णिका (NikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“तुण कौटिल्ये”@} 2 तोणकः-णिका, तोणकः-णिका, तुतोणिषकः-तुतुणिषकः-षिका, तोतुणकः- णिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि गुफधातुवद् 3 बोध्यानि।
क्विपि-प्रतूण्-प्रतूणौ-प्रतूणः
इति।
शतरि तु -- तुणन्-ती-न्ती
इति रूपाणीति विशेषः।
घञि- 4 तोणः।
01 (७३९)
02 (६-तुदादिः-१३३२। सक। सेट्। पर।)
03 (४०९)
04 [[आ। ‘नार्यः संमृडदालिकेलिपृडिता यस्मिन् पृणन्त्यः प्रियान् नित्यं तैर्वृणिता मूणालकमनीयाङ्ग्यो वितोणाशयाः।।’ धा। का। २। ७५।]]
1 {@“द्रुण हिंसागतिकौटिल्येषु”@} 2 3 द्रोणकः-णिका, द्रोणकः-णिका, दुद्रुणिषकः-दुद्रोणिषकः-षिका, दोद्रुणकः- णिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकघोणतिवत् 4 ज्ञेयानि।
अस्य धातोः परस्मैपदित्वात् तुदादित्वाच्च शतरि द्रुणन्-ती इति रूपमिति विशेषः।
द्रुणः = खर्जूरः।
इगुपधलक्षणः कप्रत्ययः।
गौरादिषु 5 पाठात् ङीषि द्रुणी = कच्छपी।
पचादिषु पाठात् कर्तर्यच्प्रत्यये द्रोणः।
6 विद्रोणनम्।
‘परिमाणाख्यायां सर्वेभ्यः’ 7 इति घञि द्रोणः = परिमाणविशेषः।
01 (८८४)
02 (६-तुदादिः-१३३७। सक। सेट्। पर।)
03 [पृष्ठम्०७८२+ २४]
04 (४६६)
05 (४-१-४१)
06 [[आ। ‘विद्रोणनेष्वघुणिता मदघूर्णदक्षा युद्धे सुरानपि खरोत्कुरिताः खुरन्तः।।’ धा। का। २। ७६।]]
07 (३-३-२०)
1 {@“धण शब्दे”@} 2 ‘ध्वण’ इत्यस्य पाठभेदोऽयम्।
धाणकः-णिका, धाणकः-णिका, दिधणिषकः-षिका, दन्धणकः-दंधणकः- णिका
इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि कणतिवत् 3 बोध्यानि।
01 (८९२)
02 (१-भ्वादिः-४५३। अक। सेट्। पर।)
03 (१५७)
1 {@“भ्रण शब्दार्थः”@} 2 भ्राणकः-णिका, भ्राणकः-णिका, बिभ्रणिषकः-षिका, बम्भ्रणकः-बंभ्रणकः- णिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्वणतिवत् 3 ज्ञेयानि।
4 भ्रणितम्।
01 (११८०)
02 (१-भ्वादिः-४५२। अक। सेट्। पर।)
03 (२९३)
04 [[आ। ‘वनात् कुमाराः क्वणिताग्र्यवेणवो व्रणद्विषाणभ्रणिताब्भ्रमाययुः।।’ धा। का। १। ५८।]]
1 {@“मण शब्दार्थः”@} 2 माणकः-णिका, माणकः-णिका, मिमणिषकः-षिका, मम्मणकः-मंमणकः- णिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककणतिवत् 3 ज्ञेयानि।
‘रण मण क्वणां गतौ मित्त्वं स्मर्यते।’ इति क्षीरस्वाम्याह।
क्षीरस्वामिनं विना अन्ये सर्वेऽपि धटादिषु न पठन्ति।
प्रकरणान्तरे अर्थान्तरे च पठितानां धातूनामर्थविशेषे धटादिषु पाठस्य सर्वैर्यथाप्रमाणमभ्युपगमात्, अस्यापि घटादिपाठः स्यान्नाम।
घटादिपाठपक्षे णौ ‘मितां ह्रस्वः’ 4 इति मित्त्वेन उपधाया ह्रस्वः।
तेन मणकः-णिका, मणयिता-त्री, मणम् २- माणम् २, मणयित्वा २, इत्यादीनि रूपाणि ण्यन्ते यथायथमूह्यानि।
5 मणितम्, 6 7 मणिः, 8 मणिकम्, मणिकः इत्यादीनि रूपाण्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।
01 (१२१०)
02 (१-भ्वादिः-४४८। अक। सेट्। पर।)
03 (१५७)
04 (६-४-९२)
05 [[३। धातोरस्य शब्दार्थत्वेऽपि शब्दविशेष एव रूढिः। “मणितं सुरतकूजिते रूढम्, एवं कणितम् आर्ते…” इत्यादि सुदूरं शब्दार्थकानामेव धातूनां अर्थभेदं निरूप्य “इत्यादि प्रतिधातुस्थं कियद् व्याचक्ष्महे वयम्। लोकात् सूरिभिरित्यूह्यं लक्ष्यमूलं हि लक्षणम्।।” इति क्षीरस्वामिना प्रति- पादितमिहानुसन्धेयम्। एवमेव धातुपाठे कस्मिंश्चिदर्थविशेषे पठितानामपि धातूनां लोकप्रयोगतोऽर्थान्तरे वृत्तिरित्यूह्यमिति प्रदर्शनायास्माभिरेतदत्रोपात्तम्।]]
06 [पृष्ठम्०९९३+ २४]
07 [[१। ‘इक् कृष्यादिभ्यः’ (वा। ३-३-१०८) इति भावादौ स्त्रियाम् इक्प्रत्यये रूपमेवम्।]]
08 [[२। मणिरेव, मणिरिव इत्यादिष्वर्थेषु तद्धिते कन्प्रत्यये रूपमेवम्। ‘मणिकः = महा- कुम्भः।’ इति क्षीरस्वामी।]]
1 {@“मुण प्रतिज्ञाने”@} 2 मोणकः-णिका, मोणकः-णिका, मुमोणिषकः-मुमुणिषकः-षिका, मोमुणकः- णिका
मोणिता-त्री, मोणयिता-त्री, मुमोणिषिता-मुमुणिषिता-त्री, मोमुणिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि प्रातिस्विकरूपाणि विना तौदादिकपुणतिवत् 3 ज्ञेयानि।
शतरि- 4 मुणन् इति।
01 (१२८४)
02 (६-तुदादिः-१३३४। सक। सेट्। पर।)
03 (१०१७)
04 [[आ। ‘ईशस्य पुण्यसुगमस्य वधं मुणन्तो मल्लाश्च यत्र चुकुणुः शुनका इवोच्चैः।’ धा। का। २। ७६।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.