| YouTube Channel

तः (taH)

 
Apte
English
तः [tḥ], 1 A tail.
The tail of a jackal.
The breast.
The womb.
The hip or flank.
A warrior.
A thief.
A wicked man.
An outcaste, a barbarian.
A Buddha.
A jewel.
Nectar.
(In prosody) One of the eight syllabic feet.
ता, तम् Passing, crossing.
Virtue, religious merit. -ता
N.
of Lakṣmī.
Apte 1890
English
तः 1 A tail.
2 The tail of a jackal.
3 The breast.
4 The womb.
5 The hip or flank.
6 A warrior.
7 A thief.
8 A wicked man.
9 An outcast, a barbarian.
10 A Bud dha.
11 A jewel.
12 Nectar.
13 (In prosody) One of the eight syllabic feet.
ता,
तं 1 Passing, crossing.
2 Virtue, religious merit.
ता N. of Lakṣmī.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
अधःचरः, अपहारकः, अपहारिका, अपहारकम्, अवहारः, अवावन्, अवावरी, आखनिकः, आखुः, आमोषी, आमोषि, कपाटघ्नः, कपाटघ्ना, कपाटघ्नम्, कम्बू, कलमः, कवाटघ्नः, कुम्भीरकः, कुसुमालः, खर्परः, चोरः, चौरः, चोरी, चोरकः, चौरी, चौरिका, तः, तक्वान्, तस्करः, तायु, तृपुः, दस्मः, दस्मा, दस्रः, द्रावकः, धनहरः, धनहृत्, धनहृद्, नक्तचारिः, नक्तचारी, नागरकः, परास्कन्दी, परास्कन्दि, परिमोषी, परिमोषिः, पटच्चरः, पाट्टचरः, पुरंदरः, प्रचुरः., प्रचुरपुरुषः, प्रतिरोधकः, प्रतिरोधी, बन्दीकारः, मलिम्लुः, मलिम्लुच्, मल्लीकर, माचलः, मीढुष्तमः, मुमुषिषुः, मुष्कः, मूषकः, मोषः, मोषकः, मोष्टा, रजनीचरः, रात्रिचरः, रात्र्याटः, रिक्वान्, रितक्वान्, रिभ्वान्, रिहायः, रेरिहाणः, लटः, लुण्टाकः, वटरः, वनर्गुः, विलोडकः, विलोप्ता, स्तेनः, स्तैन्यः, स्तायुः, स्तेयकृत्, स्तेयकृद्, स्तेयी, स्तौनः, स्त्येनः, स्त्यैनः, स्रोतस्यः, हरिकः, हर्ता, हारकः, हारीतः
noun
अदत्स्य परधनस्य अपहारकः।
"रक्षकः चोरान् दण्डयति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तः,
पुं,
(तर्द्दति तम्बति वा हिनस्ति द्रव्यादिहर-णेन जनानिति तर्द्द तम्ब वा + डः ।) चौरः ।अमृतम् पुच्छम् क्रोडः म्लेच्छः इतिमेदिनी ते,
गर्भः शठः इति शब्दरत्ना-वली
रत्नम् सुगतः योधः गौरविवर्ज्जित-पुच्छम् क्रोष्टुपुच्छम् इत्येकाक्षरकोषः
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@‘अर्ज प्रतियन्ते’@} 2 ‘प्रतियत्नेऽर्जयेदर्जेरर्जतीत्यर्जने पदम्’ इति 3 देवः।
