| YouTube Channel

ण्वुल् (Nvul)

 
Macdonell
English
ण्वुल् ṇvul,
m.
 the suffix -aka (in such words 🞄as bhog-aka etc.).
Abhyankara Grammar
English
ण्वुल् (1) a very general krt affix अक, causing vrddhi and acute accent to the vowel preceding the affix, applied to a root optionally with तृ (i. e. तृच् ) in the sense of an agent e. g कारकः हारकः also कर्ता, हर्ता
Cf P. III. 1.33
(2) krt. affix अक applied optionally with the affix तुम् to a root when it refers to an action for which another action is mentioned by the princi- pal verb
e. g. भोजको व्रजति or भोक्तुं व्रजति
cf. Kas. on तुमुन्ण्वुलौ क्रियायां क्रियार्थायाम्
P. III. 3.10
(3) krt affix अक, necessarily accompanied by the fem. affix अा added to it, applied to a root if the sense given by the word so formed is the name of a disease or a proper noun or a narration or a query
e. g. प्रवाहिका, प्रच्छर्दिका, शालभञ्जिका, तालभञ्जिका, कारिक, cf. Kas. on P. III. 3.108, 109, 110. त
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अक कुटिलायां गतौ”@} 2 घटादिः मित्।
‘इदितस्त्वङ्कते तत्र कुटिलायां गतावकेत्।’ 3 इति देवः।
णिच्- सन्- ण्वुल् आककः--किका, 4 अककः--किका, अचिकिष 5 कः--षिका
तृच् 6 अकिता-त्री, अकयिता-त्री, अचिकिषिता-त्री
शता अकन्-न्ती, अकयन्-न्ती, अचिकिषन्-न्ती
अकिष्यन्-न्ती-ती, अकयिष्यन्-ती-न्ती, अचिकिषिष्यन्-न्ती-ती
शानच् अकयमानः, अकयिष्यमाणः
क्विप् अक्-अकौ अकः
निष्ठा अकितम्- 7 तः, अकितः, अचिकिषितः-तम्-तवान्
अन्ये प्रत्ययाः अकः, अकः, 8 अचिकिषुः, अचिकयिषुः
तव्यः अकितव्यम्, अकयितव्यम्, अचिकिषितव्यम्
अनीयर् अकनीयम्, अकनीयम्, अचिकिषणीयम्
ण्यत् अथवा यत् आक्यम्, अक्यम्, अचिकिष्यम्
खल् ईषदकः-दुरकः-स्वकः
यक् अक्यमानः, अक्यमानः, अचिकिष्यमाणः
घञ् आकः, अकः, अचिकिषः
तुमुन् अकितुम्, अकयितुम्, अचिकिषितुम्
क्तिन् 9 अक्तिः, अकना, अचिकिषा 10, अचिकयिषा
11 ल्युट् अकनम्, अकनम्, अचिकिषणम्
क्त्वा अकित्वा, अकयित्वा, अचिकिषित्वा
ल्यप् समक्य, समकय्य 12, समचिकिष्य
क्त्वाणमुलौ अकित्वा २, आकमाकम्, 13 आकम् २, अकम् २, अकयित्वा २, अचिकिषम् २
अचिकिषित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१)
02
=>
 (ई-भ्वादिः-७९२ सकर्मकः-सेट्-परस्मैपदी)
03
=>
 (श्लो ४१)
04
=>
 [[१। ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाया ह्रस्वः।]]
05
=>
 [[१आ ‘अजादेर्द्वितीयस्य’ (६-१-२) इति द्वितीय- स्यैकाचः द्वित्वम्। ‘कुहोश्चुः’ (७-४-६२) इत्यभ्यासस्य चुत्वम्।]]
06
=>
 (तृन्)
07
=>
 [[आ। ‘असाग्यमास्रं स्थगये कथं वा कगामि किं वा हरयेऽकिताय’ धातु- काव्ये २-८। श्लोकः।]]
08
=>
 [[२। ‘सनाशंसभिक्ष उः’ (३-२-१६८) इति उः प्रत्ययः।]]
09
=>
 [[२आ ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधः।]]
10
=>
 [[३। ‘अ प्रत्ययात्’ (३-३-१०२) इति स्त्रियामकारः प्रत्ययः। टाप्।]]
11
=>
 [पृष्ठम्०००४+ ३५]
12
=>
 [[१। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
13
=>
 [[२। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इत्युपधाया दीर्घविकल्पः।]]
Capeller
German
ण्वुल् das Suffix aka (g.).