ज्येष्ठा (jyeSThA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Spoken Sanskrit

English

ज्येष्ठा 	-	 jyeSThA 	-	 f.
  	-	 eldersister
ज्येष्ठा 	-	 jyeSThA 	-	 f.
  	-	  8th year in the Jupiter cycle of 12 years
ज्येष्ठा 	-	 jyeSThA 	-	 f.
  	-	  misfortune
ज्येष्ठा 	-	 jyeSThA 	-	 f.
  	-	  eldest wife
ज्येष्ठा 	-	 jyeSThA 	-	 f.
  	-	  preferred wife
ज्येष्ठा 	-	 jyeSThA 	-	 f.
  	-	  gaGgA
ज्येष्ठा 	-	 jyeSThA 	-	 f.
  	-	  kind of stringed instrument
ज्येष्ठा 	-	 jyeSThA 	-	 f.
  	-	  16th lunar mansion
ज्येष्ठा 	-	 jyeSThA 	-	 f.
  	-	  middle finger

Monier Williams Cologne

English

 ज्ये॑ष्ठा॑ a f.
  (g. अजादि) the 16th (or accord.
  to modern reckoning 18th) lunar mansion (sacred to Indra),  AV.
   xix,  7,  3 (parox.),  TBr.
   iii,  1,  2
 PārGṛ.
 
 MBh.
   &c.
   (also pl.
 )

 f.
  the eldest wife,  Mn.
   ix,  122 & 124

 a preferred wife,  L.
 

 the 8th year in the Jupiter cycle of 12 years,  VarBṛS.
  viii,  10

 the middle finger,  L.
 

 a kind of stringed instrument

 misfortune (personified as the elder sister of Lakṣmī,  PadmaP.
   v
 cf.
   °ष्ठ-लक्ष्मी॑),  BhP.
   i,  17,  32

 N.
  of a Śakti,  Hcat.
  i,  8,  404

 Gaṅgā,  L.
 

 ज्येष्ठा॑ b f.
  of °ष्ठ,  q.v.

Hindi

अठारहवें नक्षत्र

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte Hindi

Hindi

ज्येष्ठा
स्त्री*
  - -
सबसे बड़ी बहन

ज्येष्ठा
स्त्री*
  - -
१८ वाँ नक्षत्र पुँज

ज्येष्ठा
स्त्री*
  - -
बिचली अँगुली

ज्येष्ठा
स्त्री*
  - -
छोटी छिपकली

ज्येष्ठा
स्त्री*
  - -
गंगा नदी का विशेषण

ज्येष्ठा
स्त्री*
  - -
लक्ष्मी देवी की बड़ी बहन वारुणी

ज्येष्ठा
स्त्री*
  - -
एक देवी का नाम

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ज्येष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಯೇಷ್ಠನಕ್ಷತ್ರ /ಅಶ್ವಿನಿ ಮೊದಲಾಗಿ ೧೮ನೆಯ ನಕ್ಷತ್ರ
ज्येष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೌಳಿ /ಹಲ್ಲಿ
विस्तारः - > "ज्येष्ठः श्रेष्ठेऽतिवृद्धे च त्रिषु मासान्तरे पुमान् । ज्येष्ठा तु गृहगोधाख्यजन्तुनक्षत्रभेदयोः" - मेदि० । "ज्येष्ठः स्यादग्रजे श्रेष्ठे मासभेदातिवृद्धयोः । ज्येष्ठाभे गृहगोधायाम्" - हेम० ।
ज्येष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ
ज्येष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿ
ज्येष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿರಿಯ ಮಗಳು
ज्येष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳು
ज्येष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಲಕ್ಷ್ಮಿ /ದಾರಿದ್ರ್ಯ /ಜ್ಯೇಷ್ಠಾದೇವಿ
विस्तारः - > "अलक्ष्म्यग्रजयोर्ज्येष्ठा गृहगोल्यृक्षभेदयोः" - वैज० ।
ज्येष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ज्येष्ठ ಪದದ ಅರ್ಥ

