| YouTube Channel

डिप (Dipa)

 
शब्दसागरः
English
डिप r. 4th cl. (इर) डिपिर (डिप्यति) r. 6th cl. (डिपति) and r. 10th cl. (डेप-
यति-ते) To throw, to cast, to send or order, to direct प्रेरणे वा चुरा-उभ-
पक्षे तुदा कुटा० पर-सक-सेट् । see टिप r. 10th cl. (डेपयति-ते) also (इ) डिपि
r. 1st and 10th cls. (डिम्पति) and (डिम्पय-ति-ते) To collect, to heap
to gether. संहतौ वा चुरा उभ, पक्षे भ्वा-आत्म-अक-सेट् ।
Wilson
English
डिप r. 4th cl. (इर) डिपिर (डिप्यति) r. 6th cl. (डिपति)
and r. 10th cl. (डेपयति) To throw, to cast, to send or order, to direct:
see टिप. r. 10th cl. (डेपयति-ते) also (इ) डिपि r. 1st and
10th cls. (डिम्पति) and (डिम्पयति-ते) To collect, to heap together.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 डिप्
मूलधातुः:
 डिप
धात्वर्थः:
 क्षेपे
गणः:
 दिवादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 डिप्यति
धातुः:
 डिप्
मूलधातुः:
 डिप
धात्वर्थः:
 क्षेपे
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 डिपति
अनुबन्धादिविशेषः:
 कुटादिः
धातुः:
 डिप्
मूलधातुः:
 डिप
धात्वर्थः:
 क्षेपे सङ्घाते च
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 डेपयते
अनुबन्धादिविशेषः:
 आकुस्मीयः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
डिपँ डिप क्षेपे
- डिप्यति अडिपत् डिडेप डेपः डिपतीति तुदादिपाठात् 125
डिपँ डिप क्षेपे
- डिपति डिपिता डेप्यम् डिप्यतीति दिवादिपाठात् 90
डिपँ डिप क्षेपे
- डेपयति 134
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
डिप, इ क ङ ञ संहतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरां-आत्मं-उभं च-सकं-सेट् ।) मूर्द्धन्यवर्ग-तृतीयादिः । इ क ङ, डिम्पयते । ञ, डिम्प-यति डिम्पयते । अयमात्मनेपदीत्यन्ये । संहतीराशीकरणम् । इति दुर्गादासः ॥
डिप, क ङ ञ संहतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरां-आत्मं-उभं-च सकं-सेट् ।) मूर्द्धन्यवर्ग-तृतीयादिः । क ङ, डेपयते । ञ, डेपयति डेप-यते । पुनःपाठान्नेदनुबन्धः । अयमात्मनेपदी-त्यन्ये । संहती राशीकरणम् । इति दुर्गादासः ॥
डिप, शि क य इर् नुदि । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(तुदां-चुरां-दिवां च-सकं-सेट् ।) शि, डिपतिअडिपीत् । क, डेपयति । य, डिप्यति । इर्अडिपत् अडेपीत् । तुदाद्यन्तर्गणस्यैव कुटादि-त्वमिति दिवादिपक्षे गुणः । दिवादिपक्षे पुषा-दित्वान्नित्यं ङ इत्यन्ये । नुदि प्रेरणे । इतिदुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
डिप संहतौ बा चुरा०
उभ०
 पक्षे
भ्वा०
 आत्म० अक० सेट् ।डेपयति--ते डेपते ऋदित् आडिडेपत् त ।
डिप प्रेरणे वा
चु०
उभ०
 पक्षे तुदा०
पर०
सक०
 सेट् ।डेपयति--ते अडीडिपत्--त कुटा० डिपति अडिपीत् ।दिवादित्वमपीच्छन्ति डिप्यतिं इरित् अडिपत् अडेपीत् ।
डिप संहतौ वा चुरा०
उभ०
 पक्षे
भ्वा०
 आत्म० अक० सेट् इदित् ।डिम्पयति--ते डिम्पते । अडिडिम्पत्--त अडिम्पष्ट ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
डिपँ डिप क्षेपे
- डिप्यति अडिपत् तुदादौ (676) डिपति चुरादौ डिप स्तिप क्षेपे (10121)-डेपयति 119
डिपँ डिप क्षेपे
- डिपति, डिपिता दिवादौ (4124) डिप्यति, डेपिता चुरादौ (10121) डेपयति 91
धातुवृत्तिः
Sanskrit
डिपँ डिप (अर्थः) क्षेपे
( डिप्यति डिडेप, डिडेपिथ, डिडिपिव डेपिता डेपिष्यति डिप्यतु अडिप्यत् डप्येत् डिप्यात् अडिपत् डिडेषिषति डिडिपिषति डिपित्वा, डेपित्वा अडिपत् डेपयति अडीडिपत्) अयं तुदादौ चुरादौ तु सङ्घाते च इह क्वचित् "ष्टू समुच्छ्राये' इति पठ्यते, तदनार्षम् "स्त्यः प्रसारणमुच्च'' इति स्त्यायतेः पप्रत्यये पकारस्य उकारे समप्रसारणे दीर्घे स्तूषशब्दव्युत्पादनत् अत एवात्रेयमैत्रेयादयो न पठन्ति 123
