| YouTube Channel

तक्षितुम् (takSitum)

 
Kridanta Forms
Sanskrit
तक्ष् (त꣡क्षँ꣡ त्वचने - भ्वादिः - वेट्)
ल्युट् = तक्षणम्
अनीयर् = तक्षणीयः - तक्षणीया
ण्वुल् = तक्षकः - तक्षिका
तुमुँन् = तक्षितुम् / तष्टुम्
तव्य = तक्षितव्यः / तष्टव्यः - तक्षितव्या / तष्टव्या
तृच् = तक्षिता / तष्टा - तक्षित्री / तष्ट्री
क्त्वा = तक्षित्वा / तष्ट्वा
ल्यप् = प्रतक्ष्य
क्तवतुँ = तक्षितवान् / तष्टवान् - तक्षितवती / तष्टवती
क्त = तक्षितः / तष्टः - तक्षिता / तष्टा
शतृँ = तक्षन् - तक्षन्ती
तक्ष् (त꣡क्षूँ꣡ तनूकरणे - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = तक्षणम्
अनीयर् = तक्षणीयः - तक्षणीया
ण्वुल् = तक्षकः - तक्षिका
तुमुँन् = तक्षितुम् / तष्टुम्
तव्य = तक्षितव्यः / तष्टव्यः - तक्षितव्या / तष्टव्या
तृच् = तक्षिता / तष्टा - तक्षित्री / तष्ट्री
क्त्वा = तक्षित्वा / तष्ट्वा
ल्यप् = प्रतक्ष्य
क्तवतुँ = तष्टवान् - तष्टवती
क्त = तष्टः - तष्टा
शतृँ = तक्ष्णुवन् / तक्षन् - तक्ष्णुवती / तक्षन्ती
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तक्ष त्वचने”@} 2 3 इदमिहावधेयम्।
‘त्वक्ष त्वचने’ इति क्षीरस्वामिसम्मतः पाठः।
न तु ‘तक्ष त्वचने’ इति।
अत एव, काशिकावृत्तौ ‘तनूकरणे तक्षः’ 4 इत्यत्र तक्षधातोः तनूकरणेऽर्थे एव पाठात् सिद्धे, ‘तनूकरणे’ इति विशेषणं किमर्थमित्याशङ्क्य, धातूनामनेकार्थत्वेन अर्थान्तरवृत्तेस्तक्षधातोः श्नुप्रत्ययो न भवतीत्युक्तम्।
यदि तक्षधातुः त्वचनार्थे प्रामाणिकः स्यात्, त्वचनार्थकतक्ष- धातोर्व्यावर्तनेन ‘तनूकरणे’ इति विशेषणस्य सार्थक्यं वदेत्।
तथा, बाल- मनोरमायामपि-- ‘न च तक्षूधातोस्तनूकरणार्थकत्वाव्यभिचारात् श्नुविधौ तनूकरणग्रहणं व्यर्थमिति वाच्यम्--अत एव धातुपाठेऽर्थनिर्देशस्योपलक्षणत्वाव- गमात्।’ इत्युक्तिस्त्वचनार्थकतक्षतेरभावेऽनुकूला भवति।
‘सङ्घाते द्वौ म्रक्ष- मृक्ष-त्वचने त्वक्ष कथ्यते।।’ 5 इति धातुपाठकारिकाऽपि ‘त्वक्ष त्वचने’ इति पाठस्यैवानुकूला।
सुधियोऽत्र तत्त्वं निर्णयन्तु।]] ‘त्वचनम् = संवरणम्, त्वचो ग्रहणं च’ इति सिद्धान्तकौमुदी।
‘ग्रहणमात्रे च’ इति द्रुमे।’ इति धातुकाव्यव्याख्याने 6।
‘स्यात् तक्षतीति त्वचनेऽथ वा श्नौ तक्ष्णोति तक्षेच्च तनूक्रियायाम्।’ 7 इति देवः।
तक्षकः-क्षिका, तक्षकः-क्षिका, तितक्षिषकः-षिका, तातक्षकः-क्षिका
तक्षिता-त्री, तक्षयिता-त्री, तितक्षिषिता-त्री, तातक्षिता-त्री
तक्षन्-न्ती, तक्षयन्-न्ती, तितक्षिषन्-न्ती
-- तक्षिष्यन्-न्ती-ती, तक्षयिष्यन्-न्ती-ती, तितक्षिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- तक्षयमाणः, तक्षयिष्यमाणः, -- तातक्ष्यमाणः, तातक्षिष्यमाणः
8 तट्-तड्-तक्षौ-तक्षः
-- -- -- 9 तक्षितः-तम्, तक्षितः, तितक्षिषितः, तातक्षितः-तवान्
तक्षः, तक्षः, तितक्षिषुः, तातक्षः
तक्षितव्यम्, तक्षयितव्यम्, तितक्षिषितव्यम्, तातक्षितव्यम्
तक्षणीयम्, तक्षणीयम्, तितक्षिषणीयम्, तातक्षणीयम्
तक्ष्यम्, तक्ष्यम्, तितक्षिष्यम्, तातक्ष्यम्
ईषत्तक्षः-दुस्तक्षः-सुतक्षः
-- -- तक्ष्यमाणः, तक्ष्यमाणः, तितक्षिष्यमाणः, तातक्ष्यमाणः
तक्षः, तक्षः, तितक्षिषः, तातक्षः
तक्षितुम्, तक्षयितुम्, तितक्षिषितुम्, तातक्षितुम्
10 तक्षा, तक्षणा, तितक्षिषा, तातक्षा
तक्षणम्, तक्षणम्, तितक्षिषणम्, तातक्षणम्
तक्षित्वा, तक्षयित्वा, तितक्षिषित्वा, तातक्षित्वा
सन्तक्ष्य, सन्तक्ष्य, सन्तितक्षिष्य, सन्तातक्ष्य
तक्षम् २, तक्षित्वा २, तक्षम् २, तक्षयित्वा २, तितक्षिषम् २, तितक्षिषित्वा २, तातक्षम् २
तातक्षित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६९१)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६६५। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (३-१-७६)
05
=>
 (श्लो। १४४)
06
=>
 (१-८४)
07
=>
 (श्लो। १८३)
08
=>
 [[१। पदान्ते, ‘स्कोः संयोगाद्योरन्ते च’ (८-२-२९) इति कलोपे, ‘झलां जशोऽन्ते’ (८-२-३९) इति जश्त्वे, चर्त्वे च रूपम्।]]
09
=>
 [पृष्ठम्०६३८+ २६]
10
=>
 [[१। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इत्यकारप्रत्ययः।]]