प्रतियत्नः = गुणाधानमिति कौमुदी।
अर्जकः-र्जिका, अर्जिजयिषकः-षिका
अर्जयिता-त्री, अर्जिजयिषिता-त्री
अर्जयन्-न्ती, अर्जिजयिषन्-न्ती, अर्जयिष्यन्-न्ती-ती, अर्जिजयिषिष्यन्-न्ती-ती
अर्जयमानः, अर्जिजयिषमाणः
अर्जयिष्यमाणः, अर्जिजयिषिष्यमाणः
अर्जितम्, तः, अर्जिजयिषितम्-तः-तवान्
अर्जः, अर्जिजयिषुः
अर्जयितव्यम्, अर्जिजयिषितव्यम्
अर्जनीयम्, अर्जिजयिषणीयम्
अर्ज्यम्, अर्जिजयिष्यम्
ईषदर्जः-दुरर्जः-स्वर्जः
अर्ज्यमानः, अर्जिजयिष्यमाणः
अर्जः, अर्जिजयिषः
अर्जयितुम्, अर्जिजयिषितुम्
अर्जना, अर्जिजयिषा
अर्जनम्, अर्जिजयिषणम्
अर्जयित्वा, अर्जिजयिषित्वा
समर्ज्य, समर्जिजयिष्य
अर्जम् २, अर्जयित्वा २, अर्जिजिषम्
अर्जिजयिषित्वा
4 अर्जुनः
5
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(३९)
02
=>
(१०-चुरादिः-१७२६-सक। से। उभ।)
03
=>
(६३)
04
=>
[[१। औणादिकः उनन् प्रत्ययो णिलुक् च। वृक्षः पार्थश्च।]]
05
=>
[पृष्ठम्००३७+ ३५]
1 {@“उष दाहे”@} 2 ओषकः-षिका, ओषकः-षिका, 3 ओषिषिषकः-षिका
ओषिता-त्री, ओषयिता-त्री, ओषिषिषिता-त्री
ओषन्-न्ती, ओषयन्-न्ती, ओषिषिषन्-न्ती
ओषिष्यन्-न्ती-ती, ओषयिष्यन्-न्ती-ती, ओषिषिषिष्यन्-न्ती-ती
4 -- ओषयमाणः, ओषयिष्यमाणः
उट्-उषौ-उषः
-- -- 5 प्रत्युष्टम्, उषितम्, ओषितम्, तः, ओषितः-तम्, ओषिषिषितः-तवान्
6 उषः, ओषः, ओषिषिषुः, ओषिषयिषुः
ओषितव्यम्, ओषयितव्यम्, ओषिषिषितव्यम्
ओषणीयम्, ओषणीयम्, ओषिषिषणीयम्
ओष्यम्, ओष्यम्, ओषिषिष्यम्
ईषदोषः, दुरोषः, स्वोषः
-- -- उष्यमाणः, ओष्यमाणः, ओषिषिष्यमाणः
ओषः, ओषः, ओषिषिषः
ओषितुम्, ओषयितुम्, ओषिषिषितुम्
उष्टिः, व्युष्टिः, ओषणा, ओषिषिषा, ओषिषयिषा
ओषणम्, ओषणम्, ओषिषिषणम्
7 ओषित्वा, ओषयित्वा, ओषिषिषित्वा
व्युष्य, समोष्य, समोषिषिष्य
ओषम् २, ओषित्वा २, ओषम् २, ओषयित्वा २, ओषिषिषम्
ओषिषिषित्वा
8 ऊष्मा, 9 उष्णः।
-- -- 10
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१०८)
02
=>
(१-भ्वादिः-६९६। सक। सेट्। पर।)
03
=>
[[३। ओणेः ऋदित्करणात् लिङ्गात् उपधाकार्यं द्वित्बात् प्रबलम्। तेन गुणः।]]
04
=>
[पृष्ठम्०१०६+ २२]
05
=>
[[१। ‘उदुपधात्--’ (१-२-२१) इति कित्त्वविकल्पः। तेन रूपद्वयम्। ‘प्रत्युष्टम्’ इत्यत्र, ‘आदितश्च’ (७-२-१६) इत्यत्र चकारस्यानुक्तसमुच्चयार्थत्वात् ‘आश्वस्त’ मितिवत् इट्प्रतिषेधः’ इति भट्टभास्करः।’ इति माधवधातुवृत्तौ।]]
06