डिपँ डिप (अर्थः) क्षेपे
( डिपति डिडेप डिपिता ) इत्यादि डिप्यतीति श्यनि 89
डिपँ डिप (अर्थः) क्षेपे
( डेपयति ) डप डिप संघातइत्याकुस्मीयः क्षेपे डेपयति, डिपयतीति गतौ 137
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“डिप क्षेपे”@} 2 ‘सङ्घाते डेपयेतेति, क्षेपे डिपति डिप्यति।’ 3 इति देवः।
4 डेपकः-पिका, डेपकः-पिका, डिडेपिषकः-डिडिपिषकः-षिका, डेडिपकः-पिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिककुप्यतिवत् 5 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६४७)
02
=>
 (४-दिवादिः-१२३२। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो० १३४)
04
=>
 [[C। ‘रुष्यद्रिष्यदरातिडेपक विभो कोपादिगोपो न ते किञ्चायोप्यविरोपिलोपक न वा लोभादिसंक्षोभिता।’ धा। का। २। ६७।]]
05
=>
 (२२४)
1 {@“डिप क्षेपे”@} 2 डेपकः-पिका, डेपकः-पिका, डिडिपिषकः-षिका, डेडिपकः-पिका
3 डिपन्-न्ती-ती, डिपित्वा, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिककुटतिवत् 4 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६४८)
02
=>
 (६-तुदादिः-१३७१। सक। सेट्। पर। कुटादिः।)
03
=>
 [[ड्। ‘ततोऽतिकुटिलाशयैः प्रपुटितैः कुचज्जीवितै- र्गुजद्भिरपि सैनिकैः सुगुडितां डिपद्भिर्जनान्।’ धा। का। २-८०।]]
04
=>
 (२०४)
1 {@“डिप क्षेपे”@} 2 ‘डेपयेदिति चत्वारि णिचि शे श्यनि णौ डिपेः।।’ 3 इति देवः।
डेपकः-पिका, डिडेपयिषकः-षिका
डेपयिता-त्री, डिडेपयिषिता-त्री
डेपयन्-न्ती, डिडेपयिषन्-न्ती
डेपयिष्यन्-न्ती-ती, डिडेपयिषिष्यन्-न्ती-ती
डेपयमानः, डिडेपयिषमाणः
डेपयिष्यमाणः, डिडेपयिषिष्यमाणः
डेप्- डेपौ-डेपः
डेपितम्-तः, डिडेपयिषितः-तवान्
डेपः, 4 प्रतिमल्लडेपी, 5 6 डिडेपयिषुः
डेपयितव्यम्, डिडेपयिषितव्यम्
डेपनीयम्, डिडेपयिषणीयम्
डेप्यम्, डिडेपयिष्यम्
ईषड्डेपः-दुर्डेपः-सुडेपः
डेप्यमानः, डिडेपयिष्यमाणः
डेपः, डिडेपयिषः
डेपयितुम्, डिडेपयिषितुम्
डेपना, डिडेपयिषा
डेपनम्, डिडेपयिषणम्
डेपयित्वा, डिडेपयिषित्वा
प्रडेप्य, प्रडिडेपयिष्य
डेपम् २, डेपयित्वा २, डिडेपयिषम् २
डिडेपयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६४९)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१६७२। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। १३४)
04
=>
 [[१। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
05
=>
 [[E। ‘इत्थं वदत्यसुरजासिनि पिण्डितायः- स्थेमाऽथ रोषितमतिः प्रतिमल्लडेपी।’ धा। का। ३-३२।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०६०६+ २७]
1 {@“डिप सङ्घाते”@} 2 आकुस्मीयः।
3 “डबि डिबि’ इति चन्द्रः।
विडम्बयति।
आडम्बरः।
डिम्बयति।
डिम्बम् = शस्त्रकलहः।” इति क्षीरस्वामी।
प्रदर्शितप्रयोगानुसारेण डबि- डिबिधात्वोरपि पाठः समीचीन इति प्रतिभाति।]] ‘सङ्घाते डेपयेतेति, क्षेपे डिपति डिप्यति।
डेपयेदिति चत्वारि णिचि शे श्यनि णौ डिपेः।।’ 4 इति देवः।
डेपकः-पिका, डिडेपयिषकः-षिका, डेपयमानः, डेपितः, 5 इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकडेपयतिवत् 6 ज्ञेयानि।
अस्य धातोरा- कुस्मीयत्वात् ‘आकुस्मादात्मनेपदिनः’ 7 इति आत्मनेपद- मेव।
तेन शत्रादेशषटितानि रूपाण्यस्य धातोर्नेति तस्मादस्य विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६५०)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१६७८। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (श्लो। १३४)
05
=>
 [[आ। ‘संडापितः सदसि डेपितवृष्णिवीरे भोजेन्द्रतन्त्रणविनिन्द्यममन्त्रतैवम्।।’ धा। का। ३-३३।]]
06
=>
 (६४९)
07
=>
 (ग। सू। चुरादौ)