| YouTube Channel

ज्रि (jri)

 
शब्दसागरः
English
ज्रि r. 1st cl. (ज्रयति)
1. To conquer, to reduce.
2. To be conquered or
reduced.
E.
 भ्वा-प-सक-अनिट् ।
Capeller Eng
English
ज्रि ज्र॑यति
w.
 उप stretch out to (acc. ).
Yates
English
ज्रि ज्रियति 1.
a. To conquer.
Wilson
English
ज्रि r. 1st cl. (ज्रियति)
1 To conquer, to reduce.
2 To be conquered or reduced.
Apte
English
ज्रि [jri], I. 1
P.
 (ज्रयति)
To overpower, conquer.
To go. -II. 9, 1
P.
 (ज्रिणाति, ज्राययति) To grow old.
Apte 1890
English
ज्रि {vI.v} {c1c} P. (ज्रयति) 1 To overpower, conquer.
2 To go. {vII.v} {9} {c10c} P. (ज्रिणाति, ज्राययति) To grow old.
Monier Williams Cologne
English
1. ज्रि
cl.
 1.
P.
 ज्र॑यति, to go,
Naigh.
 ii, 14
to overpower,
Dhātup.
 xxii, 49
cf.
 उप-.
2. ज्रि See उरु- and परि-ज्रि॑.
3. ज्रि or ज्री (= √ जॄ)
cl.
 1. 10. 9. ज्रयति॑, ज्रिणाति, ज्राययति, to grow old,
Dhātup.
 (v.l.)
Monier Williams 1872
English
ज्रि 1. ज्रि, cl. 1. P. ज्रयति, &c., to over-
power, conquer
to go.
2. ज्रि, इस्, इस्, इ, in उरु-ज्रि, q. v.
ज्रि 3. ज्रि or ज्री [cf. rt. 1. जॄ], cl. 1. 10.
9. P. ज्रयति, ज्राययति, ज्रिणाति, &c., to
grow old, to be or become old or decayed.
Macdonell
English
ज्रि JRI, Ⅰ. P. jráya, with upa, go to (ac.).
Benfey
English
1. ज्रि ज्रि, i. 1, Par.
1. † To
conquer.
2. To go (ved.).
2. † ज्रि ज्रि, and ज्री ज्री, i. 1,
ii. 9, ज्रिणा, णी, and i. 10, ज्रायय, Par.
To grow old, v. r. -- Cf. जॄ।
Bopp
Latin
ज्रि 1. P. (अभिभवे) superare, vincere
cf. जि.
Lanman
English
√jri (jráyati). perhaps, go, stride
used
only w. upa, stretch out to.
Kridanta Forms
Sanskrit
ज्रि (ज्रि॒ अभिभवे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = ज्रयणम्
अनीयर् = ज्रयणीयः - ज्रयणीया
ण्वुल् = ज्रायकः - ज्रायिका
तुमुँन् = ज्रेतुम्
तव्य = ज्रेतव्यः - ज्रेतव्या
तृच् = ज्रेता - ज्रेत्री
क्त्वा = ज्रित्वा
ल्यप् = प्रज्रित्य
क्तवतुँ = ज्रितवान् - ज्रितवती
क्त = ज्रितः - ज्रिता
शतृँ = ज्रयन् - ज्रयन्ती
ज्रि (ज्रि꣡ वयोहानौ च - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = ज्रायणम् / ज्रयणम्
अनीयर् = ज्रायणीयः / ज्रयणीयः - ज्रायणीया / ज्रयणीया
ण्वुल् = ज्रायकः - ज्रायिका
तुमुँन् = ज्राययितुम् / ज्रयितुम्
तव्य = ज्राययितव्यः / ज्रयितव्यः - ज्राययितव्या / ज्रयितव्या
तृच् = ज्राययिता / ज्रयिता - ज्राययित्री / ज्रयित्री
क्त्वा = ज्राययित्वा / ज्रयित्वा
ल्यप् = प्रज्राय्य / प्रज्रित्य
क्तवतुँ = ज्रायितवान् / ज्रियितवान् - ज्रायितवती / ज्रियितवती
क्त = ज्रायितः / ज्रियितः - ज्रायिता / ज्रियिता
शतृँ = ज्राययन् / ज्रयन् - ज्राययन्ती / ज्रयन्ती
शानच् = ज्राययमाणः / ज्रयमाणः - ज्राययमाणा / ज्रयमाणा
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 ज्रि
मूलधातुः:
धात्वर्थः:
 जये अभिभवे च
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 जये अकर्मकः, अभिभवे सकर्मकः)
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 ज्रयति
