| YouTube Channel

ञिफला (JiphalA)

 
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
फल्
मूलधातुः:
ञिफला
धात्वर्थः:
विशरणे
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
अकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
फलति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
ञिफलाँ ञिफला विशरणे
- फलति पफाल फुल्तमस्य फलितमस्य प्रफुल्तः प्रफलितः पम्फुल्यते पम्फुलः फुल्ता लता उत्फुल्लम्, संफुल्लम् उपसंख्यानात् (द्र0 8255) ।। 517 ।।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
ञिफलाँ ञिफला विशरणे
- फलति, प्रतिफलति, उत्फलति, तॄफलभजत्रप [श्च] (64122) इति लिट्येत्वाभ्यासलोपौ-फेलुः फलकं क्वुन् शिल्पिसंज्ञयोः (उ0 2132) फलहकस्तूणादौ चरफलोश्च उत्पस्यातः (7487, 88) पम्फुल्यते ति (7489) वर्तमाने ञीतः क्तः (32187) प्रफुल्लः अनुपसर्गात् फुल्लक्षीब (8255 वा0) इति क्ते फुल्लः साधुः उत्फुल्लसम्फुलौ वक्तव्यात् (द्र0 8255 वा0) उपसर्गे प्रफुल्लः, आदितश्च (7216) इतीण् नास्ति विभाषा भावादिकर्मणो (7217) फुल्लमनेन फलितमनेन, प्रफुल्लः, प्रफुलितः फलिपाटि (उ0 119) इति फुल्गुरसारः फल्गुनी फल निष्पत्तौ (135) इत्यस्मात् फलितः फुल्ल विकसने (1357) फुल्लितः 508
धातुवृत्तिः
Sanskrit
ञिफलाँ ञिफला (अर्थः) विशरणे
ञीतः क्तः'' इति वर्त्तमानक्तार्थम् ( फलति पफाल फलतुः ) "तॄफलभजत्रपश्च'' इति किति लिटि थलि सेठ्येत्वाभ्यासलोपौ निरनुबन्धकपरिभाषायाः प्रत्ययग्रहणविषयत्वादस्यापि तत्र ग्रहणं, केवलं फलनिष्पत्तावित्यस्यैव अन्ये त्वियं परिभाषा सार्वत्रिकीति भजत्रपश्चेति शब्देन सानुबन्धकमसुं समुच्चित्वन्तिउभयथा रूपे विवादः (फलितेत्यादि अफालीत् ) अफालीत् ) इत्यत्र "अतो लरान्त इति'' वृद्धिः (फिलिषति पम्फुल्यते पम्फुलीति पम्फुलतः पम्फुल्मि "चरुलोश्च'' इति यङि यङ्लुकि अभ्यासस्य नुक् अत्रापि पूर्ववत् सानुबन्धकस्यापि "उत्परस्यात'' इत्यभ्यासाच्चरुलाकाकारस्योत्वम् तपरकरणं लघूपधगुणनिवृत्त्यर्थम् (फालयति अपीफलत् फलम् ) अच् (फलित्वा फल्लः )अस्याकर्मकत्वात्कर्तृभावाधिकरणे क्तः "आदितश्च'' इति निषेधे "अनुपसर्गात्फुल्लक्षीबकृशोल्लघाः'' इति निपातनान्निष्ठातकारस्य लत्वत् अत एव निपातनादुत्पं यद्वा लत्वस्यासिद्धत्वात्तकारादिप्रत्यययपरत्वात् क्ति च'' हत्युक्ते "आदितश्च'' इतिनिषेधस्य''विभाषा भावादिकर्मणोः''विकल्पनात् (फलितम्) इत्यपि भवति अनुपसर्गादिति वचनादुपसृष्टष्योत्वे (लत्वाभावात्प्रुलतम् ) इति भवति समुत्पूर्वत्वे तु [उत्फुल्लसंफुल्लवोरुपसंख्यानम्''] इति लत्वम् क्तवतोरप्येतल्लत्वमिष्यतइति वृत्तिः तेन (उत्फुल्लसंफल्लवोरुपसंख्यानम्'') इति लत्वम् क्तवतोरप्येतल्लत्वमिष्यतइति वृत्तिः तेन (फल्लवान् ) इति भवति ( फलगुः ) फलिपाटीत्यादिनोप्रत्यये गुगागमः क्विपि (फल् ) फलिवाचरतीति "सर्वप्रातिपदिकेभ्यः'' इति क्किपि फलो धातुत्वे ( फलति पफाल फेलतुः फलुः पम्फुल्यते ) इत्यादि प्रकृतिवम् प्रत्ययान्तधातुत्वे आम् भवति, [ कास्य नेकाच ] इति उक्तत्वात् निष्ठायां फलितिमिति नित्यमिडेवादित्त्वा भावात् 511