| YouTube Channel

णिच्- (Nic-)

 
Abhyankara Grammar
English
णिच् affix इ causing Vrddhi (1) applied to roots of the tenth conju- gation ( चुरादिगण ) such as चुर् , चित् etc. e. g. चोरयति, चोरयते
cf. P. III. 1.25: (2) applied to any root to form a causal base from it, e. g. भावयति from भू, गमयति from गम्: cf. हेतुमति च P. III. 1.26: (3) applied to the words मुण्ड, मिश्र etc, in the sense of making, doing, practising etc. ( करण )
e. g. मुण्डं करोति मुण्डयति, व्रतयति (eats something or avoids it as an observance), हलं गृह्नाति हलयति etc.
cf P. III. 1.21
(4) applied to the words सत्य, पाश, रूप, वीणा, तूल, श्लोक, सेना, लोमन, त्वच्, वर्मन्, वर्ण and चूर्ण in the various senses given by the Varttikakara to form denominative roots ending in इ: e. g. सत्यापयति, पाशयति etc
cf. P. III.1.25: (5) applied to suitable words in the sense of composing, e.g. सूत्रं करोति सूत्रयति, etc.: (6)applied to a verbal noun ( कृदन्त ) in the sense of 'nar- rating' with the omission of the krt affix and the karaka of the verbal activity put in a suitable case
e. g. कंसं घातयति for the sen- tence कंसवधमाचष्टे or बलिं बन्धयति for बलिबन्धमाचष्टे, or रात्रिं विवासयति, सूर्यमुद्गमयति, पुष्येण योजयति etc.: cf. Kas. on P. III. 1.26. Roots ending in णिच् (णिजन्त) take the conjugational endings of both the Parasmaipada and the, Atmanepada: cf. णिचश्च P. I. 3.74. They have perfect forms by the addition of अाम् with a suitable form of the perfect tense of the root कृ, भू or अस् placed after अाम्, the word ending with अाम् and the verbal form after it being looked upon as separate words e. g. कारयां चकार कारयां चक्रे etc.
cf P. III.1.35, 40. They have the aorist form, with the substitution of the Vika- rana चङ् ( अ ) for च्लि before which the root is reduplicated
e. g. अचीकरत्, अबीभवत् etc.: cf. P.III.1.48, VI.1.11 as also VII.4.93-97.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अक कुटिलायां गतौ”@} 2 घटादिः मित्।
‘इदितस्त्वङ्कते तत्र कुटिलायां गतावकेत्।’ 3 इति देवः।
णिच्- सन्- ण्वुल् आककः--किका, 4 अककः--किका, अचिकिष 5 कः--षिका
तृच् 6 अकिता-त्री, अकयिता-त्री, अचिकिषिता-त्री
शता अकन्-न्ती, अकयन्-न्ती, अचिकिषन्-न्ती
अकिष्यन्-न्ती-ती, अकयिष्यन्-ती-न्ती, अचिकिषिष्यन्-न्ती-ती
शानच् अकयमानः, अकयिष्यमाणः
क्विप् अक्-अकौ अकः
निष्ठा अकितम्- 7 तः, अकितः, अचिकिषितः-तम्-तवान्
अन्ये प्रत्ययाः अकः, अकः, 8 अचिकिषुः, अचिकयिषुः
तव्यः अकितव्यम्, अकयितव्यम्, अचिकिषितव्यम्
अनीयर् अकनीयम्, अकनीयम्, अचिकिषणीयम्
ण्यत् अथवा यत् आक्यम्, अक्यम्, अचिकिष्यम्
खल् ईषदकः-दुरकः-स्वकः
यक् अक्यमानः, अक्यमानः, अचिकिष्यमाणः
घञ् आकः, अकः, अचिकिषः
तुमुन् अकितुम्, अकयितुम्, अचिकिषितुम्
क्तिन् 9 अक्तिः, अकना, अचिकिषा 10, अचिकयिषा
11 ल्युट् अकनम्, अकनम्, अचिकिषणम्
क्त्वा अकित्वा, अकयित्वा, अचिकिषित्वा
ल्यप् समक्य, समकय्य 12, समचिकिष्य
क्त्वाणमुलौ अकित्वा २, आकमाकम्, 13 आकम् २, अकम् २, अकयित्वा २, अचिकिषम् २
अचिकिषित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१)
02
=>
 (ई-भ्वादिः-७९२ सकर्मकः-सेट्-परस्मैपदी)
03
=>
 (श्लो ४१)
04
=>
 [[१। ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाया ह्रस्वः।]]
05
=>
 [[१आ ‘अजादेर्द्वितीयस्य’ (६-१-२) इति द्वितीय- स्यैकाचः द्वित्वम्। ‘कुहोश्चुः’ (७-४-६२) इत्यभ्यासस्य चुत्वम्।]]
06
=>
 (तृन्)
07
=>
 [[आ। ‘असाग्यमास्रं स्थगये कथं वा कगामि किं वा हरयेऽकिताय’ धातु- काव्ये २-८। श्लोकः।]]
08
=>
 [[२। ‘सनाशंसभिक्ष उः’ (३-२-१६८) इति उः प्रत्ययः।]]
09
=>
 [[२आ ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधः।]]
10
=>
 [[३। ‘अ प्रत्ययात्’ (३-३-१०२) इति स्त्रियामकारः प्रत्ययः। टाप्।]]
11
=>
 [पृष्ठम्०००४+ ३५]
12
=>
 [[१। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
13
=>
 [[२। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इत्युपधाया दीर्घविकल्पः।]]