| YouTube Channel

ट (Ta)

 
शब्दसागरः
English
ट The 11th consonant of the Nagri alphabet, and first of the 3rd
class or cerebrals. It corresponds in sound to the letter T pro-
nounced far back in the mouth, or as in true, and is expressed
in the roman character by the accented letter T.
ट
m.
 (-टः) Sound. a particular sound, like the twang of a bow
string.
2. A dwarf.
3. A quarter, a fourth,
n.
 (-टं) A hollowed
cocoanut,
f.
 (टा)
1. The earth.
2. An oath, confirming an asser-
tion by ordeal, &c.
E.
 टक् to bind, &c. affix ड
Yates
English
ट
ṭ The first letter of the third or
lingual or cerebral class.
ट (टः) 1.
m.
 Sound
a dwarf
a
quarter (1/4.)
f.
 (डा) The earth
an
oath.
n.
 A hollowed cocoanut.
Spoken Sanskrit
English
ट - Ta - 1st cerebral consonant
ट - Ta -
m.
 - sound
ट - Ta -
m.
 - 4th
ट - Ta -
m.
 - dwarf
ट - Ta -
m.
 - dwarf
ट - Ta -
m.
 - quarter
ट - Ta -
n.
 - confirming an assertion by ordeal
ट - Ta -
n.
 - oath
ट-वर्ग - Ta-varga -
m.
 - cerebral consonants
Wilson
English
ट The 11th consonant of the Nāgarī alphabet, and first of the 3rd
class or cerebrals. It corresponds in sound to the letter T pronounced far
back in the mouth, or as in true, and is expressed in the roman character by
the accented letter T.
ट
m.
 (-टः)
1 Sound, or a particular sound, like the twang of a bow strong.
2 A dwarf.
3 A quarter, a fourth.
n.
 (-टं) A hollowed cocoanut.
f.
 (टा)
1 The earth.
2 An oath, confirming an assertion by ordeal, &c.
E.
 टक to bind, &c. affix ड.
Apte
English
ट [ṭ] टा [ṭā] लः [lḥ] टलनम् [ṭalanam], (टा) लः टलनम् Confusion, perturbation.
टः [ṭḥ], 1 A sound like the twang of a bow-string.
A dwarf.
A quarter, a fourth part.
टा The earth.
An oath. -टम् A hollowed cocoanut.
Apte 1890
English
टः 1 A sound like the twang of a bow-string.
2 A dwarf.
3 A quarter, a fourth part.
टा 1 The earth.
2 An oath.
टं A hollowed cocoanut.
Monier Williams Cologne
English
1. ट the 1st cerebral consonant (pronounced like t in true, but properly by keeping back the tip of the tongue and slightly turning it upwards).
2. ट
m.
 sound,
L.
a dwarf,
L.
a quarter, 4th,
L.
ट
n.
=
 करङ्क,
L.
Monier Williams 1872
English
ट 1. ट, the eleventh consonant of the San-
skṛt alphabet and first of the third class or cerebrals
it has much the sound of त् in true, but properly pro-
nounced by keeping back the tip of the tongue and
slightly turning it upwards.
—ट-कार, अस्, m. the
letter or sound ट्.
—ट-वर्ग, अस्, m. the cerebral
consonants collectively.
—टवर्गीय, अस्, आ, अम्,
belonging to the cerebral class of consonants.
ट 2. ट, अस्, m. sound or an imitative
sound like the twang of a bow-string &c.
a dwarf
a quarter, a fourth
(आ), f. the earth
an oath, con-
firming an assertion by ordeal &c.