=>
[[२। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः।]]
07
=>
[[३। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधाद्गुणः।]]
08
=>
[[४। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति मनिनि, बाहुलकाद्दीर्घः। ‘नेड् वशि कृति’ (७-२-८) इतीण्णिषेधः।]]
09
=>
[[५। औणादिके (द। उ। ५-३५) नक्प्रत्यये उष्णः इति रूपं भवति। ‘…रेषोऽन्यान् भषतो नमोऽस्तु कमलाकोष्णस्तनं जोषते।।’ धा। का। १-८७।]]
10
=>
[पृष्ठम्०१०७+ २३]
1 {@“उहिर् अर्दने”@} 2 ओहकः-हिका, ओहकः-हिका, 3 ओजिहिषकः-षिका
ओहिता-त्री, ओहयिता-त्री, ओजिहिषिता-त्री
ओहन्-न्ती, ओहयन्-न्ती, ओजिहिषन्-न्ती
4 ओहिष्यन्, प्रोहिष्यन्-न्ती-ती, ओहयिष्यन्-न्ती-ती, ओजिहिषिष्यन्-न्ती-ती
-- ओहयमानः, ओहयिष्यमाणः
5 उहितम् ओहितम् तः, ओहितम्-तः, ओजिहिषितम्-तः-तवान्
6 समुट्-उड्-उहौ-उहः
-- -- उहः, ओहः, ओजिहिषुः, ओजिहयिषुः
ओहितव्यम्, ओहयितव्यम्, ओजिहिषितव्यम्
ओहनीयम्, ओहनीयम्, ओजिहिषणीयम्
ओह्यम्, ओह्यम्, ओजिहिष्यम्
ईषदोहः, दुरोहः, स्वोहः
-- -- उह्यमानः, ओह्यमानः, ओजिहिष्यमाणः
ओहः, ओहः, ओजिहिषः
ओहितुम्, ओहयितुम्, ओजिहिषितुम्
7 ऊढिः, ओहना, ओजिहिषा, ओजिहयिषा
ओहनम्, ओहनम्, ओजिहिषणम्
ओहित्वा, ओहयित्वा, ओजिहिषित्वा
समुह्य, समोह्य, समोजिहिष्य
8 ओहम् २, ओहित्वा २, ओहम् २, ओहयित्वा २, ओजिहिषम्
ओजिहिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१०९)
02
=>
(१-भ्वादिः-७३९-सक। सेट्। पर।)
03
=>
[[१। ‘कुहोश्चुः’ (७-४-६२) इति अभ्यासे चुत्वम्।]]
04
=>
[[आ। ‘गोविन्दस्तुहिनांशुरम्यवदनः कंसं जगद्दोहिनम् प्रोहिष्यन् जगदर्हणीयमहिमा मोदेन निन्ये निशाम्।।’ धा। का। १-९२।]]
05
=>
[[२। ‘उदुपधात् भावादिकर्मणोरन्यतरस्याम्’ (१-२-२१) इति कित्त्वबिकल्पः। अन्यत्र नित्यमेव कित्त्वम्--उहितमित्येव।]]
06
=>
[[३। ‘हो ढः’ (८-२-३१) इति ढत्वे चर्त्वविकल्पः।]]
07
=>
[[४। ढत्वधत्वष्टुत्वढलोपदीर्घाः।]]
08
=>
[पृष्ठम्०१०८+ २५]
1 {@“कुक आदाने”@} 2 कोककः-किका, कोककः-किका, 3 चुकुकिषकः-चुकोकिषकः-षिका, चोकुककः-किका
कोकिता-त्री, कोकयिता-त्री, चुकुकिषिता-चुकोकिषिता-त्री, चोकुकिता-त्री
-- कोकयन्-न्ती, कोकयिष्यन्-न्ती-ती
-- कोकमानः, कोकयमानः, चुकुकिषमाणः-चुकोकिषमाणः, चोकुक्यमानः
कोकिष्यमाणः, कोकयिष्यमाणः, चुकुकिषिष्यमाणः-चुकोकिषिष्यमाणः, चोकुकिष्यमाणः
कुक्-कुकौ-कुकः
