| YouTube Channel

ठ (Tha)

 
शब्दसागरः
English
ठ The aspirate of the preceding letter, corresponding to Th.
ठ
m.
 (-ठः)
1. A name of SIVA.
2. The disk of the sun or moon.
3. A
circle, a globe.
4. A cypher.
5. An object of sense.
5. A loud
noise.
7. An imitative sound as of a metallic pot rolling down
steps.
8. An idol, a deity.
Yates
English
ठ
ṭh The aspirate of the preceding.
ठ (ठः) 1.
m.
 Shiva
disk of the sun
or moon
a circle, a globe
a
cypher
a loud noise
object of
sense
an idol
a deity.
Spoken Sanskrit
English
ठ Tha aspirate of the preceding consonant
ठ Tha
m.
 place frequented by all
ठ Tha
m.
 cypher
ठ Tha
m.
 disk
ठ Tha
m.
 loud noise
ठ Tha
m.
 moon's disk
षष्ठः, -ठी, -ठ SaSThaH, -ThI, -Tha
n.
 sixth
Wilson
English
ठ The aspirate of the preceding letter, corresponding to Ṭh.
ठ
m.
 (-ठः)
1 A name of ŚIVA.
2 The disk of the sun or moon.
3 A circle, a globe.
4 A cypher.
5 An object of sense.
6 A loud noise.
7 An idol, a deity.
Apte
English
ठः [ṭhḥ], 1 An imitative sound, as of a metallic jar rolling down steps
रामाभिषेके मदविह्वलायाः कक्षा- च्च्युतो हेमघटस्तरुण्याः । सोपानमार्गे प्रकरोति शब्दं ठठं ठठं ठं ठठठं ठठं ठः Subhāṣ.
A loud noise.
The disc of the sun or moon.
A circle, globe.
A cypher.
A place resorted to or held sacred by all.
An object of sense.
An idol, deity.
An epithet of Śiva.
Apte 1890
English
ठः 1 An imitative sound, as of a metallic jar rolling down steps
रामाभिषेके मदविह्वलायाः कक्षाच्च्युतो हेमघटस्तरुण्याः । सोपानमार्गे प्रकरोति शब्दं ठठं ठठं ठं ठठठं ठठं ठः Subhāṣ.
2 A loud noise.
3 The disc of the sun or moon.
4 A circle, globe.
5 A cypher.
6 A place resorted to or held sacred by all.
7 An object of sense.
8 An idol, deity.
9 An epithet of Śiva.
Monier Williams Cologne
English
1. ठ the aspirate of the preceding consonant.
2. ठ
m.
 a loud noise (ठठं ठठं ठं ठठठं ठठं ठः, an imitative sound as of a golden pitcher rolling down steps,
Mahān.
 2 iii, 5),
L.
the moon's disk,
L.
a disk,
L.
a cypher,
L.
a place frequented by all,
L.
Śiva,
L.
Monier Williams 1872
English
ठ 1. ठ, the twelfth consonant and aspi-
rate of the preceding letter.
—ठ-कार, अस्, m.
the letter or sound ठ्.
—ठकारय (fr. the last),
nom. P. ठकारयति: Desid. टिठकारयिषति।
ठ 2. ठ, अस्, m. a loud noise
an imitative
sound as of a golden pitcher rolling down steps
the
disk of the sun or moon, a circle, a globe
a cypher
a place frequented or held sacred by all
an object of
sense
an idol, a deity
an epithet of Śiva.
