| YouTube Channel

तत्व (tatva)

 
शब्दसागरः
English
तत्व
n.
 (-त्वं) See तत्त्व.
Spoken Sanskrit
English
तत्व - tatva -
n.
 - reality
तथ्य - tathya -
n.
 - reality
याथार्थ्य - yAthArthya -
n.
 - reality
अमूर्तलोक - amUrtaloka -
m.
 - virtualreality [ computer ]
बौद्धार्थ - bauddhArtha -
m.
 - virtualreality [ computer ]
वस्तुस्थिति - vastusthiti -
f.
 - reality
अस्तिता - astitA -
f.
 - reality
तत्त्वता - tattvatA -
f.
 - reality
परमार्थता - paramArthatA -
f.
 - reality
भूतता - bhUtatA -
f.
 - reality
सत्यता - satyatA -
f.
 - reality
सत्यतात् - satyatAt -
f.
 - reality
सत्यताति - satyatAti -
f.
 - reality
स्फुटता - sphuTatA -
f.
 - reality
सार - sAra -
m.
 - reality
भूतार्थ - bhUtArtha -
m.
 - reality
वस्तुभाव - vastubhAva -
m.
 - reality
भाव - bhAva -
m.
 - reality
सत् - sat -
m.
 - reality
तत्त्व - tattva -
n.
 - reality
तत्व tatva
n.
 reality
तत्व tatva
n.
 truth
Wilson
English
तत्व
n.
 (-त्वं) See तत्त्व.
Monier Williams 1872
English
तत्व तत्व, a less correct form for तत्त्व।
Benfey
English
तत्व तत्व, see तत्त्व।
L R Vaidya
English
tatva {% n. %} 1. True state, real condition, वयं तत्वान्वेषान्मधुकर हताः Sak.i.
2. truth, reality
3. essential nature, संन्यासस्य महाबाहो तत्वमिच्छामि वेदितुम् Bg.xviii.1, M.iv.92
4. the real nature of the human soul or the world as being identical with the supreme spirit pervading the universe
5. a first principle
6. an element, a primary substance
7. the mind
8. a kind of dance.
Bopp
Latin
तत्व v. तत्त्व.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तत्त्व(त्व)
न०
 तस्य भावः, तन--क्विप् तुक् ततो भावो वा त्व वातलोपः । १ याथार्थ्ये, २ स्वरूपे, ३ ब्रह्मणि च अमरः ४ अना-रोपितस्वरूपे, परमात्मनि, “तदिति सर्वनाम सर्वं च ब्रह्मतस्य नाम सर्वनाम तस्य भावः । सर्वस्मिन् दृश्ये बाध्यमाने-ऽपि तद्बाधाधिष्ठानत्वेन स्वयमबाध्यमानमनारोपितं स्वरूपंतत्त्वमिति विवरणकाराः । ५ विलम्बिते नृत्यवाद्यादौ, ६ चेतसि, ७ वस्तुनि, ८ साङ्ख्योक्तेषु प्रकृत्यादिषु पञ्चविंशतौपदार्थेषु त्रिका० । “वेदान्ता बहुतर्ककर्कशमतिग्रस्ताःपरं मायया भाट्टाः कर्मफलाकुला हतधियो ह्येते हिवैशेषिकाः । अन्ये भेदरता विवादकलहास्ते तत्त्वतोवञ्चितास्तस्मात् सिद्धमतं स्वभावकसृतं धीरः परंसंश्रयेत्” । ९ सत्त्वरजस्तमःसु । तत्र याथार्थ्ये इत्यष्टा-विंशतिस्थाने तत्त्वं वक्ष्यामि यत्नतः” रघु० । श्रीतत्त्व-चिन्तामणिः तत्त्वविवेकः । तत्त्वचूडामणिः तत्त्वदीपिका ।प्रमाणप्रमेयेत्याद्युपक्रमे “तत्त्वज्ञानान्निःश्रेयसाधिगमः”गौ० सू० “कार्य्यं सोऽवेक्ष्य शक्तिञ्च देशकालौ चतत्त्वतः” मनुः । “सतश्च सद्भावोऽसतश्चासद्भावः । सत्‘सत्’ इति गृह्यमाणं यथाभूतमविपरीतं तत्त्वंभवति । असच्च ‘असत्’ इति गृह्यमाणं यथाभूतमविपरीतंतत्त्वं भवति” । वात्स्या० प्रस्तावना । प्रकृत्यादिप-दार्थे । “एवं तत्त्वाभ्यासान्नास्मि न मे नाहमित्य-परिशेषम्” सां० कौ० । “तत्प्रतिषेधार्थं तत्त्वा-भ्यासात्” पात० सू० । १० स्वभावे निस्तत्त्वाः निःस्वभावाइत्यर्थः प्रकृत्यादी पुंन० केचित् । “यस्यापि देवस्य गुणान्समग्रांस्तत्त्वांश्चतुर्विंशतिमाहुरेके” हरिवं० २७६ अ० ।ब्रह्मणि “वदन्ति तत्तत्त्वविदस्तत्त्वं यज्ज्ञानमद्वयम् ।ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते” भाग० १ । ३ । ११अनारोपितं तत्त्वमिति वेदान्तिनो वदन्ति । पदार्थे ।“शून्यं तत्त्वं भावो विनश्यति वस्तुधर्मत्वाद्विनाशस्य”सा० सू० । मतभेदे पदार्थभेदा यथा“सदसदुभयानुभयात्मकचतुष्कोटिविनिर्मुक्तं शून्यमेवतत्त्वमिति शून्यवादिनो बौद्धाः । पृथिव्यादीनिचत्वारि भूतानि तत्त्वानीति चार्वाका आहुः । जीवाजीवाख्ये द्वे तत्त्वे इत्यार्हताः । जीवाकाशधर्माधर्मपुद्गलास्तिकायाः पञ्चतत्त्वानीत्यार्हतैकदेशिनः । जीवाजीवास्रवबन्धसंवरनिर्जरमोक्षाः सप्त तत्त्वानीत्यपरेआर्हतैकदेशिनः । स्वतन्त्रास्वतन्त्रभेदेन द्विविधं तत्त्व-मिति द्वैतवादिनः श्रीपूर्णप्रज्ञाचार्य्याः । चिदचिदी-श्वरभेदेन त्रिविधं तत्त्वमिति रामानुजीयाः पतिपशुपाशभेदेन त्रिबिधं तत्त्वमिति पाशुपतशास्त्रकोविदाःनकुलीशाचार्य्याः शैवाश्च । महदादीनि पञ्चविंशतिस्तत्त्वा-नीति सांख्याः । ईश्वराधिकानि तानि चेति, षड्विं-शतिस्तत्वानीति पातञ्जलाः । ब्रह्मैकमेव परमार्थ-तत्त्वं तद्भिन्नाः मायाकल्पिता इति मायावादिनोवेदान्तिनः ।