(अम्), n. a hol-
lowed cocoa-nut.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ट
कन्नडार्थः - > ಟಕಾರ
विस्तारः - > ಇದು ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಟವರ್ಗದ ಮೊದಲನೆಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರ ಸ್ಪೃಷ್ಟಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮೂರ್ಧಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಅಕ್ಷರ "कादयो मावसानाः स्पर्शाः" । "ऋटुरषाणां मूर्धा" - सि० कौ०
ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧ್ವನಿ /ಶಬ್ದ
ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಮನ /ಕುಳ್ಳ ಗಿಡ್ದ
ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಪಾದ /ನಾಲ್ಕನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ
विस्तारः - > "टः पुमान् पादे निःस्वनेऽपि क्वचिन्मतः"- मेदि० ।
ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯಸ /ಕಾಗೆ
ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧೂಮ /ಹೊಗೆ
ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಾಪ /ಧನಸ್ಸು
ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ
ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕವಾಟ / ಬಾಗಿಲು
ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುತ್ರ /ಮಗ
ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುಳಿ
ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಳಗೆ ತಿರುಳಿಲ್ಲದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ
Indian Epigraphical Glossary
English
ṭaṃ (Chamba, etc.), abbreviation of ṭaṃkā.
ṭaṃ, abbreviation of ṭaṅka.
Abhyankara Grammar
English
ट (1) the consonant ट्, the vowel अ being added for facility of utterance
cf. अकारो व्यञ्जनानाम्, T. Pr. I. 21
(2) short term, (प्रत्याहार) standing for टवगे or the lingual class of consonants, found used mostly in the Pratisakhya works
cf. RT. 13, V. Pr. I. 64, T. Pr. I. 27: (3) tad. affix ( अ ) added to the word फल्गुनी in the sense ' तत्र जातः' e. g. फल्गुनी, cf. P. IV. 3.34, Vart. 2
(4) krt affix ( अ ) added to the root चर्, सृ and कृ under certain conditions
e. g. कुरुचर:, अग्रेसुर:, यशस्करी ( विद्या ) दिवाकरः, वेिभकरः कर्मकरः etc. cf. P. III. 2.16-23.
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
ट, पृथिवी, ध्वनि, वायु, करङ्क
टः पृथिव्यां ध्वनौ वायौ करके टं पुनर्भुवि ।
चकोरेऽब्दे तथा ठस्तु घेण्टे शून्ये बृहद्वनौ ॥ २० ॥
verse 1.1.1.20
page 0120
ट, भू, चकोर, अब्द
टः पृथिव्यां ध्वनौ वायौ करके टं पुनर्भुवि ।
चकोरेऽब्दे तथा ठस्तु घेण्टे शून्ये बृहद्वनौ ॥ २० ॥
verse 1.1.1.20
page 0120
पुराणम्
English
ट / ṬA ({#wa#}). This letter means the act of singing. (agni purāṇa, Chapter 348).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ट, टकारः । सं व्यञ्जनैकादशवर्णः । टवर्गप्रथम-वर्णश्च । अस्योच्चारणस्थानं मूर्द्धा । इति व्याक-रणम् ॥
