್ಚಿಸು
प्रयोगाः - > "पितुर्मुदं तेन ततान सोर्भकः"
उल्लेखाः - > रघु० ३-२५
तनु - विस्तारे (तना० उभ० सक० से०) तनोति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಮಾಡು
प्रयोगाः - > "तनोषि हारं कियदस्रुणः स्रवैः"
उल्लेखाः - > नैष० ९-१०५
तनु - विस्तारे (तना० उभ० सक० से०) तनोति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಬೆಳೆಸು /ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸು
प्रयोगाः - > "धर्मार्थमुत्तमश्लोकं तन्तुं तन्वन् पितॄन् यजेत्"
उल्लेखाः - > भाग० २-३-८

तनु
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶರೀರ /ದೇಹ /ಮೈ
निष्पत्तिः - > तनु - विस्तारे (उः" (उ० १-७)
व्युत्पत्तिः - > तनोति
प्रयोगाः - > "तनौ ममुस्तत्र न कैटभद्विषस्तपोधनाभ्यागमसम्भवा मुदः"
उल्लेखाः - > माघ० १-२३
तनु
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚರ್ಮ /ತೊಗಲು
तनु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಲ್ಪವಾದ /ಚಿಕ್ಕದಾದ
तनु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವಿರಳವಾದ
तनु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೃಶವಾದ /ತೆಳ್ಳಗಿರುವ
प्रयोगाः - > "तनुरभिलषितं क्लमच्छलेन व्यवृणुत वेल्लितबाहुवल्लरीका" । "तनुलोमकेशदशनां मृद्वङ्गीमुद्वहेत्कन्याम्" ।
उल्लेखाः - > माघ० ७-७२,  मनु० ३-१०

L R Vaidya

English

 tanu {% (I) a. (f. नु or न्वी) %} 1. Thin,  emaciated
small,  puny,  tiny,  scanty,  तनुवाग्विभवोऽपि सन् R.i.9,  iii.2
delicate,  fine
little,  unimportant,  trifling,  Am.S.27
shallow (as a river).

 tanu {% (II) f. %} 1. The body,  the person
 2. form,  appearance,  प्रपन्नस्तनुभिरवतु वस्ताभिरष्टाभिरीशः Sak.i.,  Megh.ii.26
 3. the skin.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

१,  अंशुमान्,  अचला,  अब्ज,  अमृतांशु,  अवनि,  आदि,  आस्य,  इन्दु,  इला,  उडुपति,  उर्वरा,  उर्वी,  ऋक्षेश,  एक,  एणधर,  औषधीश,  क,  कलाधर,  कलि,  कु,  कुमुदाकरप्रिय,  क्षपाकर,  क्षमा,  क्षिति,  क्षोणि,  क्षोणी,  क्षमा,  गो,  गोत्र,  गोत्रा,  ग्लौ,  चन्द्र,  चन्द्रमस्,  जगती,  जैवातृक,  ज्या,  तनु,  दाक्षायणीप्राणेश,  धरणी,  धरा,  धरित्री,  नायक,  निशाकर,  निशेश,  पितामह,  पृथिवी,  पृथ्वी,  प्रालेयांशु,  ब्रह्मा,  भुवन्यु,  भू,  भूमि,  मही,  मुख,  मृगलाञ्छन,  मृगाङ्क,  मेदिनी,  रजनीकर,  रजनीश,  रात्रिप,  रात्रीश,  रुग्ण,  रूप,  लपन,  वक्त्र,  वदन,  वसुधा,  वसुन्धरा,  वाक्,  विधु,  विरञ्चि,  विश्वम्भरा,  शशधर,  शशभृत्,  शशलाञ्छन,  शशाङ्क,  शशि,  शशी,  शीतकर,  शीतकिरण,  शीतद्युति,  शीतमयूख,  शीतरश्मि,  शीतांशु,  शुभ्रभानु,  श्वेत,  श्वेतांशु,  सितरश्मि,  सुधांशु,  सोम,  स्थिरा,  हरिणधृत्,  हरिणाङ्क,  हिमकर,  हिमगु,  हिमरश्मि,  हिमांशु

८,  अनीक,  अनुष्टुभ्,  अहि,  इभ,  उरग,  करटिन्,  करिन्,  करेणु,  कर्मन्,  कुज्जर,  गज,  गहन,  गह्वर,  तक्ष,  तनु,  दन्तिन्,  दिक्,  दिग्गज,  दिङ्नाथ,  दिश्,  दुरित,  द्विप,  द्विरद,  धी,  धीगुण,  नाग,  नागेन्द्र,  पद्मी,  पन्नग,  पवनभुक्,  पीलुक,  पुष्करिन्,  प्रधान,  प्रभावक,  फणिन्,  बुद्धिगुण,  भद्र,  भुजग,  भुजङ्ग,  भुजङ्गम,  भूति,  मङ्गल,  मतङ्गज,  मति,  मद,  मातङ्ग,  यूथप,  वन,  वसु,  वारण,  विषभृद्वपु,  व्याल,  श्रिय,  सर्प,  सिद्धगुण,  सिद्धि,  सिन्धुर,  सुण्डिप,  स्तम्बेरम,  स्तम्भेरम,  हस्तिन्

Bopp

Latin

 तनु (r. तन् s. उ)
1) Adj. (fem. तनु,  तनू,  तन्वी) tenuis.
DR. 7. 7.
2) Subst. f. n. corpus. DR. 6. 20. IN. 1. 33. (Gr.
τανυ in initio compp.
 lat. tenuis,  adjecto i,  v. गुरु
 germ.
vet. dunni -- Them. dunnja -- nostrum dünn
 hib.
tana
 russ. tonkiľ
 v. 1. तन्. Cum तनु corpus cf. slav.
ͲѢΛО tjelo.)

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 tanu,  pl. (in this sense apparently not recorded
 Sheth cites taṇu = alpa,  thoṛā,  from Deśīn. 〔3.51〕,  a wrong reference
 I have failed to find it in Deśīn. elsewhere),  few (in number): ima ucyante (ms. ucyate) tanubhyas tanutarāḥ Av 〔ii.188.4〕 (prose),  these are said to be fewer than few (= extremely few). [In LV 〔243.3〕,  vs,  read with v.l. tatu = tatas for text tanu
 confirmed by Tib. der.] See also s.v. Taru.

 tanu- (also tanū-)bhūmi,  f.,  the 5th of the seven śrāvaka-bhūmi: Mvy 〔1145〕
 ŚsP 〔1473.13〕 et alibi,  see bhūmi 4.

