ज्योतिस् (jyotis)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 ज्योतिस् n.
  (-तिः)
	 1. Light.
	 2. A star.
	 3. The pupil of the eye. The
faculty of seeing.
	 4. The light regarded as the supreme spirit.
	 5.
The lightening.
	 6. A heavenly body.
	 m.
  (-तिः)
	 1. The sun. 
	 2. AGINI
or fire.
 E.
  द्यत् to shine,  to be or give light इसुन् Unadi affix,  and
ज substituted for the radical initial.

Capeller Eng

English

 ज्यो॑तिस् n.
  light (l.&f. ),  brightness,  fire,  moonshine, 
light of the eyes
 pl.
  the heavenly bodies
 du.
  sun and moon. 

Yates

English

 ज्योतिस् (तिः) 5.
n.
  Light
 star
 pu-
pil of the eye.
m.
  The sun
 fire.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   ज्योतिस्  jyotis  m.
   cultivated fenugreek  [ Trigonella Foenum Graecum -  Bot. ]   
   ज्योतिस्  jyotis  m.
   sun    
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   science of the movements of the heavenly bodies   
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   flash of lightning    
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   life  [ divine principle ]   
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   metre of 32 short and 16 long syllables    
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   celestial world   
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   sun and moon  [ du. ]    
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   heavenly bodies  [ pl. ]   
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   brightness    
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   moonlight   
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   eye    
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   heavenly bodies  [ pl. ]   
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   intelligence    
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   lightning   
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   mystical name for the letter r    
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   eye-light   
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   light    
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   light as the divine principle of life or source of intelligence   
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   dawn    
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   planets and stars   
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   fire    
   ज्योतिस्  jyotis  n.
   light as the type of freedom or bliss or victory    

Wilson

English

 ज्योतिस्
n.
  (-तिः)
1 Light.
2 A star.
3 The pupil of the eye.
m.
  (-तिः)
1 The sun. 
2 AGNI or fire.
E.
  द्युत् to shine,  to be or give light,  इसिन् Uṇādi affix,  and ज
substituted for the radical initial.

Apte

English

ज्योतिस् [jyōtis],  n.
  [द्युत्-इसुन् आदेर्दस्य जः. ज्युत्-इसुन् वा]

Light,  lustre,  brightness,  flash
 ज्योतिरेकं जगाम Ś.*
  5.3
 R.*
  2. 75
 Me.*
  5.

Light of Brahman,  light regarded as the Supreme spirit
 Bg.*
  5.24
13.17
 अथ यदतः परो दिवो ज्योतिर्दीप्यते Ch. Up.*
   3.13.7
 U.*
  4.18.

Lightning.

A heavenly body.

A heavenly body,  a luminary (planet,  star &c.
 )
 ज्योतिर्भिरुद्यद्भिरिव त्रियामा Ku.*
  7.21
 Bg.*
  1.21
 H.*
  1.21
 Ku.*
  2.19
 Ś.*
  7.6.

Brightness of the sky,  day-light (opp.  तमस्).

The sun and moon (dual).

Light as the divine principle of life,  intelligence.

The science of the course of heavenly bodies
 astronomy. See ज्योतिष.

The faculty of seeing.

The celestial world.

A Cow
 ŚB. on MS.*  1.3.49. m.
  

The sun. 

Fire
 ज्योति- ष्कल्पोरुकेशरः (मारुतिः) Bk.*
  9.6.

An epithet of Viṣṇu.Comp.   -इङ्गः,  -इङ्गणः the fire-fly. -कणः a spark of fire. -गणः the heavenly bodies collectively
 -चक्रम् the zodiac. -ज्ञः an astronomer of astrologer. -मण्डलम् the stellar sphere. -मिलिन् m.
  -वी(बी)जम् a fire-fly.-रथः (ज्योतीरथः) the polar star. -लोकः the supreme spirit. -विद् m.
  an astronomer or astrologer. -विद्या,  -शास्त्रम् (ज्योतिःशास्त्रम्) astronomy or astrology.-स्तोमः (ज्योतिष्टोमः) a Soma sacrifice considered as the type of a whole class of sacrificial ceremonies.-ज्योतिष्टोमः A kind of soma sacrifice requiring sixteen priests for its performance. -हस्ता N.
  of Durgā.

Apte 1890

English

 ज्योतिस् n. [द्युत्-इसुन् आदेर्दस्य जः,  ज्युत्-इसुन् वा] 1 Light,  lustre,  brightness,  flash
 ज्योतिरेकं जगाम Ś. 5. 30
 R. 2. 75
 Me. 5. 
2 Light of Brahman,  light regarded as the Supreme spirit
 Bg. 5. 24,  13. 17
 U. 4. 18. 
3 Lightning. 
4 A heavenly body. 
5 A heavenly body,  a luminary (planet,  star &c.)
 ज्योतिर्भिरुद्याद्भिरिव त्रियामा Ku. 7. 21
 Bg. 10. 21
 H. 1. 21
 Ku. 2. 19
 Ś. 7. 6. 
6 Brightness of the sky,  day-light (opp. तमस्). 
7 The sun and moon (dual). 
8 Light as the divine principle of life,  intelligence. 
9 The science of the course of heavenly bodies
 astronomy. see ज्योतिष. 
10 The faculty of seeing. 
11 The celestial world. 
m. 1 The sun. 
2 Fire. 
3 An epithet of Viṣṇu. 
Comp. 
इंगः,  
इंगणः the fire-fly. 
कणः a spark of fire. 
गणः the heavenly bodies collectively
 
चक्रं the zodiac. 
ज्ञः an astronomer or astrologer. 
मंडलं the stellar sphere. 
मिलिन् m. 
वी(बी)जं a firefly. 
रथः (ज्योतीरथः) the polar star. 
लोकः the supreme spirit. 
विद् m. an astronomer or astrologer. 
विद्या,  
शास्त्रं (ज्योतिःश्शास्त्रं) astronomy or astrology. 
स्तोमः (ज्योतिष्टोमः) a Soma sacrifice considered as the type of a whole class of sacrificial ceremonies. 
हस्ता N. of Durgā. 

