| YouTube Channel

तण्डुलः (taNDulaH)

 
Apte
English
तण्डुलः [taṇḍulḥ], [तण्ड् उलच्] Grain after threshing, unhusking and winnowing
(especially rice)
शस्य, धान्य, तण्डुल and अन्न are thus distinguished from one another शस्यं क्षेत्रगतं प्रोक्तं सतुषं धान्यमुच्यते । निस्तुषस्तण्डुलः प्रोक्तः स्विन्नमन्नमुदा- हृतम् ॥).
Comp.
 -अम्बु
n.
 gruel. -उत्थम् -कम् rice-gruel.
ओघः a prickly sort of bamboo.
a heap of grain. -कणः a rice-grain. -कण्डनम् bran. -फला long pepper.
Apte Hindi
Hindi
तण्डुलः
पुं*
 - तण्ड्+उलच्
"कूटने, छड़ने और पिछोड़ने के पश्चात् प्राप्त अन्न"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 तण्डुलः
noun
धान्यविशेषः निस्तुषीकृतं धान्यम्।
"तेन गोणीं यावत् तण्डुलान् क्रीतान्।"
Tamil
Tamil
தண்டு3ல: : அரிசி.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तण्डुलः,
पुं,
 (तण्ड्यते आहन्यते इति । तड आघाते+ “सानसिवर्णसीति ।” उणां ४ । १०७ । इतिउलच् । यद्बा, “वृञ्लुटितनितडिभ्य उलन्तण्डश्च ।” उणां । ५ । ९ । इतिउलन् तण्डादेशश्च ।)विडङ्गम् । इति मेदिनी । ले, ९६ ॥
(“पुंसि क्लीवे विडङ्गः स्यात् कृमिघ्नो जन्तुनाशनः ।तण्डुकश्च तथा वेल्लममोघा चित्रतण्डुला ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)तण्डुलीयशाकम् । इति शब्दरत्नावली ॥
घान्यादिनिकरः । इति मेदिनी । ले, ९६ ॥
चाउल इति भाषा । (यथा, पञ्चतन्त्रे । ३ । ५५ ।“सङ्गतिः श्रेयसी पुंसां स्वपक्षे च विशेषतः ।तुषैरपि परिभ्रष्टा न प्ररोहन्ति तण्डुलाः ॥
सुदुर्ज्जरः स्वादुरसो बृंहणस्तण्डुलो नवः ।सन्धानकृन्मेहहरः पुराणस्तण्डुलः स्मृतः ॥
द्रव्यसंयोगसंस्कारविकारान् समवेक्ष्य तु ।यदाकारणमासाद्य भोक्तॄणां छन्दतोऽपि वा ॥
अनेकद्रव्ययोनित्वाच्छास्त्रतस्तान् विनिर्द्दिशेत् ॥
”इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ४६ अध्याये ॥
)भृष्टतण्डुलगुणाः । सुगन्धित्वम् । कफनाशित्वम् ।रूक्षत्वम् । पित्तकारित्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