Indian Epigraphical Glossary

English

 tanu (IE 7-1-2),  ‘one’
 rarely used to indicate ‘eight’.
(Select Inscriptions,  pp. 241,  245)
 one's own
 see tanuvaka.

Lanman

English

 tanú,  f. [344^2] tanu,  tanū́,  tanvī,  a. thin, 
tenuis,  slender
 --tanu or tanū́ [decl. 356], 
as subst. f. body,  56^3,  89^18
 person
 one's
own person,  self,  used like ātman [514] as
reflexive pron.,  73^12,  78^12
 outward form
or manifestation,  84^11. [prop. ‘stretched
out,  thin, ’ √1tan: cf. τανυ-,  ‘extended, 
long, ’ in cpds
 Lat. tenuis,  Eng. thin,  Ger.
dünn,  ‘thin.’]

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  तन्
मूलधातुः:
   तनु
धात्वर्थः:
  विस्तारे
गणः:
  तनादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  तनोति-तनुते

धातुः:
  तन्
मूलधातुः:
   तनु
धात्वर्थः:
  श्रद्धोपकरणयोः
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  तानयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  आधृषीयः

धातुप्रदीपः

Sanskrit

तनुँ तनु  विस्तारे 
- तनोति तनुते  तायते तन्यते  ततान तेने  तनिता  तनोतु तनुताम्  तनु तनुष्व  तनवानि तनवै  व्यतानीत् व्यतनीत् व्यतनिष्ट व्यतत  तितनिषति तितांसति तितंसति तितनिषते तितांसते तितंन्यते  तन्वन् तन्वानः  तनित्वा  तत्वा ततम् सततम् सन्ततम् सातत्यम् वितत्य ततिः  तन्तिः  परीतत्  वितानः  प्रतानः  तितउः  1

तनुँ तनु  श्रद्ध, उपकरणयोः 
- तानयति तनति  तनित्वा तन्त्वा  नितान्तम्  अन्यत्र तनोति तनुते  ततः  उपसर्गाच्च दैर्घ्ये  आतानयति आतनति  वित नयति वितनति  अन्यत्र आतनोति  वितनोति  284

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 तनु 3. a) m. Bhām. V. 2,  79. — Adj. वाच् ṚV. 8,  76,  12
 गिर् 1,  18.

 तनु f. °eine zarte Schöne,  H 23,  27
 27,  75
 31,  22.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  सुपेश,  तनु,  कृश,  सुतनु,  सरु,  श्लक्ष्ण,  शीर्ण,  शात,  पात्रट,  अपचित,  तलिन,  अणु,  अणुतर,  आम,  चटुल,  प्रतनु,  पेलव,  परिपेलव
adjective
 
यस्य घनत्वम् अल्पम् अस्ति।
 "एतद् अंशुकं सुपेशम् अस्ति।"

Synonyms:
  सुकुमार,  अदृढ,  अस्थूल,  क्षीण,  तनु,  मृदु,  मिष्ट,  पेलव,  पेशल,  सघृण,  सुभग
adjective
 
यः दृढं नास्ति।
 "सुकुमाराणि वस्तूनि अनायासेन भिद्यन्ते।"

Synonyms:
  अविस्तृत,  सङ्कट,  निरन्तराल,  सङ्कुचित,  सङ्कोचित,  संवृत,  निरुद्ध,  संरुद्ध,  संहत,  संहृत,  तनु,  अपृथु
adjective
 
यस्य सङ्कोचः जातः।
 "वाराणस्यां नैके अविस्तृताः मार्गाः सन्ति।"

Synonyms:
  कोमलाङ्ग,  तनु
adjective
 
यस्य अङ्गं कोमलम्।
 "मार्गे एका कोमलाङ्गी युवतिः गच्छति।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
चक्षुष्यः सुभगो द्वेष्योऽक्षिगतोऽथांसलो बली ॥ ४४८ ॥
निर्दिग्धो मांसलश्चोपचितोऽथ दुर्बलः कृशः ।
क्षामः क्षीणस्तनुश्छातस्तलिनामांसपेलवाः ॥ ४४९ ॥
-wordlist-
 
चक्षुष्य (पुं),  सुभग (पुं),  द्वेष्य (पुं),  अक्षिगत (पुं),  अंसल (पुं),  बलिन् (पुं),  निर्दिग्ध (पुं),  मांसल (पुं),  उपचित (पुं),  दुर्बल (पुं),  कृश (पुं),  क्षाम (पुं),  क्षीण (पुं),  तनु (पुं),  शात (पुं),  तलिन (पुं),  अमांस (पुं),  पेलव (पुं)

--source--
 
इन्द्रियायतनमङ्गविग्रहौ क्षेत्रगात्रतनुभूघनास्तनूः ।
मूर्तिमत्करणकायमूर्तयो वेरसंहननदेहसंचराः ॥ ५६३ ॥
घनो बन्धः पुरं पिण्डो वपुः पुद्गलवर्ष्मणी ।
कलेवरं शरीरेऽस्मिन्नजीवे कुणपं शवः ॥ ५६४ ॥
मृतकं रुण्डकबन्धौ त्वपशीर्षे क्रियायुजि ।
-wordlist-
 
इन्द्रियायतन (क्ली),  अङ्ग (क्ली),  विग्रह (पुं),  क्षेत्र (क्ली),  गात्र (क्ली),  तनु (स्त्री),  भूघन (पुं),  तनू (स्त्री),  मूर्तिमत् (पुं),  करण (क्ली),  काय (पुं),  मूर्ति (स्त्री),  वेर (पुंक्ली),  संहनन (क्ली),  देह (पुंक्ली),  सञ्चर (पुं),  घन (पुं),  बन्ध (पुं),  पुर (क्ली),  पिण्ड (पुंक्ली),  वपुस् (क्ली),  पुद्गल (पुं),  वर्ष्मन् (क्ली),  कलेवर (क्ली),  शरीर (पुंक्ली),  कुणप (क्ली),  शव (पुं),  मृतक (क्ली),  रुण्ड (पुं),  कबन्ध (पुंक्ली)