Monier Williams Cologne

English

 ज्यो॑तिस् n.
  light (of the sun,  dawn,  fire,  lightning,  &c.
  
 also pl.
 ),  brightness (of the sky),  RV.
   &c.
   (त्री॑णि ज्यो॑तींषि,  light appearing in the 3 worlds,  viz. on earth,  in the intermediate region,  and in the sky or heaven [the last being called उत्तम॑,  VS.
  xx
 AV.
   xviii
 or उ॑त्तर,  i,  9,  l
 or तृती॑य,  RV.
   x,  56,  1] VS.
  viii,  36
 AV.
   ix,  5,  8
 MBh.
   iii
 also personified as ‘fire’ on earth,  ‘ether or air’ in the intermediate region,  and ‘sun’ in the sky,  ŚBr.
   xi,  5,  8,  2
 ŚāṅkhŚr.
   xvi,  21,  2,  &c.
  
 ‘fire,  sun and moon’,  Bhag.
  xv,  12)

 fire,  flash of lightning,  Megh.
 
 Śak.

 moonlight,  RV.
   iii,  34,  4
 AV.
   iv,  18,  1

 (pl. ),  ŚBr.
   x and R.
  i,  35,  16

 eye-light,  RV.
   i,  117,  17

 the eye,  MBh.
   i,  6853
 Ragh.
 
 BhP.
   ix

 du.
  sun and moon,  Gobh.
  iii,  3,  18
 Śatr.
  i,  28

 pl.
  the heavenly bodies,  planets and stars,  Mn.
  
 Bhag.
  &c.
   (°तिषाम् अयन n.
  course or movements of the heavenly bodies,  science of those movements [=  °तिष],  Lāṭy.
  iv,  8,  1
 Śikṣ.)

 sg. the light of heaven,  celestial world,  RV.
  
 VS.
 
 AV.
  
 ŚBr.
   xiv,  7,  2

 light as the divine principle of life or source of intelligence,  intelligence,  RV.
   vi,  9,  6
 VS.
  xxiv,  3
 AV.
   xvi
 Bhag.
 

 (पौरुषज्° ‘human intelligence’),  Sarvad.
 

 (पर ज्°,  ‘highest light or truth’),  RāmatUp.
    & Sarvad.
 

 light as the type of freedom or bliss or victory (cf.   ϕάος,  ϕῶς and Lat.
  lux),  RV.
  
 AV.
  
 VS.
 
 ŚBr.
   xiv
 Suśr.
 

 N.
  of several Ekāhas,  TS.
  vii
 ŚBr.
   xii f.
  &c.
  

 of certain formularies containing the word ज्योतिस्,  Lāṭy.
  i,  8,  13

 a metre of 32 short and 16 long syllables

 =
  °तिष,  science of the movements of the heavenly bodies,  L.
 

 a mystical N.
  for the letter र्,  RāmatUp.
   

 ज्यो॑तिस् m.
  fire,  L.
 

 the sun,  L.
 

 Trigonella foenum graecum,  L.
 

 N.
  of a Marut,  Hariv.
  11545

 of a son of Manu Svārociṣa,  429

 of a Prajā-pati,  VP.
  

 cf.
   द॑क्षिणा-,  शुक्र॑-,  स-,  हि॑रण्य-,  &c.
  

