धातुः: ज्या
मूलधातुः: 
धात्वर्थः: वयोहानौ
गणः: क्र्यादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: जिनाति
अनुबन्धादिविशेषः: ल्वादिः


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

ज्या  (अर्थः)  वयोहानौ
एतदादयो बध्नात्यन्ता अनुदात्ता उदात्तेतः  ( जिनाति जिनीतः जिनासि जिनामि जिनीवः ) ग्रहिज्यादिना सम्प्रसारणे पूर्वरूपत्वे "हल'' इति दीर्घेप्वादित्वाद्ध्रस्वः ( जिज्ज्यौ जिज्यतुः जिज्यिथ जिज्ज्याथ जिज्यिव ) क्रादिनियमादिट् थलि भारद्वाजनियमाद्विकल्पः किति परत्वात् पूर्वं सम्प्रसारणे द्विर्वचनम् अकिति "लिट्यभ्यासस्योभयेषाम्'' इत्यभ्यासस्य सम्प्रसारणम् ( ज्याता ज्यास्यति जिनातु जिनीताम् जिनीहि जिनानि जिनाव अजिनात् अजिनीताम् अजिनाः अजिनाम् अजिनिव जिनीयात् जिनीयाताम् जिनीयाः जिनीयाम् ) आशिषि ( जीयात् जीयास्ताम् अज्यासीत् अज्यासिष्टाम् ) "यमरमनमाताम्'' इति सगिटौ (जिज्यासति जेजायते जाज्याति ज्यापयति अजिज्यपत् जीत्वा जीनः) "ल्वादिभ्यः'' इति निष्ठानत्वं, "हलः'' इति दीर्घः ( प्रज्याय ) "ज्यश्च'' इति ल्यपि सम्प्रसारणनिषेधः ( ज्यानिः ) ( 1 ) ( 1 ) "विज्याज्वरिभ्यो निः'' "वहिश्रिशुयुदुग्लाहात्वरिभ्यो नित्'' इत्येताभ्यां ज्यानिः, ग्लानिरिति संमाध्य बाहुलकात् म्लनिरित्युक्तमुणादिव्याख्याने कौमुद्याम् भट्टोजोदीक्षितैः "ग्लाम्लाज्याहाभ्यो निः'' इति निः 28

ज्या  वयोहानौ 
- जिनाति  जीयते  जिज्यौ  ज्याता  ज्यास्यति  जीयात्  अज्यासीत्  जिज्यासति  जेजीयते  ज्यापयति  जीत्वा  जीनः  प्रज्याय  ज्यानिः  ब्रह्मज्यः (8)  30