--source--
 
स्तोकं क्षुल्लं तुच्छमल्पं दभ्राणुतलिनानि च ॥ १४२६ ॥
तनु क्षुद्रं कृशं सूक्ष्मं पुनः श्लक्ष्णं च पेलवम् ।
-wordlist-
 
स्तोक (क्ली),  क्षुल्ल (क्ली),  तुच्छ (क्ली),  अल्प (क्ली),  दभ्र (क्ली),  अणु (पुं),  तलिन (क्ली),  तनु (क्ली),  क्षुद्र (क्ली),  कृश (क्ली),  सूक्ष्म (क्ली),  श्लक्ष्ण (क्ली),  पेलव (क्ली)

--source--
 
व्युष्टिः फलमसारं तु फल्गु शून्यं तु रिक्तकम् ।
शुन्यं तुच्छं वशिकं च निबिडं तु निरन्तरम् ॥ १४४६ ॥
निबिरीसं घनं सान्द्रं नीरन्ध्रं बहलं दृढम् ।
गाढमविरलं चाथ विरलं तनु पेलवम् ॥ १४४७ ॥
-wordlist-
 
व्युष्टि (स्त्री),  फल (क्ली),  असार (क्ली),  फल्गु (क्ली),  शून्य (क्ली),  रिक्त (क्ली),  शुन्य (क्ली),  तुच्छ (क्ली),  वशिक (क्ली),  निबिड (क्ली),  निरन्तर (क्ली),  निबिरीस (क्ली),  घन (क्ली),  सान्द्र (क्ली),  नीरन्ध्र (क्ली),  बहल (क्ली),  दृढ (क्ली),  गाढ (क्ली),  अविरल (क्ली),  विरल (क्ली),  तनु (क्ली),  पेलव (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

तनु
तनु,  तनू,  संहनन,  शरीर,  कलेवर,  विग्रह,  देह,  काय,  अङ्ग,  वपुस्,  वर्ष्मन्,  पुर,  पिण्ड,  क्षेत्र,  गात्र,  घन,  मूर्ति
तनुस्तनूः संहननं शरीरं, 
कलेवरं विग्रहदेहकायाः ।
अङ्गं वपुर्वर्ष्म पुरं च पिण्डं, 
क्षेत्रं च गात्रं च घनश्च मूर्तिः ॥ ५१० ॥
verse 2.1.1.510
page 0058

सूक्ष्म
सूक्ष्म,  लेश,  लव,  श्लक्ष्ण,  क्षुद्र,  दभ्र,  कण,  अणु,  किञ्चित्,  मात्र,  तनु,  स्तोक,  ह्रस्व,  अल्प,  त्रुटि
सूक्ष्मलेशलवश्लक्ष्णक्षुद्रदभ्रकणाणवः ।
किञ्चिन्मात्रतनुस्तोकह्रस्वाल्पत्रुटयः समाः ॥ ६८८ ॥
verse 4.1.1.688
page 0079

क्षाम
क्षाम,  शात,  कृश,  क्षीण,  पेलव,  तलिन,  तनु
क्षामं शातं कृशं क्षीणं पेलवं तलिनं तनु ।
verse 4.1.1.717
page 0083

नाममाला

Sanskrit

देह,  अपघन,  काय,  अङ्ग,  वपुस्,  संहनन,  तनु,  कलेवर,  शरीर,  मूर्ति
देहापघनकायाङ्गं वपुः संहननं तनुः ॥ ३८ ॥
कलेवरं शरीरं च मूर्तिः अस्मिन् भवः सुतः ।
पुत्रः सूनुरपत्यं च तुक् तोकं चात्मजः प्रजा ॥ ३९ ॥
उद्वहस्तनयः पोतो दारको नन्दनोऽर्भकः ।
स्तनन्धयोत्तानशयौ स्त्री चेद् दुहितरं विदुः ॥ ४० ॥
verse 0.1.1.38
page 0020

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: तनुः
Root: तनु
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ क्षीरवृक्षजः
Meaning(s):
⇒ Cadrela toona
 Tamil Paḍu karaṇai
Shloka(s):
3|3|85|2 ► तनुस्तुष्टो जयः कान्तः कुणिः कातुलको द्रुमः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|85|2 ⇢ तनुः (तनु) (पुं) ⇒ Cadrela toona
 Tamil Paḍu karaṇai ⇒ क्षीरवृक्षजः
➠ 3|3|85|2 ⇢ तुष्टः (तुष्ट) (पुं) ⇒ Cadrela toona
 Tamil Paḍu karaṇai ⇒ क्षीरवृक्षजः
➠ 3|3|85|2 ⇢ जयः (जय) (पुं) ⇒ Cadrela toona
 Tamil Paḍu karaṇai ⇒ क्षीरवृक्षजः
➠ 3|3|85|2 ⇢ कान्तः (कान्त) (पुं) ⇒ Cadrela toona
 Tamil Paḍu karaṇai ⇒ क्षीरवृक्षजः
➠ 3|3|85|2 ⇢ कुणिः (कुणि) (पुं) ⇒ Cadrela toona
 Tamil Paḍu karaṇai ⇒ क्षीरवृक्षजः
➠ 3|3|85|2 ⇢ कातुलकः (कातुलक) (पुं) ⇒ Cadrela toona
 Tamil Paḍu karaṇai ⇒ क्षीरवृक्षजः
➠ 3|3|85|2 ⇢ द्रुमः (द्रुम) (पुं) ⇒ Cadrela toona
 Tamil Paḍu karaṇai ⇒ क्षीरवृक्षजः
Related word(s):
    

Tamil

தனு : ஒல்லியான,  மெலிந்த,  பலம் குன்றிய,  நுண்மையான,  அழகான,  நேர்த்தியான,  மிருதுவான.

Mahabharata

English

Tanu,  a ṛshi. § 641 (Mokshadh.): XII,  127,  4665 (ṛshiṃ),  4671,  4677 (munivarottamaḥ),  4708 (in the shape of T. Dharma put Vīradyumna to the test). Cf. Devarshi.

