ड (Da)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 ड The third letter of the cerebral class of consonants,  having the
sound of D,  pronounced far back in the “head”: it is often con-
founded in pronounciation with a hard R,  or L,  sounded as in
the Northumbrian bur
 it is written in the Roman character D.

 ड m.
  (-डः)
	 1. A name of SIVA.
	 2. Fear.
	 3. Sound.
	 4. Submarine fire.
5. A kind of drum or tabor.
	 6. A kind of bird.
	 f.
  (-डा)
	 1. A kind
of female imp or goblin. 
	 2. A basket,  &c. carried by a sling: see
डलक.
 E.
  डप to collect,  affix,  ड.

Yates

English

 ड
ḍ The third letter of the 3d class.

 ड (डः-डा) 1.
m.
  Shiva
 fear
 sub-
marine fire
 kind of drum or
tabor.
f.
  An imp
 a basket car-
ried by a sling.

Wilson

English

 ड The third letter of the cerebral class of consonants,  having the sound
of D,  pronounced far back in the head: it is often confounded in
pronounciation with a hard R,  or L,  sounded as in the Northumbrian bur
it is written in the Roman character D.

 ड
m.
  (डः)
1 A name of ŚIVA.
2 Fear.
3 Sound.
4 Submarine fire.
5 A kind of drum or tabor.
f.
  (डा)
1 A kind of female imp or goblin. 
2 A basket,  &c. carried by a sling: see डलक.
E.
  डप to collect,  affix ड.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte

English

डः [ḍḥ],  1 A sound.

A kind of drum or tabor.

Submarine fire.

Fear.

An epithet of Śiva. 

डा A kind of female imp (डाकिनी).

A basket carried by means of a sling.

डम् [ḍam],  1 P.
  (डमति) To sound.

Apte 1890

English

 डः 1 A sound. 
A kind of drum or tabor. 
Submarine fire. 
Fear. 
An epithet of Śiva. 
डा 1 A kind of female imp (डाकिनी). 
A basket carried by means of a sling. 

Monier Williams Cologne

English

 1. ड the 3rd cerebral consonant (pronounced like d in drum by slightly turning the tip of the tongue upwards 
 and often in Bengal like a hard r).

 2. ड m.
  a sound,  L.
 

 a kind of drum,  W.
 

 fear,  L.
 

 submarine fire,  L.
 

 Śiva,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 ड 1. ड,  the third letter of the cerebral
class of consonants,  having much the sound of द् in
drum,  but properly pronounced by keeping back the
tip of the tongue and slightly turning it upwards. In
Bengal ड् is often confounded in pronunciation with a
hard र्.
—ड-कार,  अस्,  m. the letter or sound ड्।

 ड 2. ड,  अस्,  m. a sound
 a kind of drum
or tabor
 fear
 submarine fire
 an epithet of Śiva
(आ),  f. a Ḍākinī,  i. e. a kind of female imp or goblin
a basket &c. carried by means of a sling.

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ड
कन्नडार्थः - > ಡಕಾರ
विस्तारः - > ಇದು ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಟವರ್ಗದ ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರ ಸ್ಪೃಷ್ಟಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮೂರ್ಧಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಅಕ್ಷರ. "कादयो मावसानाः स्पर्शाः" । "ऋटुरषाणां मूर्धा" - सि० कौ० ।
ड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿವ /ಈಶ್ವರ
ड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಬ್ದ /ಧ್ವನಿ
ड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಡಬಾಗ್ನಿ
ड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಯ
विस्तारः - > "डकारः शङ्करे त्रासे ध्वनौ भीमे निरुच्यते" - एका० ।
ड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇಶ
ड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಾಸ /ನಗು
ड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷಯ /ನಾಶ
ड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಂಖಧ್ವನಿ
ड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೌದ್ರರಸ
ड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಡಮರುವಾದ್ಯ /ಬುಡುಬುಡುಕಿ
ड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದುರ್ಗ
ड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಸ್ತ್ರ /ಬಟ್ಟೆ
ड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಗಾರಿ
ड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಂದೋಳನ /ತೂಗಾಡುವುದು /ಜೋಲಾಡುವುದು
ड
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಗಾಯಕ /ಹಾಡುವವನು
ड
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜಡ

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

ड,  यामिनीपतिमण्डल
चन्द्रस्य मण्डले रुद्रेऽथो वृषाङ्के ध्वनावपि ।
बन्दिवृन्दे तथा डः स्यात् यामिनीपतिमण्डले ॥ २१ ॥
verse 1.1.1.21
page 0120