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“ज्या वयोहानौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> प्वादिः, ल्वादिः, ग्रह्यादिश्च। </li> <li><a href="#foot_krm03">3</a> ज्यायकः-यिका, <a href="#foot_krm04">4</a> ज्यापकः-पिका, <a href="#foot_krm05">5</a> जिज्यासकः-सिका, <a href="#foot_krm06">6</a> जेजीयकः-यिका;</li> <li> ज्याता-त्री, ज्यापयिता-त्री, जिज्यासिता-त्री, जेजीयिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> जिनन्-ती, ज्यापयन्-न्ती, जिज्यासन्-न्ती;</li> <li> -- ज्यास्यन्-न्ती-ती, ज्यापयिष्यन्-न्ती-ती, जिज्यासिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- -- ज्यापयमानः, -- जेजीयमानः;</li> <li> -- ज्यापयिष्यमाणः, -- जेजीयिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm08">8</a> प्रजीः-प्रज्यौ-प्रज्यः;</li> <li> -- -- -- <a href="#foot_krm09">9</a> जीनम्- <a href="#foot_krm10">10</a> जीनः-जीनवान्, ज्यापितः, जिज्यासितः, जेजीयितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm11">11</a> <a href="#foot_krm12">12</a> ब्रह्मज्यः, प्रज्यः, <a href="#foot_krm13">13</a> ज्यायः, ज्यापः, जिज्यासुः, <a href="#foot_krm14">14</a> जेज्यः;</li> <li> ज्यातव्यम्, ज्यापयितव्यम्, जिज्यासितव्यम्, जेजीयितव्यम्;</li> <li> ज्यानीयम्, ज्यापनीयम्, जिज्यासनीयम्, जेजीयनीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm15">15</a> ज्येयम्, ज्याप्यम्, जिज्यास्यम्, जेजीय्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm16">16</a> ईषज्ज्यानः-दुर्ज्यानः-सुज्यानः;</li> <li> -- -- जीयमानः, ज्याप्यमानः, जिज्यास्यमानः, जेजीय्यमानः;</li> <li> ज्यायः, ज्यापः, जिज्यासः, जेजीयः;</li> <li> ज्यातुम्, ज्यापयितुम्, जिज्यासितुम्, जेजीयितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm17">17</a> ज्यानिः, ज्यापना, जिज्यासा, जेजीया;</li> <li> ज्यानम्, ज्यापनम्, जिज्यासनम्, जेजीयनम्;</li> <li> <a href="#foot_krm18">18</a> जीत्वा, ज्यापयित्वा, जिज्यासित्वा, जेजीयित्वा;</li> <li> <a href="#foot_krm19">19</a> प्रज्याय, प्रज्याप्य, प्रजिज्यास्य, प्रजेजीय्य;</li> <li> ज्यायम् २, जीत्वा २, ज्यापम् २, ज्यापयित्वा २, जिज्यासम् २, जिज्यासित्वा २, जेजीयम् २;</li> <li> जेजीयित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (६२७)</li> <li id="foot_krm02">02 => (९-क्र्यादिः-१४९९। अक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[१। ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति णिति कृति प्रत्यये परे युगागमः। एवं णे, घञि, णमुलि च ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[२। ‘अर्तिह्रीव्लीरीक्नूयीक्ष्माय्यातां पुग् णौ’ (७-३-३६) इति आदन्तलक्षणः पुगागमो वोध्यः। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[३। द्वित्वे, हलादिशेषे, अभ्यासघटकाकारस्य ‘सन्यतः’ (७-४-७९) इतीत्वम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[४। यङि, ‘ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनां ङीति च’ (६-१-१६) इति सम्प्रसारणे, पूर्वरूपे, ‘हलः’ (६-४-२) इति दीर्घे द्वित्वे, अभ्यासस्य गुणे च रूपम्। एवं यङन्ते सर्वत्र प्रक्रियोह्या।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[५। ‘क्र्यादिभ्यः--’ (३-१-८१) इति श्ना विकरणप्रत्ययः। तस्य ङिद्वद्भावाद् अङ्गस्य सम्प्रसारणम्। पूर्वरूपं दीर्घश्च। ‘प्वादीनां ह्रस्वः’ (७-३-८०) इति ह्रस्वः। ‘श्नाऽभ्यस्तयोरातः’ (६-४-११२) इत्याकारलोपः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[६। क्विपि, सम्प्रसारणपूर्वरूपदीर्घेषु सत्सु रूपम्। द्विवचने ‘एरनेकाचः--’ (६-४-८२) इति यण्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[७। निष्ठायाम्, सम्प्रसारणादिषु सत्सु, ‘ल्वादिभ्यः’ (८-२-४४) इति निष्ठानत्वम्]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[आ। ‘इत्थं हरौ गृणति हस्तिपकोऽपि कोपी जीनोऽप्यहं न तु रिणामि भियेति वादी।’ धा। का। ३। ८।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [पृष्ठम्०५९७+ २२]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[१। ब्रह्म जिनातीति ब्रह्मज्यः। वयोहानिरूपार्थे धातुरकर्मकोऽपि, धातूनामनेकार्थकत्वेन चिन्तनाद्यर्थे सकर्मकत्वम्। ‘कविधौ सर्वत्र सम्प्रसारणिभ्यो डः’ (वा। ३-२-३) इति डप्रत्यये, डित्वसामर्थ्यादभस्यापि टेर्लोपे, रूपम्। एवं ‘प्रज्यः’ इत्यत्र ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कप्रत्ययस्थलेऽपि डो ज्ञेयः।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[२। ‘श्याऽऽद्व्यधास्रु--’ (३-१-१४१) इत्यादिना कर्तरि णप्रत्ययः। युगागमः।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[३। अच्प्रत्ययनिमित्तके यङो लुकि, ‘न धातुलोपः--’ (१-१-४) इति निषेधे, ‘एरेनकाचः--’ (६-४-८२) इति यणादेशः।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[४। ‘ईद्यति’ (६-४-६५) इति ईत्त्वे, गुणे रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[५। ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति ईषदाद्युपपदे खलपवादो युच्। अनादेशः।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[६। ‘ग्लाम्लास्नाज्याहाभ्यो निः’ (वा। ३-३-९४) इति क्तिनोऽपवादः निप्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[७। क्त्वायाम्, सम्प्रसारणपूर्वरूपदीर्घाः।]]</li> <li id="foot_krm19">19 => [[८। ‘ज्यश्च’ (६-१-४२) इति ल्यपि सम्प्रसारणनिषेघः।]]</li></ul>

ज्या (ज्या॒ वयोहानौ - क्र्यादिः - अनिट्)
ल्युट् = ज्यानम्
अनीयर् = ज्यानीयः - ज्यानीया
ण्वुल् = ज्यायकः - ज्यायिका
तुमुँन् = ज्यातुम्
तव्य = ज्यातव्यः - ज्यातव्या
तृच् = ज्याता - ज्यात्री
क्त्वा = जीत्वा
ल्यप् = प्रज्याय
क्तवतुँ = जीनवान् - जीनवती
क्त = जीनः - जीना
शतृँ = जीनन् - जीनती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

ज्या  वयोहानौ
- इतो नवानिटः  ग्रहिज्यावयि (6116) इति सम्प्रसारणम्-जिनाति, सम्प्रसारणस्य दीर्घः (द्र0 642), प्वादीनां ह्रस्वः (7380)  जीनः  जीनिरिति दुर्गः, नन्दी त्वाह-क्तिनि प्राप्ते ग्लाम्लाज्याहाभ्यो निः (3394 वा0)-ज्यानिः, वीज्याज्वरिभ्यो निर् उणादौ (उ0 448)  कविधौ प्रसारिभ्यो डः (द्र0 323 वा0)-ब्रह्मज्यः  उणादौ नक् (द्र0 उ0 32)-जिनः  ल्यपि च, ज्यश्च (6141,42)-प्रज्याय  27

INTERMEDIATE, Sanskrit to English, 1872 Edition

ज्यापय, nom. P. ज्यापयति, -यितुम्, to make
old, to call a person old, (supposed to be a nom. fr.
ज्य substituted for वृद्ध।)


ज्यापय (jyApaya)

Monier Williams 1872