पुराणम्

English

तनु / TANU. An ancient sage. This sage lived in the palace of King vīradyumna for a long time. (Chapters 127 and 128,  śānti Parva).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 तनुः,  स्त्री,
   (तनोति तन्यते इति वा । तन +“भृमृशीतॄचरीति ।” उणां । १ । ७ । इति उः ।)शरीरम् । (वथा,  विष्णुपुराणे । १ । १७ । ५ ।“देवाः स्वर्गं परित्यज्य तत्त्रासात् मुनिसत्तम ! ।विचेरुरवनौ सर्व्वे विभ्राणा मानुषीं तनुम् ॥
”)त्वक् । इति मेदिनी । ने,  ९ ॥
 स्त्री । इतिराजनिर्घण्टः ॥

 तनुः,  त्रि,  (तन + “भृमृशीति ।” उणां १ । ७ ।इत्युः ।) अल्पः । विरलः । (यथा,  मनुः । ३ । १० ।“तनुलोमकेशदशनां मृद्बङ्गीमुद्बहेत् स्त्रियम् ॥
”)कृशः । इति मेदिनी । ने,  ९ ॥
 (यथा,  आर्य्या-शप्तशत्याम् । ५२५ ।“वितरन्ती रसमन्तर्ममार्द्रभावं तनोषि तनुगात्रि ! ॥
”)

 तनुः,  [स्] क्ली,
   (तनोति तन्यते वा । तन +“अर्त्तिपॄवपियजितनिधनितपिभ्यो नित् ।” उणां२ । ११८ । इति उसिः स च नित् ।) शरी-रम् । इत्युणादिकोषः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तनु स्त्री तनोति कर्म कार्श्यं वा तन--उन् । शरीरे अमरः२ त्वचि राजनि० । “तनुभिरवतुवस्ताभिरष्टामिरीशः”शकु० । “तनौ ममुस्तत्र न कैटभद्विषः” “वभार वाष्पैर्द्वि-गुणीकृतं तनुः” माघः । वा ऊङ् । तनूः इत्यपि तत्रार्थेतनूजः । ३ कृशे ४ अल्पे ५ विरले च त्रि०
  मेदि० । “तनुलोम-केशदशनां मृद्वङ्गीमुद्वहेत् स्त्रियम्” मनुः । स्त्रियां वा ङीप्तन्वी । “तव तन्वि! कुचावेतौ नियतं चक्रवर्त्तिनौ” उद्भटः ।सा च ६ कृष्णभार्य्याभेदे “शैव्यस्य च सुतां तन्वीं रूपेणा-प्सरसां समाम्” हरिवं० ११८ अ० । “भूतमुनीनैर्यति-रिह भतनामतभौ भतनाश्च यदि भवति तन्वी” वृ० र०उक्ते चतुर्विंशत्यक्षरपादके ७ छन्दोभेदे च तनोर्भावः तल्तनुता कार्श्ये स्त्री “तनुतां दुःखमनङ्ग मोक्ष्यति” कुमा०“सर्वाणि तनुतां यान्ति जलानि जलदक्षये” हरिवं०३८२५ । त्व तनुत्व तत्रार्थे न०
  । योगशास्त्रोक्तेषु दग्धवीजभा-वेषु अप्ररोहापन्नेषु ८ अस्मितादिषु “अविद्या क्षत्रमुत्तरेषांप्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम्” पात० सू० । “दग्धवी-जानामप्रवरोहस्तनुत्वमुच्यते प्रतिपक्षभावनोपहताःक्लेशास्तनवो भवन्ति” भा० । तेन प्रतिपक्षभावनयाअस्मितादिक्लेशानां तनुत्वात् तनुसंज्ञेति तदर्थः ।ज्योतिषोक्ते स्त्री ९ लग्नस्थाने स्त्री० । “तनुनिधनखभेशाःकेन्द्रकोणे त्रिलाभे” जातकाल० । स्वार्थे क । तनुकतनुशब्दार्थे ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

तनुँ तनु विस्तारे
- इतः षट् सेट उभयपदिनश्च  तनादिकृञ्भ्य उः (3179) तनोति तनुते,  तन्वः तनुवः,  तन्मः तनुमः  तनोतेर्यकि (6444) इति तायते,  तन्यते  अतनीत् अतानीत् (द्र0 727)  तनादिभ्यस्तथासोः (2479)सिज्लुग्वा-अतत,  अतथाः,  वनतितनोत्यादीनाम् (6437) इत्यनुनासिकलोपः
 अतनिष्ट,  अतनिष्ठाः  नहिवृति (63116) इति क्वौ दीर्घः परीतत्  तत्वा,  तनित्वा  ततः,  विततः  सनीवन्तर्ध (7249) इति वेट्-तितनिषति,  अनिट्पक्षे-तनोतेर्विभाषा-(6417) दीर्घः-तितांसति तितंसति  तनोतेर्णः (द्र0 31140 वा0)-अवतानः  घञि (3318, 19)वितानो यज्ञः,  सन्तानः,  एकतानः  भृमृशी (उ0 17) इत्युः-तनुः  कृशिचमितनि (उ0 180) इत्यूः-तनूः  सितनिगमि (उ0 169)-इति तुन्-तन्तुः  तुक्  तोकमपत्यम्  सानसिवर्णसि (उ0 4107) इति तण्डुलम्  तन्यृषिभ्यां क्सरच् (तु0 उ0 375)-तसरः सूत्रवेष्टनम्  त्रसरस्तु पट्टसूत्रम्  तनिमृङ्भ्यां किच्च (उ0 388)ततम्  तातः (द्र0 उ0 390) पिता  तनेः कयन् (तु0 द्र0 उ0 499)-तनयः  ष्ट्रन् (दश0 उ0 879)-तन्त्रम्  न क्तिचि  दीर्घश्च (6439)-तन्तिः  तन्त्रीः  क्तिनि (3394)-ततिः पङ्क्तिः  तनोतेर्डउः सन्वच्च-(उ0 552)-तितउः परिपवनम्  तनेरनश्च वः (तु0 उ0 263)-त्वक्  वा ल्यपि (6438) इत्यनुनासिकलोपः प्रतत्य प्रतन्य  1