L R Vaidya

English

 jyezWa {% (I) a. (f. ष्ठा
 the super. of प्रशस्य and वृद्ध) %} 1. Most excellent,  best
 2. pre-eminent,  first,  chief
 3. eldest,  most senior.

 jyezWA {% f. %} 1. An elder sister
name of the eighteenth lunar mansion consisting of three stars
the middle finger
a house-lizard
an epithet of the Ganges.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 ज्येष्ठा *Mittelfinger,  Y 162. — *kleine Hauseidechse,  E 838 (R). Die ed. Benares 1912 hat (XV,  105 = p. 219) die Lesart गृहगतगोलाङ्गूलो,  der Herausgeber erwähnt aber in einer Fußnote die Variante गृहगतधवलज्येष्ठा,  die ich in den Beitr. z. ind. Erotik habe drucken lassen,  und glossiert: अत्र गृहगतधवलज्येष्ठा गृहगोधिका.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  ज्येष्ठा
noun
 
सा लक्ष्मीः या समुद्रमन्थने प्रथमम् आगता।
 "माता  मार्गशीर्षे ज्येष्ठां पूजयति।"

Synonyms:
  ज्येष्ठा,  शाक्र,  पौरन्दर
noun
 
अश्विन्यादिसप्तविंशतिनक्षत्रान्तर्गतअष्टादशनक्षत्रम्।
 "ज्येष्ठा नक्षत्रं तारकत्रययुक्तं भवति।"

Synonyms:
  ज्येष्ठा
noun
 
सः कालः यदा चन्द्रमाः अश्विन्यादिषु सप्तविंशतिषु नक्षत्रेषु अष्टादशतमे नक्षत्रे वर्तते।
 "सः ज्येष्ठायाम् अजायत।"

Synonyms:
  गङ्गा,  मन्दाकिनी,  जाह्नवी,  पुण्या,  अलकनन्दा,  विष्णुपदी,  जह्नुतनया,  सुरनिम्नगा,  भागीरथी,  त्रिपथगा,  तिस्त्रोताः,  भीष्मसूः,  अर्घ्यतीर्थम्,  तीर्थरीजः,  त्रिदशदीर्घिका,  कुमारसूः,  सरिद्वरा,  सिद्धापगा,  स्वरापगा,  स्वर्ग्यापगा,  खापगा,  ऋषिकुल्या,  हैमव्रती,  सर्वापी,  हरशेखरा,  सुरापगा,  धर्मद्रवी,  सुधा,  जह्नुकन्या,  गान्दिनी,  रुद्रशेखरा,  नन्दिनी,  सितसिन्धुः,  अध्वगा,  उग्रशेखरा,  सिद्धसिन्धुः,  स्वर्गसरीद्वरा,  समुद्रसुभगा,  स्वर्नदी,  सुरदीर्घिका,  सुरनदी,  स्वर्धुनी,  ज्येष्ठा,  जह्नुसुता,  भीष्मजननी,  शुभ्रा,  शैलेन्द्रजा,  भवायना,  महानदी,  शैलपुत्री,  सिता,  भुवनपावनी,  शैलपुत्री
noun
 
भारतदेशस्थाः प्रधाना नदी या हिन्दुधर्मानुसारेण मोक्षदायिनी अस्ति इति मन्यन्ते।
 "धर्मग्रन्थाः कथयन्ति राज्ञा भगीरथेन स्वर्गात् गङ्गा आनीता। "

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
राधानुराधा तु मैत्त्री ज्येष्ठैन्द्री मूल आस्रपः ।
-wordlist-
 
अनुराधा (स्त्री),  मैत्री (स्त्री),  ज्येष्ठा (स्त्री),  ऐन्द्री (स्त्री),  मूल (पुं),  आस्रप (पुं)

--source--
 
ज्येष्ठा तु मध्यमा मध्या सावित्री स्यादनामिका ।
-wordlist-
 
ज्येष्ठा (स्त्री),  मध्यमा (स्त्री),  मध्या (स्त्री),  सावित्री (स्त्री),  अनामिका (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