Apte Hindi
Hindi
ठः
पुं*
 - -
अनुकरणात्मक ध्वनिः|32801
पुं*
 H1 - NP -
अनुकरणात्मक ध्वनि
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ठ
कन्नडार्थः - > ಠಕಾರ
विस्तारः - > ಇದು ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಟವರ್ಗದ ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರ ಸ್ಪೃಷ್ಟಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮೂರ್ಧಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಅಕ್ಷರ. "कादयो मावसानाः स्पर्शाः" । "ऋटुरषाणां मूर्धा" - सि० कौ० ।
ठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿವ /ಈಶ್ವರ
ठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ /ಬೆಂಕಿ
ठ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರಮಂಡಲ
ठ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧ್ವನಿ /ಶಬ್ದ
ठ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಿಂಬ
ठ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಡೆಯುವುದು
ठ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಹಸ
विस्तारः - > "ठः शङ्करे बृहद्भानौ ठं क्लीबे चन्द्रमण्डले । स्तम्भने साहसे चापि त्रिषु शून्ये शट्ःए दृढे"- नानार्थर० ।
ठ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶೂನ್ಯವಾದ
ठ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮೂರ್ಖನಾದ
ठ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದೃಢವಾದ
ठ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜನತೆಗೆ ಗೋಚರವಾದ
ठ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜನರ ಸಮೂಹ
L R Vaidya
English
Wa {% m. %} An imitative sound as of a metallic pot rolling down steps, e.g. कक्षाच्च्युतो हेमघटस्तरुण्याः । सोपानमार्ग्र्ण चकार शब्दं ठठं ठं ठठठं ठठं ठः.
Indian Epigraphical Glossary
English
Ṭha (IE 8-1
LP
PJS), abbreviation of Ṭhakkura.
Abhyankara Grammar
English
ठ (l) tad. affix ठ
see ठ् above for the substitution of इक and क for ठ. ठ stands as a common term for ठक् , ठन् , ठञ्, and ठच् as also for ष्ठल्, ष्ठन् , and प्ठच्
(2) the consonant ठ, the vowel अ being added for facitity of pronunciation, cf. T. Pr. I.21.
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
ठ, घण्ट, शून्य, बृहद्ध्वनि
टः पृथिव्यां ध्वनौ वायौ करके टं पुनर्भुवि ।
चकोरेऽब्दे तथा ठस्तु घेण्टे शून्ये बृहद्वनौ ॥ २० ॥
verse 1.1.1.20
page 0120
ठ, चन्द्रस्य मण्डल, रुद्र, वृषाङ्क, ध्वनि, बन्दिवृन्द
चन्द्रस्य मण्डले रुद्रेऽथो वृषाङ्के ध्वनावपि ।
बन्दिवृन्दे तथा डः स्यात् यामिनीपतिमण्डले ॥ २१ ॥
verse 1.1.1.21
page 0120
पुराणम्
English
ठ / ṬHA ({#Wa#}) This letter means Candramaṇḍala (moon-disc), emptiness and śiva. (agni purāṇa, Chapter 348).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ठ, ठकारः । स व्यञ्जनद्बादशवर्णः टवर्गद्बितीय-वर्णश्च । (अर्द्धमात्राकालेनोच्चार्य्योऽयं वर्णः ।)अस्योच्चारणस्थानं मूर्द्धा । इति व्याकरणम् ॥
(अस्योच्चारणे जिह्वामध्येन मूर्द्धस्थानस्पर्शःआभ्यन्तरप्रयत्नः । विवारश्वासघोषा महा-प्राणश्च वाह्यप्रयत्नाः । वङ्ग्यवर्णमालायाम्)तस्य लेखनप्रकारो यथा, --“वार्त्ताकुवर्त्तुलाकारो रेखाधिष्ठितदेवताः ।तिष्ठन्ति क्रमतो नित्यं चन्द्रसूर्य्याग्नयः प्रिये ! ॥