तनुँ तनु  श्रद्धा, उपकरणयोः
- तानयति,  तनति,  तत्त्वा,  तनित्वा,  नितान्तम्  तनादौ तनु विस्तारे (81) तनुते,  तनोति,  ततःउपसर्गाच्च दैर्घ्ये चकारं भिन्नक्रममाहुः प्रतानयति,  आतानयति,  प्रतनति  वन श्रद्धोपहिंसनयोरिति चान्द्रं पारायणम्-वानयति,  उपसर्गात्तुद्वानयति,  तच्च भ्वादौ वन शब्दे (1311) इत्येव सिद्धम्  283

धातुवृत्तिः

Sanskrit

तनुँ तनु  (अर्थः)  विस्तारे
तनोति तनुतः तन्वन्ति तनोषि तनोमि तन्वः तन्मः तनुमः ) "तनादिकृञ्भ्य उः'' इति उप्रत्ययः शपोऽपवादः तस्य पिति "सार्वधातुकार्धधातुकयोः'' इति गुणः,  अन्यत्राजादौ यणादेशः वकारमकारादौ "लोपश्चास्यान्यतरस्यां म्वोः'' इति पक्षे लोपः ( ततान तेनतुः तेनुः तेनिथ तेनथुः तेन ततान ततन तेनिव ) किति लिटि "थलि च सेटि''  इत्येत्वाभ्यासलोपौ ( तनिता तनिष्यति तनोतु तनुतात् तनुताम् तन्वन्तु तनु तनवानि ) "उतश्च प्रत्ययात्'' इति हेर्लुक् ( अतनोत् अतनुताम् अतन्वन् अतनोः अतनवमतन्व अतनुव तनुयात् तनुयाताम् तनुयाः तनुयाम् ) आशिषि ( तन्यात् तन्यास्ताम् अतनीत् अतानिष्टाम् अतनिष्टाम् ) "अतो हलादेः'' इति वा वृद्धिः ( तनुते तन्वाते तन्वते तनुषे तन्वे तनुवहे तन्वहे तेने तेनाते तेनिषे तेनिवहे तनिता तनिष्यते तनुताम् तन्वाताम् तनुष्व तनवै अतनुत अतन्वाताम् अतन्वत अतनुथाः तन्वीत तन्वीयाताम् तन्वीथाः तन्वीय ) आशिषि ( तनिषीष्ट तनिषीयास्ताम् अतत अतनिष्ट अतनिष्ठाः अतथाः अतनिध्वम् ) "तनादिभ्यस्तथासोः'' इति तथासोः पक्षेसिचो लुक् थासा साहचर्यादात्मनेपदस्य तशब्दस्येह ग्रहणादतनिष्ट यूपमित्यत्र लुङ्न भवति ( तितनिषति तितांसति तितंसति ) [ तनिपतिदरिद्राणामुपसंख्यानम् ]इतीड्विकल्पः "तनोतेर्विभाषा'' इति झलि सनि वा दीर्घत्वम् एवं तङ्यपि त्रैरूप्यम् ( तन्तन्यते ) "नुगत'' इत्यभ्यासस्य नुक् ( तन्तन्ति तन्तान्तः ) "अनुनासिकस्य'' इति दीर्घः लुकि "अनुदात्तोपदेश'' इत्यादिनानुनासिकलोपस्तनोत्यादीनामिति गणनिर्देशान्न भवति ( तानयति अतीतनत् तायते तन्यते ) "तनोतेर्यकि'' इति  वात्वम् अवतनोतीति ( अवतानः ) [ तनोतेर्ण उपसंख्यानम् ] इति णः ( तनित्वा तन्त्वा ) "उदितो वा'' इतीड्विकल्पः "अनुदात्तोपदेश'' इत्यनुनासिकलोपः ( ततम् ) "यस्य विभाषा'' इत्यनिट्त्वं,  पूर्ववदनुनासिकलोपः ( सततम्,  संततम् ) "समो वा हिततयोः'' इति पक्षे मलोपः ष्यञि ( सातत्यम् ) इति नित्यमलोप इष्यते ( वितत्य ) "वा  ल्यपि'' इत्यस्य व्यवस्थितविभाषात्वान्नित्यमनुनासिकलोपः ( तन्तिः ) "न क्तिचि दीर्घश्च'' इति क्तिचि दीर्घानुनासिकलोपयोर्निषेधः ( ततिः ) क्तिनि नलोपः "तितुत्र'' इतीण्निषेधः ( परीतत् )  "गमः क्वौ'' इति अत्र गमादीनामितिवचनादनुनासिकलोपे तुक् "नहिवृति'' इत्यादिना पूर्वपदस्य दीर्घः  ( तन्तुः ) "सितनिगमि'' इति तुन् (तन्त्रम्) ष्ट्न् ( तातः ) "दुतनिभ्यां दीर्घश्च'' इति तप्रत्यये अनुनासिकलोपे पनूर्वस्य दीर्घः ( तनुः ) "तनुभृमृशि'' इत्यादिनोप्रत्ययः गुणवचनत्वेन "वोतो गुणवचनात्'' इति वा ङीषि ( तन्वी ) तनुशब्दः स्त्रीजातिवचनोऽपि,  तत "ऊङुत'' इत्यूङि (तनूः) तथा च प्रयुज्यते "ननु सुतनूमनुपालयानुयान्तीं,  "वरतनु सम्प्रवदन्ति कुक्कुटाः'' इतिकेवलस्य त्वस्याप्रसिद्धत्वादप्रयोगः ( तनूः ) शरीम् "कृषिचमितनि'' इत्यूकारः  (तनुः तनुषी) "अर्तिपृवपियजितनिधनितपिभ्योनित्'' इति उस् ( तन्त्रम् ) ष्ट्रन्,  ( तातः ) "दुतनिभ्यां दीर्घश्च'' इति क्तप्रत्यय अनुनासिकलोपे पूर्वस्य दीर्घः ( तितउः ) परिपवनम् "तनोतेर्डउः सन्वच्च्''इति डउप्रत्यये डित्त्वाट्टिलोपः सन्वद्भावाद् द्विर्वचनादि,  सूत्रे डउरितिव्यस्तोच्चारणान्न सन्धिकार्य्यम् तनु श्रद्धोपकरणयोरितियुजादौ  1