Monier Williams 1872

English

 ज्योतिस्,  इस्,  n. light in various forms and under various
aspects,  as the light of the sun,  of dawn,  of fire,  of
lightning,  &c.
 brightness or clearness of the sky, 
daylight (opposed to Tamas)
 lightning
 light ap-
pearing in three forms,  viz. fire on the earth,  ether
or air in the intermediate region,  and sun in the sky
a glance of the eye,  the faculty of seeing,  the eye
the heavenly bodies,  the planets and stars (in this
sense pl.,  e. g. ज्योतिषाम् अयनम्,  the course of the
heavenly bodies)
 sun and moon (in this sense du., 
e. g. ज्योतिषोर् उपसर्गाः,  eclipses &c. of the sun
and moon)
 the light of heaven,  the celestial world
light as the divine principle of life or as the source
of intelligence,  intelligence
 light as a type of
freedom,  of bliss and of victory,  [cf. Lat. lux and Gr.
φάος,  φῶς]
 N. of the Jyotiṣṭoma as applied to
the first and sixth days of the Abhi-plava ceremony
which lasts six days
 N. of certain formularies containing
the word ज्योतिस्
 a kind of metre consisting of thirty-
two short and sixteen long syllables
 the science of
the course of the heavenly bodies,  &c.,  see ज्योतिष
a mystical term for the letter र्
 (इस्),  m. fire
 the
sun
 N. of the plant Trigonella Fœnum Græcum
N. of a son of Manu Svārociṣa
 also of Marut
[cf. चित्र-ज्योतिस् and दक्षिणा-ज्°।]
—ज्योतिः-शास्त्र, 
अम्,  n. the science of astronomy
 a work upon
astronomy.
—ज्योतिः-सामन्,  अ,  n.,  N. of a Sāman.
—ज्योतिः-सिद्धान्त,  अस्,  m. title of an astronomical
work.
—ज्योतिर्-अग्र,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. preceded by
light or life.
—ज्योतिरथ्या,  f.,  N. of a river
 (a wrong
form for ज्योती-रथा।)
—ज्योतिर्-अनीक,  अस्,  आ,  अम्, 
Ved. having a shining face or appearance.
—ज्योतिर्-
इङ्ग or ज्योतिर्-इङ्गण,  अस्,  m. ‘moving light, ’ a fire-
fly.
—ज्योतिर्-ईश or ज्योतिर्-ईश्वर,  अस्,  m.,  N. of the
author of the Dhūrta-samāgama.
—ज्योतिर्-गण,  अस्, 
m. the heavenly bodies collectively.
—ज्योतिर्-जरायु, 
उस्,  उस्,  उ,  Ved. surrounded by a brilliant covering
(Sāy.) brilliant (among the clouds) like an embryo.
—ज्योतिर्-ज्ञ,  अस्,  m. ‘star-knower, ’ an astrologer, 
one versed in astronomy.
—ज्योतिर्-ज्वलनार्चि-श्री-
गर्भ (°न-अर्°),  अस्,  m.,  N. of a Bodhi-sattva.
—ज्योतिर्-धामन्,  आ,  m.,  N. of one of the seven
sages in the Manv-antara of Tāmasa.
—ज्योतिर्-भास-
मणि,  इस्,  m. a kind of gem.
—ज्योतिर्-भासिन्,  ई, 
इनी,  इ,  brilliant with light.
—ज्योतिर्-मण्डल,  अम्, 
n. the stellar sphere.
—ज्योतिर्-मय,  अस्,  ई,  अम्,  con-
sisting of light,  brilliant,  abounding with stars,  starry.
—ज्योतिर्मिलिन्,  ई,  m. (for -मालिन् ?),  a fire-fly.
—ज्योतिर्-मुख,  अस्,  m.,  N. of one of the monkey-
followers of Rāma.
—ज्योतिर्-लिङ्ग,  अम्,  n.,  N. of
several Liṅga temples.
—ज्योतिर्-लेखावलयिन्,  ई, 
इनी,  इ,  studded with rows of stars.
—ज्योतिर्-लोक,  अस्, 
m. the world of light.
—ज्योतिर्-विद्,  त्,  त्,  त्,  knowing
the stars,  an astronomer
 creating light (in this
sense rt. 3. विद्,  to find).
—ज्योतिर्-विद्या,  f. the
science of astronomy,  astrology.
—ज्योतिर्-वीज,  अम्, 
n. ‘seed of light, ’ a fire-fly.
—ज्योतिर्-हस्ता,  f. an
epithet of Durgā.
—ज्योतिश्-चक्र,  अम्,  n. ‘circle of
the luminaries, ’ the zodiac.
—ज्योतिष्-कण,  अस्,  m.
a spark of fire.
—ज्योतिष्-कर,  अस्,  m. ‘light-causer, ’
a kind of flower.
—ज्योतिष्-कल्प,  अस्,  आ,  अम्,  like
flame or fire,  blazing,  radiant.
—ज्योतिष्कल्प-लता, 
f. title of an astrological work.
—ज्योतिष्-कृ,  cl. 8.
P. -करोति,  -कर्तुम्,  to make light,  illumine.
—ज्योतिष्-कृत्,  त्,  त्,  त्,  Ved. creating light.
—ज्योतिष्-
टम,  अस्,  आ,  अम्,  diffusing the most brilliant light.
—ज्योतिष्टोम,  अस्,  m. (fr. ज्योतिस्-स्तोम),  a Soma
ceremony considered as the typical form of a whole
class of ceremonies
 it consists of either four or seven
subdivisions,  viz. the Agni-ṣṭoma,  Ukthya,  Ṣoḍa-
śin,  Ati-rātra,  or in addition to these the Atyagni-
ṣṭoma,  Vāja-peya,  and Aptor-yāma.
—ज्योतिष्-ट्व, 
अम्,  n. luminousness,  illumination
 the condition of
light.
—ज्योतिष्-पक्ष,  अस्,  आ,  अम्,  having brilliant
wings.
—ज्योतिष्-प्रभ,  अस्,  m. ‘brilliant with light, ’
N. of a kind of flower
 N. of a Buddha
 also of a
Bodhi-sattva.
—ज्योतिष्-मत्,  आन्,  अती,  अत्,  luminous, 
brilliant,  shining,  belonging to the world of light, 
heavenly,  celestial
 ज्योतिष्मती त्रिष्टुप्,  a form of
the Triṣṭubh metre,  containing three Pādas of twelve
syllables each and one Pāda of eight syllables
 (आन्), 
m. the sun
 N. of one of the seven suns appearing
at the destruction of the world
 N. of the third foot
of Brahmā
 N. of a son of Manu Svāyambhuva
also of Manu Sāvarṇa
 N. of a king of Kuśa-dvīpa
also of a son of Priya-vrata
 N. of a mountain
 (ती), 
f. the night (as illumined by the stars),  heart-pea, 
Cardiospermum Halicacabum.
—ज्योतिस्-सात्,  ind. to
flame,  to fire or light
 ज्योतिस्सात् कृ,  to light, 
illumine,  set on fire.
—ज्योती-रत,  अस्,  m.,  N. of a
serpent-demon.
—ज्योती-रथ,  अस्,  आ,  अम्,  whose
chariot is light
 (Sāy.) bearing fire or the oblation
like a chariot
 (अस्),  m. the pole-star or in mythology
Dhruva,  son of Uttāna-pāda
 a kind of serpent
(आ),  f.,  N. of a river which joins the Śoṇa or Sone.
—ज्योती-रस,  अस्,  m. a kind of gem.
—ज्योती-रूप-
स्वयम्भू,  ऊस्,  m. Svayambhū (Brahmā) in the
form of light.
—ज्योती-रूपेश्वर (°प-ईश्°),  अम्,  n., 
N. of a Liṅga.