-- -- 4 कुकितम् तः, कोकितम् तः, कोकितः-तम्, चुकुकिषितः-चुकोकिषितः, चोकुकितः-तवान्
5 कोकः, कोकः, 6 कोकनः, चुकुकिषुः-चुकोकिषुः, चोकुकः
कोकितव्यम्, कोकयितव्यम्, चुकुकिषितव्यम्-चुकोकिषितव्यम्, चोकुकितव्यम्
कोकनीयम्, कोकनीयम्, चुकुकिषणीयम्-चुकोकिषणीयम्-चोकुकनीयम्
कोक्यम्, कोक्यम्, चुकुकिष्यम्-चुकोकिष्यम्, चोकुक्यम्
ईषत्कोकः-दुष्कोकः-सुकोकः
-- -- 7 कुक्यमानः, कोक्यमानः, चुकुकिष्यमाणः-चुकोकिष्यमाणः, चोकुक्यमानः
कोकः, कोकः, चुकुकिषः-चुकोकिषः, चोकुकः
कोकितुम्, कोकयितुम्, चुकुकिषितुम्-चुकोकिषितुम्, चोकुकितुम्
कुक्तिः, कोकना, चुकुकिषा-चुकोकिषा, चुकोकयिषा, चोकुका
8 प्रकोकनम्-प्रकोकणम्, कोकनम्, चुकुकिषणम्-चुकोकिषणम्, चोकुकनम्
9 कुकित्वा-कोकित्वा, कोकयित्वा, चुकुकिषित्वा-चुकोकिषित्वा, चोकुकित्वा
प्रकुक्य, प्रकोक्य, प्रचुकुकिष्य-प्रचुकोकिष्य, प्रचोकुक्य
कोकम् २, कुकित्वा २, कोकित्वा २, कोकम् २, कोकयित्वा २, चुकुकिषम् २, चुकुकिषित्वा २, चुकोकिषम् २, चुकोकिषित्वा २, चोकुकम्
चोकुकित्वा
10 कुक्कुरः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१९७)
02
=>
(१-भ्वादिः-९१। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
[[२। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति सनः कित्त्वविकल्पः। तेन द्वे रूपे।]]
04
=>
[[३। ‘उदुपधात् भावादिकर्मणोरन्यतरस्याम्’ (१-२-२१) इति निष्ठायाः कित्त्वं वा।]]
05
=>
[[४। ‘देवमेषसेवादयः पचादिषु द्रष्टव्याः’ (भाष्यम्। ३-१-१३५) इत्यत्र आदिपदेन अस्य ग्रहणम्। तेन इगुपधलक्षणं कं बाधित्वा कर्तरि पचाद्यच्। कोकः-चक्रवाकः।]]
06
=>
[[५। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति युच् ताच्छीलिकः।]]
07
=>
[पृष्ठम्०१९३+ २३]
08
=>
[[१। ‘हलश्चेजुपधात्’ (८-४-३१) इति णत्वं वा भवति।]]
09
=>
[[२। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति क्त्वाप्रत्ययस्य कित्त्वं वा भवति।]]
10
=>
[[३। औणादिके उरच् प्रत्यये (द। उ। ८-२३) कुगागमो निपात्यते। अतिशयेन शब्दं करोतीति = कुक्कुरः = श्वा।]]
1 {@“कुल संस्त्याने बन्धुषु च”@} 2 ज्वलादिः।
‘सन्ताने’ इत्येके।
संस्त्यानम् = सङ्घातः।
बन्धुशब्देन तद्व्यापारो विवाहादिः लक्ष्यते।
कोलकः-लिका, कोलकः-लिका, 3 चुकुलिषकः-चुकोलिषकः-षिका, चोकुलकः-लिका
कोलिता-त्री, कोलयिता-त्री, चुकुलिषिता-चुकोलिषिता-त्री, चोकुलिता-त्री