तनुँ तनु  (अर्थः)  श्रद्धा, उपकरणयोः
उपसर्गाच्च दैर्घ्ये ( तानयति वितानयति तनति वितनति ) तनुतइति विस्तारे अत्र क्वचित् चन श्रद्धोपहिंसनयोरिति पठ्यते (चानयति चनति चनयति) इति घटादौ 298

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“तनु विस्तारे”@} 2 ‘श्रद्धोपकरणार्थस्य तनेस्तनति तानयेत्।। 
 दैर्घ्यार्थस्योपसर्गात् तु,  विस्तारे तनुतेऽतनोत्।’ 3 इति देवः। 
 तानकः-निका,  तानकः-निका,  4 तितनिषकः-षिका,  तितांसकः-तितंसकः-सिका,  5 तन्तनकः-तंतनकः-निका
   तनिता-त्री,  तानयिता-त्री,  तितनिषिता-तितांसिता-तितंसिता-त्री,  तन्तनिता-त्री
   6 तन्वन्- 7 ती,  तानयन्-न्ती,  तितनिषन्-तितांसन्-तितंसन्-न्ती
   -- 8 तनिष्यन्-न्ती-ती,  तानयिष्यन्-न्ती-ती,  तितनिषिष्यन्-तितांसिष्यन्-तितंसिष्यन्-न्ती-ती
   -- तन्वानः,  तानयमानः,  तितनिषमाणः-तितांसमानः-तितंसमानः,  तन्तन्यमानः
   तनिष्यमाणः,  तानयिष्यमाणः,  तितनिषिष्यमाणः-तितांसिष्यमाणः-तितंसिष्यमाणः,  तन्तनिष्यमाणः
   9 परीतत्,  पुरीतत्-पुरीततौ-पुरीततः
   -- -- 10 ततः-ततम्-सन्ततम्-सततम्-तवान्,  11 तनितः,  तानितः,  तितनिषितः-तितांसितः-तितंसितः,  तन्तनितः-तवान्
   12 अवतानः-तानः,  तानः,  तितनिषुः-तितांसुः-तितंसुः,  तन्तनः
   तनितव्यम्,  तानयितव्यम्,  तितनिषितव्यम्-तितांसितव्यम्-तितंसितव्यम्,  तन्तनितव्यम्
   तननीयम्,  ताननीयम्,  तितनिषणीयम्-तितांसनीयम्-तितंसनीयम्,  तन्तननीयम्
   तान्यम्,  तान्यम्,  तितनिष्यम्-तितांस्यम्-तितंस्यम्,  तन्तन्यम्
   ईषत्तनः-दुस्तनः-सुतनः,  -- -- -- 13 14 तन्यमानः-तायमानः,  तान्यमानः,  तितनिष्यमाणः-तितांस्यमानः-तितंस्यमानः,  तन्तन्यमानः
   तानः-वितानः-सन्तानः,  तानः,  तितनिषः-तितांसः-तितंसः-तन्तनः
   तनितुम्,  तानयितुम्,  तितनिषितुम्-तितांसितुम्-तितंसितुम्,  तन्तनितुम्
   ततिः 15 16 विततिः-सन्ततिः,  17 तन्तिः,  तानना,  तितनिषा-तितांसा-तितंसा,  तन्तना
   तननम्,  ताननम्,  तितनिषणम्-तितांसनम्-तितंसनम्,  तन्तननम्
   18 तनित्वा-तत्वा,  तानयित्वा,  तितनिषित्वा-तितांसित्वा-तितंसित्वा,  तन्तनित्वा
   19 वितत्य,  20 प्रतान्य,  प्रतितनिष्य-प्रतितांस्य-प्रतितंस्य,  प्रतन्तन्य
   तानम् २,  तनित्वा २,  तत्वा २,  तानम् २,  तानयित्वा २,  तितनिषम् २-तितांसम् २-तितनिषित्वा २-तितांसित्वा २-तितंसम् २,  तितंसित्वा २,  तन्तनम् २
   तन्तनित्वा २। 21 22 इति द्रिप्रत्ययः। 
 तनोति,  तन्यते इति वा तन्द्रिः = बुद्धिः।]] तन्द्रिः,  23 उप्रत्यये रूपम्। 
 आहारजातं प्राप्य तनोति = विस्तारं गच्छतीति तनुः = शरीरम्।]] तनुः,  24 इति तुन्प्रत्ययः। 
 ‘तितुत्र--’ 25 इतीण्णिषेधः। 
 तन्यते इति तन्तुः = सूत्रम्।]] तन्तुः,  26 इति क्तप्रत्ययः। 
 ‘तितुत्रतथ--’ 27 इति इतीण्णिषेधः। 
 नकारलोपः। 
 दीर्घः। 
 तनोतीति तातः = पिता।]] तातः,  28 इति कयन्प्रत्ययः। 
 तनोति कुलमिति तनयः = पुत्रः।]] तनयः,  29 त्रप्रत्ययः। 
 ‘तितुत्र--’ 30 इति इण्णिषेधः। 
 तन्त्रम् = विस्तीर्णम्,  शास्त्रसङ्ग्रहो वा।]] तन्त्रम्,  31 इति डौप्रत्ययः। 
 सन्वद्भावात् द्वित्वादि- कार्यम्। 
 टिलोपः। 
 विकृतनिर्देशात् सन्धिकार्यं न। 
 तनोति = पिष्टद्रव्याणि शोधयतीति तितौः = चालिनी। 
 ‘चालिनी तितौः पुमान्।’ इत्यमरः।]] तितौः।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (६९९)
 02 =>
  (८-तनादिः-१४६३। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (श्लो। १२७-१२८)
 04 =>
  [[२। ‘तनिपतिदरिद्रातिभ्यः सनो वा इड् वाच्यः (वा। ७-२-४९) इत्यनेन सन इड्वि- कल्पः। इट्पक्षे रूपमेवम्। इडभावपक्षे,  ‘तनोतेर्विभाषा’ (६-४-१७) इत्युपधा- या दीर्घविकल्पः। ‘नश्चापदान्तस्य झलि’ (८-३-२४) इत्यनुस्वारः। दीर्घपक्षे तितांसकः दीर्घाभावपक्षे,  तितंसकः इति रूपम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र रूपत्रयस्योपपत्तिः।]]
 05 =>
  [[३। ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इति नुगागमः। ‘स च पदान्तवद् वाच्यः’ (वा। ७-४-८५) इति वचनेन,  ‘वा पदान्तस्य’ (८-४-५९) इति परसवर्णविकल्पः। एवं यङन्ते सर्वत्र परसवर्णघटितमेकम्,  अनुस्वारघटितमेकमिति रूपद्वयं बोध्यम्।]]
 06 =>
  [[४। ‘तनादिकृञ्भ्य उः’ (३-१-७९) इति उः विकरणप्रत्ययः। यणादेशः। एवं तन्वान इत्यत्रापि बोध्यम्।]]
 07 =>
  [[B। ‘तन्वन् सं मेञ्चभुवि सातरसः स्वबन्धूनक्षण्वतां क्षितिकरो मुदमर्णवानः।’ धा। का। ३। ४।]]
 08 =>
  [पृष्ठम्०६४३+ २२]
 09 =>
  [[१। क्विपि,  ‘गमः क्वौ’ (६-४-४०) इत्यत्र ‘गमादीनामिति वक्तव्यम्’ (वा। ६-४-४०) इत्युक्तत्वात् गमप्रकाराणां ग्रहणेनास्यापि अनुनासिकलोपे,  तुकि,  ‘नहिवृतिवृषि- व्यधिरुचिसहितनिषु क्वौ’ (६-३-११६) इति पूर्वपदस्य दीर्घे च रूपम्। पुरि = शरीरे तनोति = विस्तृतो भवति इत्यर्थे,  ‘हलदन्तात् सप्तम्याः संज्ञायाम्’ (६-३-९) इत्यलुकि,  ‘नहिवृति--’ (६-३-११६) इति पूर्वपदस्य दीर्घे च रूपम्। पुरीतत् = नाडीविशेषः।]]
 10 =>
  [[२। सनि वैकल्पिकेट्त्वादस्य,  ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति निष्ठायामिण्णिषेधे,  ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति’ (६-४-१५) इति नलोपे,  रूपम्। ‘समो वा हितततयोः--’ (वा। ६-३-१०९) इति समो मकारस्य वा लोपः।]]
 11 =>
  [[३। ‘द्वितीया श्रितातीतपतित--’ (२-१-२४) इत्यत्र पतितेति निपातनात् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इत्यस्यानित्यत्वं कुत्रचित् बोध्यते। तेन ‘धावित- मिभराजभिया’ इत्यादिषु कुत्रचित् निष्ठायामिड् भवतीति ज्ञेयम्। एवमत्रापि निष्ठायामिटि तनितम् इति भवतीति प्रक्रियासर्वस्वे।]]
 12 =>
  [[४। ‘तनोतेरुपसङ्ख्यानम्’ (वा। ३-१-१४०) इति कर्तरि णप्रत्ययः। पचाद्यचो- ऽपवादः। अवतनोतीत्यवतानः।]]
 13 =>
  [पृष्ठम्०६४४+ १९]
 14 =>
  [[१। ‘तनोतेर्यकि’ (६-४-४४) इति धातुनकारस्य आत्वविकल्पः। आत्वपक्षे सवर्णदीर्घे तायमानः इति भवति।]]
 15 =>
  [[आ। ‘कृत्वा मारुतिलङ्घनोत्थितरयात् तत्रानुयात्रां ततः पर्यायात् पतिता महेन्द्रगहनक्षोणीरुहाणां ततिः।’ च। रा। ५। २।]]
 16 =>
  [[२। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इति इण्णिषेधः। नकारलोपः।]]
 17 =>
  [[३। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति क्तिचि,  ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधे,  ‘न क्तिचि दीर्घश्च’ (६-४-३९) इति दीर्घ-अनुनासिकलोप- योर्निषेधः।]]
 18 =>
  [[४। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। इडभावपक्षे अनुनासिक- लोपः।]]
 19 =>
  [[५। ‘वा ल्यपि’ (६-४-३८) इत्यत्र व्यवस्थितविभाषाश्रयणात् तनोत्यादीनां नित्यमनुनासिकलोपः। क्षीरस्वामी तु व्यवस्थितविभाषामनाश्रित्य,  वितत्य,  प्रतान्य इति रूपद्वयमाह।]]
 20 =>
  [[B। ‘दृष्ट्वोर्णुवानान् ककुभो बलौघान् वितत्य शार्ङ्गं कवचं पिनह्य।’ भ। का। ३। ४७।]]
 21 =>
  [पृष्ठम्०६४५+ २८]
 22 =>
  [[१। ‘तनोतेर्द्रिः’ [द। उ। १-७९]
 23 =>
  [[२। औणादिके [द। उ। १-९२]
 24 =>
  [[३। ‘सितनिगमि--’ [द। उ। १-१२२]
 25 =>
  (७-२-९)
 26 =>
  [[४। ‘दुतनिभ्यां दीर्घश्च’ [द। उ। ६-१०]
 27 =>
  (७-२-९)
 28 =>
  [[५। ‘वलिमलितनिभ्यः कयन्’ [द। उ। ८-१०]
 29 =>
  [[६। औणादिकः [द। उ। ८-८९]
 30 =>
  (७-२-९)
 31 =>
  [[७। ‘तनोतेर्डौः सन्वच्च’ [द। उ। १-१६०]