 ज्योतिस् ज्योतिस्,  &c. See p. 353,  col. 2.

Macdonell

English

 ज्योतिस् jyót-is,  n.
  light,  radiance
 fire
 🞄light of the eye
 world of light
 intelligence
 🞄light of life,  freedom,  joy,  victory: pl.
  heavenly 🞄bodies,  stars.

Benfey

English

 ज्योतिस् ज्योतिस्,  i. e. ज्युत् + इस्,  n.
 
Light,  Chr. 289,  10 = Rigv. i. 50,  10
Man.  1,  77.
 2. pl. The stars. Man.  1, 
38.
 3. Intelligence,  Bhag. 13,  17.
 --
 Comp.
 
अन्तर्-,  adj.
  one whose light
(i. e. thought) is fixed on his soul (not
on external pleasures),  Bhag. 5,  24.
स-,  adj.
 ,  n.
  the time during which the
sun or the stars give light,  Man.  5,  82
(viz.,  when a king dies at day-time the
impurity lasts till sunset,  when he dies
at night till the disappearance of the
stars).

Apte Hindi

Hindi

ज्योतिस्
नपुं*
   - द्योतते द्युत्यते वा द्युत्+इसुन् दस्य जादेशः
"प्रकाश,  प्रभा,  चमक,  दीप्ति"

ज्योतिस्
नपुं*
   - -
"ब्रह्मज्योति,  वह ज्योति जो ब्रह्म का रूप है"

ज्योतिस्
नपुं*
   - -
बिजली

ज्योतिस्
नपुं*
   - -
"स्वर्गीय पिण्ड,  ज्योति"

ज्योतिस्
नपुं*
   - -
देखने की शक्ति

ज्योतिस्
नपुं*
   - -
आकाशीय संसार

ज्योतिस्
पुं*
  - -
सूर्य

ज्योतिस्
पुं*
  - -
अग्नि

ज्योतिस्
नपुं*
   - "द्युत्+इसुन्,  आदेर्दस्य जः"
"प्रकाश,  कान्ति,  आभा,  चमक"

ज्योतिस्
नपुं*
   - "द्युत्+इसुन्,  आदेर्दस्य जः"
 बिजली

ज्योतिस्
नपुं*
   - "द्युत्+इसुन्,  आदेर्दस्य जः"
गाय

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ज्योतिस्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
निष्पत्तिः - > द्युत (दीप्तौ) - "इसिन्" आदेश्च जः (उ० २-११०)
ज्योतिस्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ /ಬೆಂಕಿ
विस्तारः - > "ज्योतिरग्नौ दिवाकरे" -मेदि० ।
ज्योतिस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಳಕು /ಪ್ರಕಾಶ
प्रयोगाः - > "उदयदहिमरोचिर्ज्योतिषाक्रान्तमन्तर्मधुन इव तथैवापूर्णमद्यापि भाति"
उल्लेखाः - > माघ० २२-५१
ज्योतिस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೃಷ್ಟಿ /ಕಣ್ಣು
ज्योतिस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಕ್ಷತ್ರ
प्रयोगाः - > "मुक्ता वितानेन बलाहकानां ज्योतींषि रम्या इव दिग्विभागाः"
उल्लेखाः - > किरा० १६-३४
ज्योतिस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ವಾಲೆ /ಉರಿ
ज्योतिस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಪತ್ತು /ಐಶ್ಚರ್ಯ
ज्योतिस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುತ್ರ /ಮಗ
ज्योतिस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀವಾತ್ಮ
ज्योतिस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅದ್ವರ /ಯಾಗ
विस्तारः - > "ज्योतिस्ताराग्निभाज्वालादृक्पुत्रार्थाध्वरात्मसु" - वैज० ।
ज्योतिस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಹ
प्रयोगाः - > "अमुं प्रिये नूनमतन्द्रितानि ज्योतींशि भक्त्या परियान्त्यजस्रम्"
उल्लेखाः - > याद० १८-५
ज्योतिस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಂತಿ /ತೇಜಸ್ಸು
प्रयोगाः - > "उत्क्षिप्यैकं ज्योतिरेकं जगाम"
उल्लेखाः - > शाकु० ५-३०
ज्योतिस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಂಜ್ಯೋತಿ /ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶನಾದ ಪರಬ್ರಹ್ಮ
प्रयोगाः - > "योन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः" । "स हि देवः परं ज्योतिस्तमःपारे प्रतिष्ठितम्" ।
उल्लेखाः - > गीता० ५-२४,  कुमा० २-५८
ज्योतिस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
प्रयोगाः - > "विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः"
उल्लेखाः - > वि० स०

L R Vaidya

English

 jyotis {% (I) m. %} 1. Fire
 2. the sun.

 jyotis {% (II) n. %} 1. Light,  lustre,  brightness,  R.ii.75
light regarded as the supreme spirit,  Bg.xiii.17
lightning
the faculty of seeing
a heavenly body,  a luminary,  ज्योतिषां रविरंशुमान् Bg.x.21.