ज्येष्ठा
ज्येष्ठा,  गृहगोधिका
हालाहलश्चाञ्जनिका ज्येष्ठा स्याद् गृहगोधिका ॥ २५७ ॥
verse 2.1.1.257
page 0031

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: ज्येष्ठा
Root: ज्येष्ठा
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ ज्येष्ठा-नक्षत्रम्
Meaning(s):
⇒ One of the 27 nakṣatras
Shloka(s):
2|1|41|2 ► ज्येष्ठा ज्येष्ठीघ्नी स्यात्प्रोष्ठपदाः पुंस्त्रियोः सभाद्रपदाः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|41|2 ⇢ ज्येष्ठा (ज्येष्ठा) (स्त्री) ⇒ One of the 27 nakṣatras ⇒ ज्येष्ठा-नक्षत्रम्
➠ 2|1|41|2 ⇢ ज्येष्ठघ्नी (ज्येष्ठघ्नी) (स्त्री) ⇒ Epithet of Jyéṣṭa ⇒ ज्येष्ठा-नक्षत्रम्
Related word(s):
isa_k ➡ २७ नक्षत्राः
परा_अपरासंबन्धः ➡ नक्षत्रम्
जातिः ➡ नक्षत्रम्
    

Tamil

ஜ்யேஷ்டா2 : மூத்த தமக்கை,  கையின் மைய விரல் (பாம்பு விரல்),  பல்லி,  கங்கை,  மூதேவி.

Mahabharata

English

Jyeshṭhā,  a nakshatra (v. Su. Si.). § 569 (Bhagavadyānap.): V,  143,  4841 (kṛtvā cāṅgārakaṃ vakraṃ Jºāyāṃ,  omens).-§ 574 (Jambūkh.): VI,  3,  83 (śveto grahaḥ prajvalitaḥ sadhūma iva pāvakaḥ | Aindraṃ tejasvi nakshatraṃ Jºām ākramya tishṭhati,  omens).--§ 746 (Ānuśāsanik.): XIII,  64,  3274 (result of making gifts under the constellation of J.).--§ 749 (do.): XIII,  88,  4263 (result of performing a śrāddha under the constellation of J.).--§ 752b (Chattropānahotpatti): XIII,  95,  4609 (madhyāhnam ārūḍhe Jºmūle divākare).-§ 759 (Ānuśāsanik.): XIII,  106,  5156 (ºmūlaṃ… māsaṃ,  i.e. the month of Jyaishṭha)
 110,  5393 (description of the cāndravrata). Cf. Aindra.

पुराणम्

English

ज्येष्ठा १ / JYEṢṬHĀ I. A deity of inauspicious things. In Kamba rāmāyaṇa,  yuddha Kāṇḍa,  it is observed that jyeṣṭhā was a goddess obtained by churning the Sea of Milk. As soon as she came up from the sea of Milk,  the Trimūrtis (viṣṇu,  brahmā and śiva) found her and sent her away ordering her to sit in inauspicious places. The Goddess jyeṣṭhā came out of the Milk-Sea before the goddess lakṣmī. So this deity is considered the elder sister of lakṣmī. As she is the elder she is also called Mūdhevī (Mūdevī). The mode of worshipping this goddess is given in bodhāyana sūtra. Tondiraṭipotiālvār,  who was a Vaiṣṇava ālvār,  who lived in 7th century A.D. said that it was useless to worship this Goddess. Ancient images of this Goddess have been found. But worship of jyeṣṭhā was completely discontinued after the 10th century.
In Śaiva Purāṇas it is mentioned that this Goddess is one of the eight portions of Parāśakti. It was believed that the powers of this Goddess regulated human lives in various ways.

ज्येष्ठा २ / JYEṢṬHĀ II. A star. It is mentioned in mahābhārata,  anuśāsana parva,  Chapter 64,  Stanza 24 that if Brāh-  maṇas are given greens on the day of this star it will bring good to the giver.

