| YouTube Channel

ढ (Dha)

 
शब्दसागरः
English
ढ The aspirate of the preceding letter corresponding Dh: the use
of this as an initial letter is very limited and several of the
words in which it occurs can scarcely be regarded as pure
Sanskrit.
ढ
m.
 (-ढः)
1. A large drum.
2. A dog.
3. A dog's tail.
4. Sound.
5.
A serpent.
Yates
English
ढ
ḍh The aspirate of the preceding.
ढ (ढः) 1.
m.
 A large drum
a dog
his tail
sound
a serpent.
Wilson
English
ढ The aspirate of the preceding letter corresponding to Ḍh: the
use of this as an initial letter is very limited, and several of the words in
which it occurs can scarely be regarded as pure Sanscrit.
ढ
m.
 (ढः)
1 A large drum.
2 A dog.
3 A dog's tail.
4 Sound.
5 A serpent.
Apte
English
ढः [ḍhḥ], 1 An imitative sound.
A large drum.
A dog's tail.
A dog.
A serpent.
Apte 1890
English
ढः 1 An imitative sound.
2 A large drum.
3 A dog's tail.
4 A dog.
5 A serpent.
Monier Williams Cologne
English
1. ढ the aspirate of the preceding letter,
2. ढ
mfn.
=
 निर्-गुण,
L.
ढ
m.
 an imitative sound,
L.
a large drum,
L.
a dog,
L.
a dog's tail,
L.
a serpent,
W.
Monier Williams 1872
English
ढ 1. ढ, the aspirate of the preceding
letter
its use as an initial letter is very limited, and
several of the words in which it occurs can scarcely
be regarded as pure Sanskrit.
—ढ-कार, अस्, m.
the letter or sound ढ्।
ढ 2. ढ, अस्, m. an imitative sound
a
large drum
a dog's tail
a dog
a serpent
void of
qualities (?).
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ढ
कन्नडार्थः - > ಢಕಾರ
विस्तारः - > ಇದು ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಟವರ್ಗದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರ ಸ್ಪೃಷ್ಟಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮೂರ್ಧಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಮಹಾಪ್ರಾಣಅಕ್ಷರ. "कादयो मावसानाः स्पर्शाः" । "स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम्" ।"ऋटुरषाणां मूर्धा" - सि० कौ० ।
ढ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಢಕ್ಕೆ
ढ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವಿಧ ಅನುಕರಣ ಧ್ವನಿ
ढ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಯಿ
ढ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಯಿಯ ಬಾಲ
विस्तारः - > "ढो ढक्कायां पुमानुक्तः शुनि तस्य च लाङ्गले" - मेदि० ।
ढ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಿಶಾಚ
ढ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಯ
ढ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಲ /ಸಮಯ
ढ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಗ /ಅನುರಾಗ
ढ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಥಿಕ
ढ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಞಾನ
ढ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾದ್ಯ
ढ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿರ್ಗುಣ
ढ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಗೂಢವಾದ
ढ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸೌಮ್ಯವಾದ
विस्तारः - > "ढः पिशाचे भये काले रागे पान्थे ध्वनौ च ना । ढक्कायां तु स्त्रियाम् क्लीबे ज्ञाने तूर्यमुखेऽपि ढम्" - नानार्थर० ।
Abhyankara Grammar
English
ढ tad. affix ढ (1) applied to the word सभा in the sense of 'fit for' ( तत्र साधुः ) in Vedic literature
. e. g. सभेयः
cf. IV. 4.106
(2) applied to the word शिला in the sense of इव
e. g. शिलेयं दधि
cf. P. V. 3.102
(3) common term ( ढ ) for the affixes ढक्, ढञ् and ढ also, after the application of which the affix ङीप् (ई) is , added in the sense of feminine gender
cf. P. IV. 1.15.