Bopp

Latin

 ज्योतिस् n. (r. ज्युत् s. इस्)
1) lumen,  splendor. BH. 5. 24.
13. 17.
2) stella,  sidus. BH. 10. 21.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 jyotis, 
(1) a kind of flower (qy: Trigonella foenum graecum? so Skt. Lex.): jyotir-mālikā- LV 〔11.3〕 (prose)
 Tib. proves that jyotis was understood as a separate name of a flower: me tog (flower) snaṅ ḥod (bright light) daṅ ma li ka daṅ,  etc.
(2) n. of a (brahman-)youth: Jyotirmāṇavakaṃ (acc.) Śikṣ 〔167.3〕,  cited from Upāyakauśalyasūtra.

Lanman

English

 jyótis,  n. light (of sun,  dawn,  etc.)
 as pl.
the heavenly bodies
 stars. [√jyut.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  तारा,  तारका,  तारिका,  नक्षत्रम्,  ऋक्षम्,  उडुः,  द्योतिः,  उद्यत्,  ज्योतिस्,  ज्योतिषी,  भासन्तः,  रात्रिजम्,  रात्रिभम्
noun
 
आकाशे दृश्यमनाः खगोलीय-पिण्डाः ये रात्रौ स्फुरन्ति,  तथा च येषां शोभा न क्षरति।
 "रात्रौ तारायाः शोभा अवर्णनीया।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skar ma
१) उल्का २) ऋक्ष ३) ज्योतिस् ४) टर ५) तारक ६) तारका ७) तारा ८) नक्षत्र ९) प्रदीप १०) भं

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
रोचिरुस्ररुचिशोचिरंशुगो ज्योतिरर्चिरुपधृत्यभीशवः ।
प्रग्रहः शुचिमरीचिदीप्तयो धामकेतुघृणिरश्मिपृश्नयः ॥ ९९ ॥
पाददीधितिकरद्युतिद्युतो रुग्विरोककिरणत्विषित्विषः ।
भाःप्रभावसुगभस्तिभानवो भा मयूखमहसी छविर्विभा ॥ १०० ॥
-wordlist-
 
रोचिस् (क्ली),  उस्र (पुं),  रुचि (स्त्री),  शोचिस् (क्ली),  अंशु (पुं),  गो (पुंस्त्री),  ज्योतिस् (क्ली),  अर्चिस् (स्त्रीक्ली),  उपधृति (पुं),  अभीशु (पुं),  प्रग्रह (पुं),  शुचि (पुं),  मरीचि (पुंस्त्री),  दीप्ति (स्त्री),  धामन् (क्ली),  केतु (पुं),  घृणि (पुं),  रश्मि (पुं),  पृश्नि (पुंस्त्री),  पाद (पुं),  दीधिति (स्त्री),  कर (पुं),  द्युति (स्त्री),  द्युत् (क्ली),  रुच् (क्ली),  विरोक (पुं),  किरण (पुं),  त्विषि (स्त्री),  त्विष् (स्त्री),  भास् (पुंस्त्री),  प्रभा (स्त्री),  वसु (पुं),  गभस्ति (पुं),  भानु (पुं),  भा (स्त्री),  मयूख (पुं),  महस् (क्ली),  छवि (स्त्री),  विभा (स्त्री)

--source--
 
नक्षत्रं तारका ताराज्योतिषी भमुडु ग्रहः ॥ १०७ ॥
धिष्ण्यमृक्षमथाश्विन्यश्वकिनी दस्रदेवता ।
अश्वयुग्वालिनी चाथ भरणी यमदेवता ॥ १०८ ॥
-wordlist-
 
नक्षत्र (क्ली),  तारका (त्रि),  तारा (पुंस्त्री),  ज्योतिस् (क्ली),  भ (क्ली),  उडु (स्त्रीक्ली),  ग्रह (पुं),  धिष्ण्य (क्ली),  ऋक्ष (क्ली),  अश्विनी (स्त्री),  अश्वकिनी (स्त्री),  दस्रदेवता (स्त्री),  अश्वयुज् (स्त्री),  बालिनी (स्त्री),  भरणी (स्त्री),  यमदेवता (स्त्री)

--source--
 
शिक्षा कल्पो व्याकरणं छन्दो ज्योतिर्निरुक्तयः ॥ २५० ॥
षडङ्गानि धर्मशास्त्रं स्यात्स्मृतिर्धर्मसंहिता ।
-wordlist-
 
वेदाङ्ग (क्ली),  षडङ्गी (स्त्री),  शिक्षा (स्त्री),  कल्प (पुं),  व्याकरण (क्ली),  छन्दस् (क्ली),  ज्योतिस् (क्ली),  निरुक्त (क्ली),  धर्मशास्त्र (क्ली),  स्मृति (स्त्री),  धर्मसंहिता (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