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ज्रि, अभिभवे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां परं-सकं-अनिट् ।) रेफोपधः । ज्रयति शत्रं बली ।इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ज्रि अभिभवे
भ्वा०
पर०
सक०
 अनिट् । ज्रयति अज्रौषीत् ।जिज्राय जिज्रियतु “आ भानुना पार्थिवानि जृयांसिमहस्तोदस्य धृषता ततन्थ” ऋ० ६ । ६६ । “जिगादुपज्र-यति सोरपीच्यं पदं यदस्य मतुथा अजीजनन्” ६ । ७१ । ५ ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ज्रि अभिभवे”@} 2 ‘अभिभवः = न्यूनीकरणम्, न्यूनीभवनं च।
आद्ये सकर्मकः, द्वितीये त्वकर्मकः।’ इति सि।
कौमुदी।
क्षीरस्वामी तु ‘जृ’ इति पठति।
तन्मते जारकः, जरन् इत्यादीनि रूपाणि।
देवः क्षीरस्वामिसम्मतपाठस्या- नुकूलः।
यदाह -- ‘जृणाति जीर्यति जरत्येकार्थे जारयत्यपि।
3’ इति।
धातुकाव्ये तु ‘ज्ञि अभिभवे’ इति पठित्वा, तदनुगुणः प्रयोगोऽपि प्रदर्शितः।
यथा-- ‘श्रुत्यन्तवाचा ध्रुवया प्रदूनं घोरद्रवच्चक्रजिताज्ञितारिम्।’ 4 इति।
ज्रायकः-यिका, ज्रायकः-यिका, जिज्रीषकः-षिका, जेज्रीयकः-यिका
ज्रेता-त्री, ज्राययिता-त्री, जिज्रीषिता-त्री, जेज्रीयिता-त्री
ज्रयन्-न्ती, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि जिधातूपादानेन विहितानि कार्याणि विना, तद्वत् 5 बोध्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६२९)
02
=>
 (१-भ्वादिः-९४७। सक। अनि। पर।)
03
=>
 (श्लो। ३९)
04
=>
 (२-३५)
05
=>
 (५९९)
1 {@“ज्रि वयोहानौ”@} 2 “जॄ--’ इति चौरादिकघातोर्नन्दिसम्मतः पाठ एवम्” इति मा।
धा।
वृत्तौ।
आधृषीयत्वेनास्य धातोर्णिज्विकल्पः।
णिच्पक्षे, णिजभावपक्षे च, शुद्धात् सन्नन्तात् यङन्ताच्च जिधातुवत् 3 धातुस्वरूपनिबन्धनकार्याणि विना बोध्यानि।
ण्यन्तात् सनि तु-- जिज्राययिषकः-षिका, जिज्राययिषिता-त्री, जिज्राययिषन्-न्ती, जिज्राय- यिषिष्यन्-न्ती-ती, जिज्राययिषमाणः, जिज्राययिषिष्यमाणः, जिज्राययिट्- यिषौ-यिषः, जिज्राययिषितः-तवान्, जिज्राययिषुः जिज्राययिषितव्यम्, जिज्राययिषणीयम्, जिज्राययिष्यम्, ईषज्जिज्राययिषः-दुर्जिज्राययिषः-सुजि- ज्राययिषः, जिज्राययिष्यमाणः, जिज्राययिषः, जिज्राययिषितुम्, जिज्राय- यिषा, जिज्राययिषणम्, जिज्राययिषित्वा, प्रजिज्राययिष्य, जिज्राययिषम् २, जिज्राययिषित्वा २
इति रूपाणीति विशेषः।
4
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६३०)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८१६। सक। सेट्। उभ। आधृषीयः।)
03
=>
 (५९९)
04
=>
 [पृष्ठम्०५९९+ २७]
Capeller
German
ज्रि ज्र॑यति mit उप hingehen zu.
Grassman
German
√jri, gehen, schreiten [gatikarma Naigh. 〔II, 14〕.], wahrscheinlich mit 2. jar, also weiter mit car zusammenhängend. In Bezug auf die Bedeutungsentwickelung, wie sie in jráyas hervortritt, vgl. cirá von car und uru-gāyá.
Mit upa, hinzuschreiten zu [A.].
pári, herumlaufen, enthalten in parijrí.
Stamm jraya:
-ati úpa {783, 5} jígāt úpa jrayati gós apīcíam padám.
Mehrstämmiges Particip jrayasāná [aus den Stämmen jraya und s (von as)] (s. für sich).
Verbale jrí
enthalten in uru-jrí und mit pari in pari-jrí.
Burnouf
French
*ज्रि ज्रि। ज्रयामि 1
p. जिज्राय
f2.
ज्रेष्यामि
a1. अज्रैष्शम्। Aller.
Surpasser
vaincre. Cf. जि।
*ज्रि ज्रि et ज्री ज्री। ज्रयामि 1
ज्रिणामि 9 et ज्राययामि 10. Vieillir
cf. ज्या,
जॄ।