णिजभावपक्षे (NijabhAvapakSe)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“छृदी सन्दीपने”@} 2 ‘छृद--’ इति केचित् पठन्ति।
‘छृदी सन्दीपने वा णौ छर्दयेच्छर्दतीत्युभे।
छृन्ते छृणत्तीति पदे दीप्तिदेवनयोः श्नमि।।’ 3 इति देवः।
अस्य धातोः आधृषीयत्वेन णिज्विकल्पः।
ण्यन्तात्, णिजभावपक्षे शुद्धात् शुद्ध- प्रकृतिकसन्नन्तात्-यङन्ताच्च छर्दकः र्दिका, छर्दकः-र्दिका, 4 चिच्छर्दिषकः-षिका, चरीच्छृदकः-दिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि रौधादिकछर्दतिवत् 5 ज्ञेयानि।
निष्ठायाम्- 6 छर्दितः।
ण्यन्तात् सनि तु इमानि रूपाणीति विशेषः।
चिच्छर्दयिषकः-षिका, चिच्छर्दयिषिता-त्री, चिच्छर्दयिषन्-न्ती, चिच्छर्द- यिषिष्यन्-न्ती-ती, चिच्छर्दयिषमाणः, चिच्छर्दयिषिष्यमाणः, 7 चिच्छर्दयिट्- यिषौ-यिषः, चिच्छर्दयिषितः-तवान्, चिच्छर्दयिषुः, चिच्छर्दयिषितव्यम्, चिच्छर्दयिषणीयम्, चिच्छर्दयिष्यम्, ईषच्चिच्छर्दयिषः-दुश्चिच्छर्दयिषः- सुचिच्छर्दयिषः, चिच्छर्दयिष्यमाणः, चिच्छर्दयिषितुम्, चिच्छर्दयिषा, चिच्छर्दयिषणम्, चिच्छर्दयिषित्वा, प्रचिच्छर्दयिष्य, चिच्छर्दयिषम् २, चिच्छर्दयिषित्वा २।
01 (५७४)
02 (१०-चुरादिः-१८२१। सक। सेट्। उभ। आधृषीयः)
03 (श्लो। ११५)
04 [[२। ‘सेऽसिचि--’ (७-२-५७) इति इड्विकल्पः नास्य धातोर्भवति। तत्र रुधादि- साहचर्येण, ‘उ छृदिर्--’ इति रौधादिकधातोरेव ग्रहणात्। अत एवात्र धातौ ईदित्करणं सार्थकम्। अन्यथा, णिजभावपक्षे, ‘सेऽसिचि-’ (७-२-५७) इतीड्वि- कल्पनेन, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्णिषेधे सिद्धे ईदित्करणं व्यर्थं स्यात्। प्रकृते तु णिजभावपक्षे शुद्धे ‘श्वीदितः--’ (७-२-१४) इतीण्णिषेधः।]]
05 (५७३)
06 [[आ। ‘प्रजहार हरिं रणेष्वतर्पन् सुदृढं छर्दितमन्युरप्रदर्भन्।।’ धा। का। ३। ४९।]]
07 [[३। अतो लोपे जश्त्वचर्त्वयोः रूपम्।]]
1 {@“ज वयोहानौ”@} 2 ‘जृणाति जीर्यति जरत्येकार्थे जारयत्यपि।’ 3 इति देवः।
अस्य धातोराधृषीयत्वेन ‘आधृषाद्वा’ 4 इति णिज्विकल्पः
णिजभावपक्षे, जारकः-रिका, जिजरीषकः-जिजरिषकः-जिजीर्षकः-र्षिका, जेजिरकः-रिका
इत्यादीनि, णिच्पक्षे जारकः-रिका, जारयिता-त्री, इत्यादीनि च रूपाणि जृणातिवत् 5 बोध्यानि।
णिजभावपक्षे शुद्धाद्धातोः ‘शोषात् कर्तरि परस्मैपदम्’ 6 इति शास्त्रात् परस्मैपदमेव।
तदानीं शतरि 7 जरन्- न्ती इति रूपमिति विशेषः।
ण्यन्तात् सनि तु--जिजारयिषकः-षिका, जिजारयिषिता-त्री, जिजारयिषन्-न्ती, जिजारयिषिष्यन्-न्ती-ती, जिजारयिष- माणः, जिजारयिषिष्यमाणः, जिजारयिट्-यिषौ-यिषः, जिजारयिषितः-तवान्, जिजारयिषुः, जिजारयिषितव्यम्, जिजारयिषणीयम्, जिजारयिष्यम्, ईषज्जि- जारयिषः-दुर्जिजारयिषः-सुजिजारयिषः, जिजारयिष्यमाणः, जिजारयिषः, जिजारयिषितुम्, जिजारयिषा, जिजारयिषणम्, जिजारयिषित्वा, प्रजिजारयिष्य जिजारयिषम् २ जिजारयिषित्वा २, इति रूपाणि इति विशेषः।
01 (६१९)
02 (१०-चुरादिः-१८१५। अक। सेट्। उभ। आधृषीयः।)
03 (श्लो। ३९)
04 (ग। सू। चुरादौ)
05 (६१८)
06 (१-३-७८)
07 [[आ। ‘अजरद्वृषवद् विरिक्तपीडः पुनरभ्येत्य विशिष्टचित्ततापि।’ धा। का। ३। ४९।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.