भ
भ,  नक्षत्र,  तारक,  तारका,  ज्योतिस्,  तारा,  धिष्ण्य,  ऋक्ष,  उडु
भं नक्षत्रं तारकं तारका च, 
ज्योतिस्तारा धिष्ण्यमृक्षं तथोडु ।
verse 1.1.1.51
page 0007

अर्चिस्
अर्चिस्,  कीला,  ज्वाला,  वर्चस्,  तेजस्,  त्विष्,  ज्योतिस्,  हेति,  द्युति,  दीप्ति,  रुच्,  शिखा,  प्रभा,  रश्मि
अर्चिः कीला ज्वाला वर्चस्तेजस्त्विषस्तथा ज्योतिः ।
हेतिद्युतिदीप्तिरुचः शिखाप्रभारश्मयः समानार्थाः ॥ ६५ ॥
verse 1.1.1.65
page 0009

नाममाला

Sanskrit

दीधिति,  भानु,  उस्र,  अंशु,  गभस्ति,  किरण,  कर,  पाद,  रुचि,  मरीचि,  भास्,  तेजस्,  अर्चिस्,  गो,  द्युति,  प्रभा,  दीप्ति,  ज्योतिस्,  महस्,  धामन्,  रश्मि,  ऊर्ज,  विभावसु
दीधितिर्भानुरुस्रोंऽशुर्गभस्तिः किरणः करः ।
पादो रुचिर्मरीचिर्भास्तेजोऽर्चिर्गौर्द्युतिः प्रभा ॥ ४५ ॥
दीप्तिर्ज्योतिर्महो धाम रश्मिरूर्जो विभावसुः ।
verse 0.1.1.45
page 0023

Tamil

ஜ்யோதிஸ் : பிரகாசம்,  ஒளி,  பளபளப்பு,  மின்னல்,  பார்வையின் சக்தி,  புத்தியின் சக்தி,  விண்ணில் உள்ள கோள்கள்.

Mahabharata

English

Jyotis^1 (“Light”),  son of the Vasu Ahas. § 116 (Vasu,  pl.): I,  66,  2587.

Jyotis^2,  a companion of Skanda. § 615 (Skanda): IX,  45,  2535 (given to Skanda by Agni).

Jyotis^3 = Kṛshṇa: XII,  1643. Do.^4 = Vishṇu (1000 names).

*jyotis,  pl. (ºīṃshi) (the heavenly bodies),  selected passages: III,  13085 (ºīṃshi pratikūlāni)
 VI,  1225 (ºshāṃ ravir aṃśumān,  sc. asmi says Kṛshṇa)
 IX,  2133 (ºshāṃ vyatikramaḥ),  2513 (came to the investiture of Skanda),  2847 (ºshām ādhipatyaṃ,  sc. the Sun's)
 XII,  4514,  4515,  13536 (ºshām ayanaṃ)
 XIII,  4730 (ºshāñ caiva sālokyaṃ)
 XIV,  1177 (ºshām Induḥ,  sc. rājā).

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ज्योतिस् पु०
  द्योतते द्युत्यतेऽनेन वा द्युत--इसुन् आदेर्दस्य-जः ज्युतं--दीप्तौ बा इसुन् । १ सूर्य्ये २ अग्नौ,  मेदि०३ मेथिकावृक्षे राजनि० च । नेत्रकनीनिकामध्यस्थे४ दर्शनसाधने,  पदार्थे,  शब्दार्थचि० ५ नक्षत्रे,  ६ प्रकाशे, शब्दच० ७ स्वयंप्रकाशे,  सर्वावभासके चैतन्थे च न०
  ।८ अग्निष्टोमयागस्य संस्थाभेदे यथोक्तं ताण्ड्य० ब्रा० ४ । १ । ७“स एतान् स्तोमानपश्यत् ज्योतिर्गौरायुरितीमे वैलोका एते स्तोमा अंयमेव ज्योतिरयं मध्यमो गौरसा-वुत्तम आयुः” मू० ।“स पुर्वोक्तः प्रजापतिः एतान् स्तोमान् स्तोमशब्देनत्रिवृदादिस्तोमवन्त्यहानि लक्ष्यन्ते । तानि ज्योतिर्गौरायुरिति एतन्नामकान्थपश्यत् । तत्र ज्योतिरग्निष्टोम-संस्थः गौरायुषी उक्थसंस्थे ज्योतिष इयं स्तोमकॢप्तिः ।त्रिवृद्बहिष्पवमांनं पञ्चदशान्याज्यानि पञ्चदशो माध्य-न्दिनः पवमानः सप्तदशानि पृष्ठानि सप्तदश आर्भवएकविंशोऽग्नीष्टोमसामेति । अथ गोष्टोमस्थ पञ्चदशोबहिष्पवमानः त्रिवृदाज्यानि सप्तदशं माध्यन्दिनं सवन-मेकविंशं तृतीयसवनम् । अथायुष्ठोमस्य त्रिवृद्बहिष्प-वमानं पञ्चदशान्याज्यानि सप्तदशं माध्यन्दिनं सवनमेक-विंशं तृतीयसवनसिति । एते उक्ताः स्तोमा इमे लोकावै भूरादिकाः खलु कः कतमो लोक इति बुभुत्सायामाहअयमेव लोको ज्योतिः । अयम्मध्यमः अन्तरीक्षलोकोगौः असावुत्तमस्तृतीयः स्वर्लोक आयुः । स्तोमत्रयस्यलोकत्रयेण सह संख्यासाम्यात् तच्छब्दता एतैः त्रिभिःस्तोमैः साधनैस्त्रीन् लोकान् प्राजनयदिति शेषः” भा० ।९ विष्णौ “विहायसगत्तिर्ज्योतिः सर्वविद् हुतभुग् विभुः”विष्णुस० स्वयंद्योतनात् तस्य तथात्वम । “अथ यदतः परोदिवो ज्योतिर्दीप्यते । विश्वतः पृष्ठेषु सवेतः पृष्ठेष्वनु-त्तयेषूत्तयेषु लोकेषु । इदं वाव तद्यदिदमन्तःपुरुषेज्योतिः” छा० उ० । एतासधिकृत्य “ज्योतिःशब्दस्यपरब्रह्मपरत्वं शा० सू० भा० व्यवस्थापितं यथा “ज्योतिश्चरणाभिधानात्” १ । ११ । २४ सूत्रभाष्यादौ दृश्यम् । “चक्षु-र्वृत्तेर्तिरोधकं शार्वरादिकं तमः । तस्या एवानुग्राहकमा-दित्यादिकं ज्योतिरिति” शा० भा० । १० तेजोद्रव्यमात्रेतस्य प्रकाशवत्वात्तथात्वं तदपितत्रैव भाष्ये दृश्यम् ।“ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते” । “ज्ञानंज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य धिष्ठितम् । योऽन्तःसुखो-ऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः । स योगी ब्रह्मनिर्वाणंब्रह्मभूतोऽधिगच्छति” गीता । “हिमक्लिष्टप्रकाशानिज्योतिंषीव मुखानि वः” “स हि देवः परं ज्योति-स्तमःपारे प्रतिष्ठितम्” कुमा० । ज्योतिःसारः ज्योतिस्त्वत्त्वम् ज्योतिःसिद्धान्तः ।