कोलन्-न्ती, कोलयन्-न्ती, चुकुलिषन्-चुकोलिषन्-न्ती
-- कोलिष्यन्-न्ती-ती, कोलयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुलिषिष्यन्-चुकोलिषिष्यन्-न्ती-ती
4 व्यतिकोलमानः, कोलयमानः, -- चोकुल्यमानः
5 व्यतिकोलिष्यमाणः, कोलयिष्यमाणः, -- चोकुलिष्यमाणः
कुल्-कुलौ-कुलः
-- -- -- 6 कुलितम् कोलितम् तः, कोलितः, चुकुलिषितः-चुकोलिषितः, चोकुलितः-तवान्
7 कुलः-कोलः, कुलम्, चुकुलिषुः-चुकोलिषुः, चोकुलः
कोलितव्यम्, कोलयितव्यम्, चुकुलिषितव्यम्-चुकोलिषितव्यम्, चोकुलितव्यम्, कोलनीयम्, 8 कोलनीयम्, चुकुलिषणीयम्-चुकोलिषणीयम्, चोकुलनीयम्
कोल्यम्, कोल्यम्, चुकुलिष्यम्-चुकोलिष्यम्, चोकुल्यम्
ईषत्कोलः-दुष्कोलः-सुकोलः
-- -- कुल्यमानः, कोल्यमानः, चुकुलिष्यमाणः-चुकोलिष्यमाणः, चोकुल्यमानः
9 कोलः, कोलः, चुकुलिषः-चुकोलिषः, चोकुलः
कोलितुम्, कोलयितुम्, चुकुलिषितुम्-चुकोलिषितुम्, चोकुलितुम्
कुल्तिः, कोलना, चुकुलिषा-चुकोलिषा, चोकुला
कोलनम्, कोलनम्, चुकुलिषणम्-चुकोलिषणम्, चोकुलनम्
कुलित्वा कोलित्वा कोलयित्वा, चुकुलिषित्वा-चुकोलिषित्वा, चोकुलित्वा
प्रकुल्य, प्रकोल्य, प्रचुकुलिष्य-प्रचुकोलिष्य, प्रचोकुल्य
कोलम् २, कुलित्वा -कोलित्वा २, कोलम् २, कोलयित्वा २, चुकुलिषम् २, चुकुलिषित्वा २, चुकोलिषम् २, चुकोलिषित्वा २, चोकुलम्
चोकुलित्वा
10 कुलालः।
11
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(२३१)
02
=>
(१-भ्वादिः-८४२। अक। सेट्। पर।)
03
=>
[[२। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति कित्त्वविकल्पः। एवं क्त्वाप्रत्ययेऽपि।]]
04
=>
[[३। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानघ्।]]
05
=>
[पृष्ठम्०२१९+ १९]
06
=>
[[१। ‘उदुपधात् भावादिकर्मणोरन्यतरस्याम्’ (१-२-२१) इति कित्त्वविकल्पः।]]
07
=>
[[२। ‘ज्वलितिकसन्तेभ्यो णः’ (३-१-१४०) इति णो वा। णप्रत्ययाभावपक्षे ‘इगुपध- ज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कः प्रत्ययः। पचाद्यचोऽपवादः।]]
08
=>
[[३। ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपः।]]
09
=>
[[४। ‘पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण’ (३-३-११८) इति घः संज्ञायाम्। कोलो वराहः।]]
10
=>
[[५। औणादिके (द। उ। ८-११५) कालच् प्रत्यये रूपम्। कुलालः = कुम्भकारः।]]
11
=>
[पृष्ठम्०२२०+ २३]