मात्राहीनस्तूर्द्ध्वशिखष्ठकारः परमेश्वरि ! ॥
ध्यानमस्य प्रवक्ष्यामि शृणुष्व कमलानने ! ।पूर्णचन्द्रप्रभां देवीं विकसत्पङ्कजेक्षणाम् ॥
सुन्दरीं षोडशभुजां धर्म्मकामार्थमोक्षदाम् ।एवं ध्यात्वा ब्रह्मरूपां तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”इति तन्त्रोद्धारतन्त्रम् ॥
* ॥
अस्य स्वरूपं यथा, कामधेनुतन्त्रे ।“ठकारं चञ्चलापाङ्गि ! कुण्डली मोक्षरूपिणी ।पीतविद्युल्लताकारं सदा त्रिगुणसंयुतम् ॥
पञ्चदेवात्मकं वर्णं पञ्चप्राणमयं सदा ।त्रिबिन्दुसहितं वर्णं त्रिशक्तिसहितं सदा ॥
”तस्य ३१ एकत्रिंशन्नामानि यथा, --“ठः शून्यो मञ्जरी बीजः पाणिनी लाङ्गलीक्षया ।वनजो नन्दनो जिह्वा सुनञ्जो घूर्णकः सुधा ॥
वर्त्तुलः कुण्डलो वह्निरमृतं चन्द्रमण्डलः ।दक्षजानूरुभावश्च देवभक्षो बृहद्ध्वनिः ॥
एकपादो विभूतिश्च ललाटं सर्व्वमित्रकः ।वृषघ्नो नलिनी विष्णुर्म्महेशो ग्रामणीः शशी ॥
”इति नानातन्त्रशास्त्रम् ॥
ठः,
पुं,
 शिवः । महाध्वनिः । चन्द्रमण्डलः ।इत्येकाक्षरकोषः ॥
मण्डलः । शून्यम् । लोक-गोचरः । इति मेदिनी । ठे, १ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ठ ठकारो व्यञ्जनवर्णभेदः । टवर्गीयः मूर्द्धन्यः अर्द्धमात्रा-कालोच्चार्य्यः । तस्योच्चारणे जिह्वामध्येन मूर्द्धस्थानस्यस्पर्शः आभ्यन्तरप्रयत्नः । विवारश्वासाधोषा महाप्राणश्चबाह्यप्रयत्नाः । मातृन्यासेऽस्य दक्षजानुनि न्यस्यता वर्णा-भिधानेऽस्य वाचकशब्दा उक्ता यथा “ठः शून्यो मञ्जरीजीवः पाशिनी लाङ्गलं क्षमा । वनजो नन्दनो जिह्वासुनन्दाथूर्णकः सदा । वर्त्तुलः कुण्डलो वह्निरमृतं चन्द्र-मण्डलः । दक्षजानूरूभावश्च देवभक्षो वृहद्ध्वनिः ।एकपादो विभूतिश्च ललाटं सर्वमित्रकः । वृषघ्नो नलिनीविष्णुर्महेशो ग्रामणीः शशी” । एतदधिष्ठातृदेवतारूपंयथा “ध्यानमस्य प्रवक्ष्यामि शृणुष्व कमलानने! ।पूर्णचन्द्रप्रभां देवीं विकसत्पङ्कजेक्षणाम् । सुन्दरींषोडशभुजां धर्मकामार्थमोक्षदाम् । एवं ध्यात्वाब्रह्मरूपां तन्मन्त्रं दशधा जपेत्” वर्णोद्धारतन्त्रम् ।अस्य ध्येयरूपं यथा “ठकारं चञ्चलापाङ्गि, कुण्डलीमोक्षरूपीणी । पीतविद्युल्लताकारं सदा त्रिगुण-संयुतम् । पञ्च्देवात्मकं वर्णं पञ्चप्राणमयं सदा ।त्रिविन्दुसहितं वर्णं त्रिशक्तिसहितं सदा” इति काम-धेनुतन्त्रम् । मात्रावृत्तेऽस्य प्रथमोपन्यासे दुःखं फलम्झशब्दे प्रमाणं दृश्यम् ।
ठ
पु०
 ट + पृषो० । शिवे २ महाध्वनौ ३ चन्द्रमण्डले एका-क्षरकोषः । ४ मण्डले ५ शून्ये ६ लोकगोचरे च मेदि० ।शून्यञ्चात्र विन्दुरूपवर्णभेदः । “स्मितमुखि! तदधष्ठद्वयम्योजयित्वा” कर्पूरस्तवः (ठद्वयं स्वाहा) । “द्विठमेव चेत्यस्यव्याख्यायां द्विठं विसर्गस्तस्य विन्दुद्वयात्मक्त्वात् विसर्ग-शब्देन च लक्षितलक्षणया स्वाहाकारी लक्ष्यते स्वा-हाशब्देनैव वह्नौ त्यागात् त्यागस्य च विसर्गपर्य्याय-त्वात्” इत्येवं रघुनन्दनादिसम्प्रदायविदः ।
Burnouf
French
ठ ठ 26ᵉ lettre de l'alphabet sanscrit et 2ᵉ
cérébrale
c'est l'aspirée de ट।
ठ ठ
m.
 glole cercle
disque du soleil ou de la Lune.
Griffre
objet des sens.
Clameur, tumulte.
Idole
surn. de Śiva.