Capeller

German

 ज्यो॑तिस् n.
  Licht (vielf.  übertr.),  Helle, 
Glanz
 Augenlicht
 die Lichtwelt.
Pl. die Gestirne
 Du. Sonne u. Mond.

Grassman

German

 jyótis,  n.,  Licht [von jyut],  1〉 Licht,  Schein,  Glanz,  mit dem Gen. (des Blitzes,  Feuers,  Somaʼs,  der Sonne)
 2〉 Licht,  Helligkeit,  mit verschiedenen Verben verbunden,  gewöhnlich mit dem Gegensatze támas
 3〉 dem Blinden Licht schaffen,  d. h. ihn sehend machen
 4〉 das innere Licht,  Einsicht,  Begeisterung
 5〉 bildlich wird Glück,  Freude,  Segen als Licht,  und dagegen Noth,  Angst als Finsterniss dargestellt
 bisweilen,  namentlich in Verbindung mit urú ({117, 21}
 {521, 6}
 {806, 5}
 {444, 1}
 {218, 14}),  ábhayam ({218, 11}. _{218, 14}),  avṛkám ({862, 3}
 {55, 6}) tritt das Bildliche mehr in den Hintergrund
 6〉 Licht concret als das Leuchtende,  so werden besonders die Sonne,  seltener die Morgenröthe,  Agni,  Soma als Lichter dargestellt
 7〉 die höhere Welt der Götter und der Seligen wird als von unvergänglichem (ájasra {825, 7}) Lichte erfüllt dargestellt
 einmal 8〉 {668, 3} áganma jyótis ávidāma devā́n scheint es diese Lichtwelt selbst zu bezeichnen. — Adj. ájasra,  ádābhia,  ábhaya,  amṛ́ta,  avadhrá,  avṛká,  ā́ria,  ukthía,  urú,  góarṇas,  jā́gṛvi,  trivártu,  dasyuhán,  daívia,  dhruvá,  purutáma,  pratná,  prācī́na,  bṛhát,  máhi,  vayúnāvat,  vāsará,  vibhú,  vívrata,  viśvájanya,  vaiśvānará,  śukrá,  śucát,  sárūpa,  suabhiṣṭí,  súarvat.
-is 1〉 vidyútas {549, 10}. — 2〉 mit kṛ {48, 8}
 {434, 6}
 {593, 1}
 {597, 1}
 {682, 16} (überall von [Page505] uṣā́s)
 so auch mit Dat. {92, 4} (bhúvanāya)
 {92, 17} (jánāya)
 {310, 2} (bhúvanāya)
 {804, 5} (áhne). — mit bhṛ {861, 1}. _{861, 5}
 {863, 8}
 {893, 10}. — mit yam (úd yam) {594, 3}
 {595, 2}
 {645, 19}
 {965, 1}. — dhā (ní,  antár) {264, 14} (vakṣáṇāsu)
 {485, 23} (sū́rye)
 {880, 6} (jyótiṣi)
 {838, 7} (sū́rye)
 {894, 11} (áhan)
 {982, 4} (jánebhias). — vid,  vind {100, 8} (támasi)
 {606, 4}
 {592, 4} (gūḍhám). — jan {773, 16}
 {778, 24}
 {809, 41} (sū́rie)
 {819, 26}. — śri {124, 1} (aśret). — jñā (nís,  ánu pra) {265, 4}
 {260, 8}. — vas {124, 3} (〰 vásānā). — iṣ {893, 4} (támasi 〰 ichán). — abhí-as {644, 21} (víśvam). — 3〉 jyótis andhā́ya cakrathus vicákṣe {117, 17}. — 4〉 idám 〰 hṛ́daye ā́hitam yád {450, 6}
 sū́ryasya‿iva vakṣáthas 〰 eṣām {549, 8}. — 5〉 mit kṛ {86, 10}
 {182, 3} (víprāya)
 {636, 10} (samátsu)
 {117, 21} (ā́riāya)
 {806, 5}. — yam {598, 10} (ádites)
 {617, 2}
 {1011, 3}. — vid,  vind {268, 4} (ráṇāya)
 {297, 14}
 {747, 1}
 {869, 4}. _{869, 8} (havíṣmate). — jan {521, 6} (ā́riāya). — vṛ {273, 7}