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
ढ, ढक्का
ढो ढक्कायां समाख्यातस्तथा ढा निर्गुणे ध्वनौ ।
verse 1.1.1.22
page 0120
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ढ, ढकारः । स व्यञ्जनचतुर्द्दशवर्णः । टवर्गचतुर्थ-वर्णश्च । (अर्द्धमात्राकालेनोच्चारणीयः ।) अस्यो-च्चारणस्थानं मूर्द्धा । इति व्याकरणम् ॥
(पाणि-नीयादिषु अस्योच्चारणे जिह्वामध्यभागेन मूर्द्ध्नःस्पर्शः आभ्यन्तरप्रयत्नः । संवारणादघोषा महा-प्राणश्च बाह्यप्रयत्नाः । मातृकान्यासेऽस्य दक्ष-पादाङ्गुलीमूले न्यासक्रिया । वङ्गीयवर्णमाला-याम् ।) तस्य लेखनप्रकारो यथा, --“ऊर्द्ध्वाधःक्रमतो रेखा वामदक्षिणतो गता ।ततः सा कुण्डलीरूपा विष्ण्वीशब्रह्मरूपिणी ॥
महाशक्तिमयी मात्रा ध्यानमस्य प्रचक्ष्यते ।रक्तोत्पलनिभां रम्यां रक्तपङ्कजलोचनाम् ॥
अष्टादशभुजां भीमां महामोक्षप्रदायिनीम् ।एवं ध्यात्वा ब्रह्मरूपां तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
* ॥
अस्य स्वरूपं यथा, कामधेनुतन्त्रे ।“ढकारं परमाराध्यं या स्वयं कुण्डली परा ।पञ्चदेवात्मकं वर्णं पञ्चप्राणमयं सदा ॥
सदा त्रिगुणसंयुक्तं आत्मादितत्त्वसंयुतम् ।रक्तविद्युल्लताकारं ढकारं प्रणमाम्यहम् ॥
”तस्य २६ षड्विंशतिनामानि यथा, --“ढो ढक्का निर्णयः पूर्व्वो यज्ञेशादनदेश्वरः ।अर्द्धनारीश्वरस्तोयमीश्वरी त्रिशिखी नवः ॥
दक्षपादाङ्गुलेर्मूलं सिद्धिदण्डा विनायकः ।प्रहासा त्रिवेरा ऋद्धिर्निर्गुणो निधनो ध्वनिः ॥
विघ्नेशः पालिनी त्वक्कधारिणी क्रोडपुच्छकः ।एलापुरं त्वगात्मा च विशाखा श्रीमनोरतिः ॥
”इति नानातन्त्रशास्त्रम् ॥
ढः,
पुं,
 (ढौकते उच्चैःशब्देन आवृणोति श्रवणे-न्द्रियमिति । ढौक गत्यावरणयोः + डः ।) ढक्का ।(यथा, तन्त्रे ।“ढो ढक्का निर्णयः पूर्व्वो यज्ञेशादनदेश्वरः ॥
”)श्वा । श्वलाङ्गूलम् । इति मेदिनी । ढे, १ ॥
निर्गुणः । ध्वनिः । इत्येकाक्षरकोषः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ढ ढकारो व्यञ्जनवर्णभेदोऽर्द्ध मात्राकालोचार्य्यः मूर्द्द्यन्यःटवर्गीयः । तस्योच्चारणे जिह्वामध्यभागेन मूर्द्ध्नः स्पर्शःआभ्यन्तरप्रयत्नः । सवारनादघोषा महाप्राणश्च बाह्यप्र-यत्नाः । मातृकान्यासेऽस्य दक्षपादाङ्गुलिमूले न्यस्यता ।वर्णाभिधने अस्य वाचकशब्दा उक्ता यथा “ढो ढक्कानिर्णयः शूरो यक्षेशो धनदेश्वरः । अर्द्धनारीश्वर्स्तोयमो-श्वरस्त्रिशिखोनरः । दक्षपादाङ्गुलीमूलं सिद्धिदण्डो विना-यकः । प्रहासस्त्रिपुरा सन्धिर्निर्गुणो निधनो धनी । विघ्नेशःपाशिनी तङ्कधारीणी क्रोडपुच्छकः । एलापुरं च दुर्गात्माविशाखा भ्रामणोरतिः” । एतदधिष्ठातृदेवतारूपं वर्णो-द्धारतन्त्रे उक्तं यथा । “रक्तोत्पलनिभां रम्यां रक्त-पङ्कजलोचनाम् । अष्टादशभुजां भीमां महामोक्ष-प्रदायिनीम् । एवं ध्यात्वा ब्रह्मरूपां तन्मन्त्रं दशधाजपेत्” । अस्य स्वरूपं कामधेनुतन्त्रे उक्तं यथा“ढकारः परमाराध्यो या स्वयं कुण्डली परा ।पञ्चदेवात्मकं वर्णं पञ्चप्राणमयं सदा । सदा त्रिगुण-संयुक्तं आत्मादितत्त्वसंयुतम् । तक्तविद्युल्लताकारं ढकारंप्रणमाम्यहम्” । मात्रावृत्तेऽस्य प्रथमोपन्यासे विशोभाफलम् डशब्दे प्रमाणं दृश्यम् ।
ढ
पु०
 १ ढक्कायां २ शुनि ३ श्वलाङ्गूले च मेदि० । तस्य तदा-कृतित्वात् तथात्वम् । ४ निर्गुणे ५ ध्वनौ च एकाक्षरको०
Burnouf
French
ढ ढ 28ᵉ lettre de l'alphabet sanscrit et 4ᵉ
cérébrale. C'est l'aspirée de ड। Dans les flexions, elle
provient souvent d'un changement de place dans l'aspiration ou d'une
autre raison d'euphonie.
ढ ढ
m.
 son, bruit.
Gros tambour.
Chien
queue de
chien.
Serpent.