(अस्योच्चारणे मूर्द्धस्थानेन जिह्वामध्यस्यस्पर्शः आभ्यन्तरप्रयत्नः । मातृकान्यासेऽस्यदक्षिणस्फिचि न्यास्यत्वम् । वङ्गीयवर्णमाला-याम्) तस्य लेखनप्रकारो यथा, --“ऊर्द्धाधःक्रमतो रेखा कुण्डलीरूपतस्त्वधः ।तिष्ठन्ति तासु नित्यासु कुवेरयमवायवः ॥
मात्रा कोणगता चोर्द्ध्वा तत ऊर्द्ध्वगता तु सा ।या नित्या परमा शक्तिश्चतुर्व्वर्गप्रदायिनी ॥
ध्यानमस्य प्रवक्ष्यामि शृणुष्व वरवर्णिनि ! ।मालतीपुष्पवर्णाभां पूर्णचन्द्रनिभेक्षणाम् ॥
दशबाहुसमायुक्तां सर्व्वालङ्कारसंयुताम् ।परमोक्षप्रदां नित्यां सदा स्मेरमुखीं पराम् ॥
एवं ध्यात्वा ब्रह्मरूपां तन्मन्त्रं दशघा जपेत् ॥
”इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
* ॥
अस्य स्वरूपं यथा, --“टकारं चञ्चलापाङ्गि ! स्वयं परमकुण्डली ।कोटिविद्युल्लताकारं पञ्चदेवमयं सदा ॥
पञ्चप्राणयुतं वर्णं गुणत्रयसमन्वितम् ।त्रिशक्तिसहितं वर्णं त्रिबिन्दुसहितं सदा ॥
”इति कामधेनुतन्त्रम् ॥
तस्य २७ सप्तविंशतिनामानि यथा, --“टष्टङ्कारः कपाली च सोमवाः खेचरी ध्वनिः ।मुकुन्दो विनदा पृथ्वी वैष्णवी वारुणी नवः ॥
दक्षाङ्गकार्द्धचन्द्रश्च जरा भूतिः पुनर्भवः ।बृहस्पतिर्धनुश्चित्रा प्रमोदा विमला कटिः ॥
राजा गिरिर्म्महाधनुर्घ्राणात्मा सुमुखो मरुत् ॥
”इति नानातन्त्रशास्त्रम् ॥
टं,
क्ली,
 (टल् + डः ।) करङ्कः । इति विश्वः ॥
टः,
पुं,
 (टल् + डः ।) वामनः । पादः । निस्वनः ।इति मेदिनी । टे, १ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ट टकारोव्यञ्जनवर्णभेदः अर्द्धमात्राकालेनोच्चार्य्यः अस्यो-च्चारणस्थानं मूर्द्धा । अस्योच्चारणे मूर्द्धस्थानेन जिह्वामध्यस्य स्पर्शः आभ्यन्तरप्रयत्नः । विवारश्वासधोषा बाह्य-प्रयत्नाः । मातृकान्यासेऽस्य दक्षिणस्फिचि न्यास्यता वर्णा-भिधाने अस्य वाचकशब्दा उक्ता यथा “टकारश्च कपालीच सोमेशः खेचरी ध्वनिः । मुकुन्दो विनदा पृथ्वी वै-ष्णवी वारुणी नरः । दक्षस्फिगर्द्धचन्द्रश्च जवा भूतिः पुन-र्भवः । वृहस्पतिर्धनुर्हस्तः प्रमोदा विमला कटिः । राज-गिरिर्महाधनुर्ध्राणात्मा सुमुखी मरुत्” । अस्य स्वरूपं यथा“टकारं चञ्चलापाङ्गि! स्वयं प रमकुण्डली । कोटिविद्युल्लताकारं पञ्चदेवमयं सदा । पञ्चप्राणयुतं वर्णं गुणत्रयसमन्वितम् । त्रिशक्तिसहितं वर्णं त्रिविन्दुसहितं वरंसदा” कामधेनुतन्त्रम् । एतदधिष्ठातृदेवतारूपं यथा“ध्यानमस्य प्रवक्ष्यामि शृणुष्व वरवर्णिनि! । मालती-पुष्पवर्णाभां पूर्णचन्द्रनिभेक्षणाम् । दशबाहुसमायुक्तांसर्वालङ्कारसंयुताम् । परमोक्षप्रदां नित्यं सदा स्मेरमुखींपराम् । एवं ध्यात्वा ब्रह्मरूपां तन्मन्त्रं दशधा जपेत्”वर्णोद्धारतन्त्रम् । मात्रावृत्तेऽस्य प्रथमोपन्यासे खेदः-फलम् । झशब्दे प्रमाणं दृश्यम् ।
ट
पु०
 टल--ड । १ वामने २ पादे ३ निःस्वने च मेदि० ।
Burnouf
French
ट ट 25ᵉ lettre de l'alphabet sanscrit, et 1ʳᵉ
cérébrale. Elle n'a aucun représentant direct dans les autres langues
âryennes.
ट ट
m.
 son aigu [comme celui de la corde d'un arc].
Nain.
Un quart. -- N. ट noix de coco évidée. -- F. टा
serment, épreuve judiciaire.
Stchoupak
French
टं°
iic. onom.
°कार-
m.
 °कृत- nt. °कार-रव-
m.
 déclic, boum ! patatras
! bruit, cri.