1 {@“तनु श्रद्धोपकरणयोः”@} 2 आधृषीयः। 
 ‘श्रद्धोपकरणार्थस्य तनेस्तनति तानयेत्।’ 3 इति देवः। 
 ‘उपसर्गाच्च दैर्घ्ये’ 4 इति पठ्यते। 
 अत्र चकारो भिन्नक्रमः। 
 उपसर्गात् परो यस्तनुधातुः सः दैर्ध्ये च,  चकारात् श्रद्धोपकरणयोश्च णिचं विकल्पेन लभते इत्यर्थः। 
 अनुपसृष्टात्तु श्रद्धोपकरणयोरेव णिज्विकल्पः। 
 तानकः-निका,  अवतानकः-निका,  तितानयिषकः-षिका,  तानकः-वितानकः- निका,  तितनिषकः-षिका,  तितांसकः-तितंसकः-सिका,  तंतनकः-तन्तनकः,  निका
   तानयिता-अवतानयिता-त्री,  तितानयिषिता-त्री,  तनिता-वितनिता-त्री,  तितनि- षिता-तितांसिता-तितंसिता-त्री,  तंतनिता-तन्तनिता-त्री
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककालयतिवत् 5 ज्ञेयानि। 
 ‘आधृषाद्वा’ 6 इति णिचो वैकल्पिकत्वेन शुद्धाद्धातोः 7 सन्नन्तात्,  यङन्ताच्च पूर्वोक्ततनुधातुवत् 8 रूपाणि ज्ञेयानि। 
 9 वितनन् 10 तनन्। 
 11 नितान्तम्।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (७००)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१८४१। स। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (श्लो। १२७)
 04 =>
  (ग। सू। चुरादौ)
 05 =>
  (१७५)
 06 =>
  (ग। सू। चुरादौ)
 07 =>
  [पृष्ठम्०६४६+ २८]
 08 =>
  (६९९)
 09 =>
  [[आ। ‘आपन् खेदमरिं तनन् जनहितं चिक्रीड गोपैर्हरिः तूर्योत्थो वितनन् ध्वनिर्दिवमगाद् दूतो यथा वादितः।।’ धा। का। ३। ५१।]]
 10 =>
  [[१। णिजभावपक्षे ‘शेषात् कर्तरि--’ (१-३-७८) इति परस्मैपदम् शता।]]
 11 =>
  [[२। क्तप्रत्यये,  ‘अनुनासिकस्य--’ (६-४-१५) इति दीर्घे च रूपमेवम्।]]