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ड,  डकारः । स व्यञ्जनत्रयोदशवर्णः टवर्गतृतीय-वर्णश्च । अस्योच्चारणस्थानं मूर्द्धा । इति व्याक-रणम् ॥
 (यथा,  शिक्षायाम् । १७ ।“स्युर्मूर्द्धन्या ऋटुरषा दन्त्या ऌतुलसाः स्मृताः ॥
”)वङ्गीयवर्णमालायामस्य लेखनप्रकारो यथा, “ऊर्द्ध्वाधःक्रमतो रेखा मध्ये त्वाकुञ्चिता तथा ।लक्ष्मीर्व्वाणी भवानी च क्रमशस्तत्र संस्थिता ॥
ब्रह्मरूपा तथा मात्रा महाशक्तिः प्रकीर्त्तिताः ।ध्यानमस्य प्रवक्ष्यामि शृणुष्वावहिता मम ।जवासिन्दूरसङ्काशां वराभयकरां पराम् ॥
त्रिनेत्रां वरदां नित्यां परमोक्षप्रदायिनीम् ।एवं ध्यात्वा ब्रह्मरूपां तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
 * ॥
अस्य स्वरूपं यथा,  कामधेनुतन्त्रे ।“डकारं चञ्चलापाङ्गि ! सदा त्रिगुणसंयुतम्पञ्चदेवमयं वर्णं पञ्चप्राणमयं सदा ॥
त्रिशक्तिसहितं वर्णं त्रिबिन्दुसहितं सदा ।चतुर्ज्ञानमय वर्णं आत्मादितत्त्वसंयुतम् ॥
पीतविद्युल्लताकारं डकारं प्रणमाम्यहम् ।”तस्य २४ चतुर्विंशतिनामानि यथा,  --“डः स्मृतिर्द्दारुको नन्दिरूपिणी योगिनीप्रियः ।कौमारी शङ्करस्त्रासस्त्रिवक्रो नदको ध्वनिः ॥
दुरूहो जटिली भीमा द्बिजिह्वः पृथिवी सती ।कोरगिरिः क्षमा कान्तिर्नाभिः स्वाती चलोचनम् ॥
”इति नानातन्त्रशास्त्रम् ॥
(पद्यादौ अस्य प्रथमोपन्यासे फलं शोभा ।यदुक्तं वृत्तरत्नाकरटीकायाम् ।“डः शोभां ढो विशोभां भ्रणणमथ च णस्तस्तुखं थस्तु युद्धम् ॥
”)

 डः,  पुं,
   (डयते उड्डीयते भक्तानां हृदयाकाशेयः । डी + बाहुलकात् डः ।) शिवः ।(डीयते आकाशमार्गे नभोगुणत्वादिति । डी+ डः ।) शब्दः । त्रासः । इत्येकाक्षरकोषः ॥
वाडवाग्निः । इति मेदिनी । डे,  १ ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ड डकारो व्यञ्जनवर्णभेदः मूर्द्धन्यः अर्द्धमात्राकालोच्चार्य्यःटवगीर्यः । तस्योच्चारणे जिह्वामध्येन मुर्द्धस्थानस्य स्पर्श-आभ्यन्तरयत्नः । संवारनादघीषा अल्पप्राणश्च बाह्यप्र-यत्नाः । मातृकान्यासेऽस्य दक्षपादगुल्फे न्यस्यता ।अस्य वाचकशब्दा यथा “डः स्मृतिर्दारुका नन्दि-रूपिणी योगितीप्रियः । कौमारी शङ्करस्त्रासस्त्रिवक्त्रोव्यापकोध्वनिः । दुरूहो जटिली भीमा द्विजिह्वःपृथिवी सती । कोल्लगिरिः क्षमा शान्तिर्नाभिःस्वाती च लोचनम्” वर्णाभधानम् । तदधिष्ठा-तृदेवतारूपं यथा “व्यानमस्य प्रवक्ष्यामि शृणु-ष्वावहिता मम । जवासिन्दूरसङ्काशां वराभयकराप-राम् । त्रिनेत्रां वरदां नित्यां परमोक्षप्रदायिनीम् ।एवं ध्यात्वा ब्रह्मरूपां तन्मन्त्रं दशधा जपेत्” इति वर्णो-द्धारतन्त्रम् । अस्य ध्येयरूपं यथा । “डकारं चञ्चला-पाङ्गि! सदा त्रिगुणसंयुतम् । पञ्चदेवमयं वर्णं पञ्चप्राण-मयं सदा । त्रिशक्तिसहितं वर्णं त्रिविन्दुसहितं सदा ।चतुर्ज्ञानमयं वर्णमात्मादितत्त्वसंयुतम् । पीतविद्यु-ल्लताकारं डकारं प्रणमाम्यहम्” इति कामधेनुतन्त्रम् ।तस्य मात्रावृत्ते प्रथमोपन्यासे शोभा फलम् “डः शोभांढो विशोभां भ्रमणमथ च णस्तस्तु खं थस्तु युद्धम्” वृ०र० टी० धृतवाक्योक्तेः ।

 ड पु०
  डी--ड । १ शिवे २ शब्दे ३ त्रासे च एका० को० ।४ वाडवाग्नौ ५डाकिन्यां स्त्री मेदि० ।

Burnouf

French

 ड ड 27ᵉ lettre de l'alphabet sanscrit,  la 3ᵉ des
cérébrales
 elle est presque identique au ट ळ védique
avec lequel elle est perpétuellement confondue.

 ड ड m.
  son,  bruit
		 sorte de tambour.
		 Feu sous les
eaux.
		 Peur.
		 Sur. de Śiva. -- F. डा mms. que डलक।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.