Vedic Reference

English

 Jyeṣṭhā. See Nakṣatra.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ज्येष्ठा,  स्त्री,
   अश्विन्यादिसप्तविशतिनक्षत्रान्तर्गता-ष्टादशनक्षत्रम् । सा तु शूकरदन्ताकृति-तारकत्रितयात्मिका । इति कालिदासः ॥
वलयाकृतिः । अस्या देवता इन्द्रः मिश्रगुणः ।इति दीपिका ॥
 अत्र जातस्य फलम् ।“सत्कीर्त्तिपुत्त्रैर्विविधैः समेतोवित्तान्वितोऽत्यन्तलसत्प्रतापः ।श्रेष्टप्रतिष्ठो विकलस्वभावोज्येष्ठा भवेद्यस्य च जन्मकाले ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
 * ॥
(यथा,  मार्कण्डेयपुराणे । ३४ । १३ ।“कुर्व्वन्तश्चानुराधासु लभन्ते चक्रवर्त्तिताम् ।आधिपत्यञ्च ज्येष्ठासु मूले चारोग्यमुत्तमम् ॥
”)गृहगोधिका । इति मेदिनी । ठे,  ५ ॥
 मध्यमा-ङ्गुलिः । इति हेमचन्द्रः ॥
 गङ्गा । इति राज-निर्घण्टः ॥
 धीरादिनायिकाभेदः । तस्या लक्षणंयथा । परिणीतत्वे सति भर्त्तुरधिकस्नेहा ।इति रसमञ्जरी ॥
 * ॥
 अलक्ष्मीः । यथा भग-वतीं प्रति महादेववाक्यम् ।“मां प्रणम्य पुनर्देवा ममन्थुः क्षीरसागरम् ।तस्मिन् प्रमथ्यमाने तु मया देवैश्च भाविनि ! ॥
ज्येष्ठा देवी समुत्पन्ना रक्तस्रग्वाससावृता ।उत्पन्ना साब्रवीद्देवान् किं कर्त्तव्यं मयेति वै ॥
तामब्रुवंस्तदा देवीं सर्व्वे देवगणा भृशम् ।येषां गृहान्तरे नित्यं कलहं संप्रवर्त्तते ॥
तत्ते स्थानं प्रयच्छामो वासस्तत्र शुभानने ! ।यस्य गेहे कपालास्थिभस्मकेशादिचिह्नितम् ॥
परुषं भाषते नित्यं वदन्त्यनृतवादिनः ।सन्ध्याकाले च ये पापाः स्वपन्ति मलचेतसः ॥
तेषां वेश्मनि संतिष्ठ दुःखदारिद्र्यदायिनी ।कपालकेशभस्मास्थितुषाङ्गाराणि यत्र तु ॥
तत्र ते सततं स्थानं भविष्यति न संशयः ।अकृत्वा पादयोः शौचं यस्त्वाचामति दुर्म्मतिः ॥
तं भजस्व सदा देवि ! कलुषेणावृता भृशम् ।तृणाङ्गारकपालाश्मवालुकायसचर्म्मभिः ॥
दन्तधावनकर्त्तारो भविष्यन्ति नराधमाः ।रमस्व कलिना देवि ! तेषां वेश्मसु नित्यशः ॥
तिलपिष्ठञ्च नक्तञ्च कालिङ्गशिग्रुगृञ्जनम् ।छत्राकं विड्वराहञ्च विल्वकोषातकीफलम् ॥
अलावुश्रीफलं ये वै खादयन्ति नराधमाः ।तेषां गृहे तव स्थानं देवि ! दारिद्र्यदे ! सदा ॥
इत्यादिश्य सुराः सर्व्वे ते ज्येष्ठां कलिवल्लभाम् ।पुनश्च मन्थनं चक्रुः क्षीराब्धिं सुसमाहिताः ॥
”इति पाद्मे उत्तरखण्डम् ॥

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.