Capeller

German

 तनु॑ (f.  तनु,  तनू॑ u. तन्वी) dünn,  schmächtig, 
schlank,  schwach,  klein,  wenig. (Abstr.
तनुता f.
 , 
°त्व n.
 ) f.
  तनु u. तनू॑ Körper, 
Leib
 die Person,  das Selbst (mit einem
Pron.  oder selbst = Pron.  refl.,  cf.  आत्मन्).
f.
  तन्वी eine Schlanke,  ein Mädchen. 

Grassman

German

 tanú,  a.,  f. tanū́,  lang,  ausgedehnt [von 1. tan,  vgl. ταναός,  τανύς],  kommt zweimal als Beiwort des Liedes vor,  und zwar in solchem Zusammenhange,  dass nicht etwa an den Begriff „zart“,  sondern nur an den der Grösse oder Länge gedacht werden kann.
-vàm [A. f.] {685, 12} vā́cam aṣṭā́padīm ahám,  návasraktim ṛtaspṛ́śam índrāt pári 〰 mame (oder índrāya tanúam zu lesen?).
-úā [I. f.] {621, 18} ayā́ vardhasva 〰 girā́ máma.

Burnouf

French

 तनु तनु 2p. sg. imp. de तन्।

 तनु तनु a. [f.  तनु,  तनू et तन्वी] (sfx. उ)
mince,  ténu
		 aminci,  amaigri
		 subtil,  léger,  fin.  -- S. f.
  n.
 
तनु la peau
 le corps. -- S. f.
  तन्वी jeune fille,  femme
svelte et délicate.
		 Lat. tenuis
 gr.
τανυ…
तनुज m.
  (जन्) fils
		 तनुजा fille.
तनुत्र n.
  (त्रा) et तनुत्राण n.
  (sfx. अन)
armure,  cuirasse,  cotte de mailles.
तनुभस्त्रा f.
  [m à m.
  le soufflet du corps] le nez.
तनुमध्यम a. qui a la taille mince.
तनुरस m.
  transpiration,  sueur.
तनुवात m.
  un des enfers.
तनुव्रण m.
  bouton sur la peau,  pustule,  etc.
तनुस् n.
  le corps.
तनुसञ्चारिणी f.
  jeune fille [dont le corps arrive à son
développement].
तनू f.
  le corps.
तनूकृत a. aminci
 amaigri.
तनूज m.
 ,  तनूजा f.
  Cf.  तनुज।
तनून m.
  (ऊन privé) le vent [qui est comme
incorporel].
तनूनप n.
  (? पा boire) le beurre clarifié [qui,  dans
le Vd.,  est l'aliment des Maruts].
तनूनपाद् m.
  le Feu,  Vd. [Ce mot peut venir du précédent
avec अद् manger: celui qui consomme le घृत
 ou s'écrire
तनूनपात्: l'enfant de son propre corps,  celui qui se
 nourrit de son propre corps,  c-à-d. du bois de l'autel].
तनूरुह m.
  n.
  (रुह् croître) poil
 l'aile avec ses
plumes. -- M. fils [né du corps des parents].
तनूह्रद m.
  fondement,  anus,  rectum. 

Stchoupak

French

 तनु-
 -उ- et -(व्)ई- a. mince,  ténu,  maigre,  petit,  svelte, 
gracile,  fin 
 (liquide) clair 
 -उ- f.
  = तनू- (s. v.) 
 -तर-
compar. (= तनीयांस्-) plus ou très mince,  etc. 
 -ता- f.
 
-त्व- nt. minceur,  ténuité,  petitesse 
 तन्वी- f.
  femme mince, 
gracieuse,  jolie femme 
 तनुं त्यज्- ou हा- (cf.  तनू-) quitter
son corps,  renoncer à la vie 
 -ऊ-कृ- réduire,  diminuer (qqch.) 
-ऊ-भू- se réduire,  devenir petit.
°ग्लानि- f.
  flétrissure,  affaiblissement du corps.
°च्छद- m.
  ce qui protège ou couvre le corps,  armure 
 pl.
  plumage.
°ज- m.
  fils.
°त्यज्- ag. qui quitte son corps,  qui meurt,  qui risque sa vie.
°त्याग- a. qui dépense peu 
 m.
  fait de risquer sa vie.
°त्र- nt. armure 
 -वन्त्- -इन्- a. revêtu d'armure.
°त्राण- nt. = °च्छद-।
°बल- a. faible,  chétif. 
°भाव- m.
  minceur,  ténuité.
°भृत्- m.
  être corporel,  être humain. 
°मध्य- -म- a. à la taille fine.
°रुह- nt. v. तनू°।
°वर्मन्- nt. = °च्छद-।
°वार-भस- a. dans l'éclat de son armure.
तन्व्-अङ्गी- f.
  femme au corps gracieux.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.