 {202, 18} (ápa,  ‥ ā́riāya). — ánu nī {488, 8}. — aś {218, 11}. _{218, 14}
 {548, 26}. — naś {444, 1}
 {862, 3}. — ji {716, 2}. — ánu syāt {273, 8} (yajñā́ya). — īḍ {321, 3} (ādityā́n 〰 īṭṭe)
 pitṛ́bhis dattám {933, 1}. — 6〉 Sonne: {50, 10} (úttaram)
 {93, 4} (ékam bahúbhyas) {113, 16} (ā́ 〰 eti)
 {306, 3} (súar ná)
 {312, 4}
 {417, 4}
 {450, 5} (dhruvám)
 {592, 1}
 {626, 30}
 {632, 30}
 {710, 12}
 {996, 2}
 {996, 3} (śréṣṭham jyótiṣām)
 {936, 7}. — Agni: {36, 19} (jánāya)
 {59, 2} (ā́riāya)
 {113, 1} (śréṣṭham jyótiṣām)
 {347, 1}
 {450, 4}
 {698, 1}. — Uschas: {69, 1} (divás ná 〰)
 {434, 2}. — Soma: {741, 2} (jajñānám)
 {798, 10} (yajñásya)
 {773, 18} (rásas táva). — keśī́ {962, 1}. — 7〉 {825, 7}
 {881, 2}
 {882, 2}. — 8〉 {668, 3} (s. o.).
-iṣā 2〉 durch Licht das Dunkel vertreiben,  enthüllen u. s. w. {91, 22}
 {348, 6}
 {368, 4}
 {385, 3}
 {434, 5}
 {449, 3}
 {450, 1}
 {594, 2}
 {596, 2}
 {820, 12}
 {863, 4}
 {894, 5}
 {953, 2}
 {225, 12} (rāmī́s)
 mit Licht strahlen (bhā,  ruc,  ví-bhrāj),  bestrahlen (ā́-tan) {236, 3}
 {356, 9}
 {707, 3}
 {996, 4}
 {881, 3} (ví caste)
 {208, 4}
 {334, 10}
 {1004, 3}
 mit Licht oder Glut niederbrennen {913, 12} (acítam ní oṣa)
 mit Licht kommen,  führen u. s. w. {309, 1}
 {310, 3}
 {33, 10} (nír ádukṣat)
 {513, 2}
 {861, 6}
 {863, 3}
 {827, 1}
 úd jāyatām paraśús 〰 sahá {869, 9}
 an Helligkeit,  sū́rias 〰 mahás {214, 2}. — 5〉 {809, 39} (nas āvīt). — 7〉 {882, 1} (tṛtī́yena).
-iṣas 1〉 sū́riasya 〰 bhāgám {892, 2}. — 2〉 pátī [Page506] {23, 5} — 5〉 pravasathā́ni {219, 7}. — 7〉 víoman {346, 4}.
-iṣi 2〉 {880, 6} ádadhāt 〰 jyótis antár.
-īṃṣi 1〉 táva {664, 17} (agnés)
 {798, 29} (sómasya). — 2〉 ví rocaya {748, 3}. — 4〉 vipā́m {244, 5}. — 5〉 {55, 6}
 {635, 5}
 {671, 12}
 {803, 6}.
-iṣām 6〉 créṣṭham 〰 jyótis {113, 1}
 {996, 3}.

 jyótis
2〉 {57, 3}.

Burnouf

French

 ज्योतिस् ज्योतिस् n.
  (ज्युत्
 sfx. इस्) éclat, 
splendeur
 lumière.
		 Etoile.
		 Pupile de l'œil. -- S. m.
  le
Soleil
		 Agni
		 le feu brillant. Cf.  द्योतिस्।

Stchoupak

French

 ज्योतिस्-
 nt. clarté,  lumière. lueur (d'un éclair),  clair de lune 
 œil
 
 pl.
  astres.
ज्योतिर्-धामन्- m.
  n.
  d'un sage du Manvantara.
°मुख- m.
  n.
  d'un singe allié de Rāma.
°लेखा- f.
  n.
  d'une fille de Yakṣa.
°विद्- m.
  astronome.
ज्योतिश्-चक्र- nt. cercle lumineux,  zodiaque.
ज्योतिष्-कण- m.
  étincelle.
°प्रभ- m.
  n.
  d'un prince.
°प्रहीन- a. v. privé de lumière,  aveugle.
ज्योती-रथा- f.
  n.
  d'une rivière.
°रस- m.
  sorte de pierre précieuse 
 a. fait de ces pierres.
°रूप- nt. forme lumineuse.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.