| YouTube Channel

ज्यानिः (jyAniH)

 
Apte
English
ज्यानिः [jyāniḥ],
f.
 [ज्या-नि]
Old age, decay
तस्माद् यद्यपि सर्वज्यानिं जीयत आत्मना चेज्जीवति प्रधिनागादित्येवाहुः Bṛi.
Up.*
 1.5.15
दानज्यानिविषाद ... etc.
Māl.
 9.33.
Quitting, abandoning.
A river, stream.
Oppression.
Deprivation, loss
Māl.
 9.33.
Apte 1890
English
ज्यानिः f. [ज्या
नि] 1 Old age, decay.
2 Quitting, abandoning.
3 A river, stream.
4 Oppression.
5 Deprivation, loss
Māl. 9. 33.
Apte Hindi
Hindi
ज्यानिः
स्त्री*
 - ज्या+नि
"बूढ़ापा, क्षय, "
ज्यानिः
स्त्री*
 - -
"छोड़ना, त्यागना"
ज्यानिः
स्त्री*
 - -
"दरिया, नदी"
Tamil
Tamil
ஜ்யானி : : கிழத்தனம், அழிவு, தியாகம், ஓடை, ஆறு, நஷ்டம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ज्यानिः,
स्त्री,
 (ज्या + “वीज्याज्वरिभ्यो निः ।”उणां ४ । ४८ । इति निः ।) जीर्णता । हानिः ।तटिनी । इति शब्दरत्नावली ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ज्या वयोहानौ”@} 2 प्वादिः, ल्वादिः, ग्रह्यादिश्च।
3 ज्यायकः-यिका, 4 ज्यापकः-पिका, 5 जिज्यासकः-सिका, 6 जेजीयकः-यिका
ज्याता-त्री, ज्यापयिता-त्री, जिज्यासिता-त्री, जेजीयिता-त्री
7 जिनन्-ती, ज्यापयन्-न्ती, जिज्यासन्-न्ती
-- ज्यास्यन्-न्ती-ती, ज्यापयिष्यन्-न्ती-ती, जिज्यासिष्यन्-न्ती-ती
-- -- ज्यापयमानः, -- जेजीयमानः
-- ज्यापयिष्यमाणः, -- जेजीयिष्यमाणः
8 प्रजीः-प्रज्यौ-प्रज्यः
-- -- -- 9 जीनम्- 10 जीनः-जीनवान्, ज्यापितः, जिज्यासितः, जेजीयितः-तवान्
11 12 ब्रह्मज्यः, प्रज्यः, 13 ज्यायः, ज्यापः, जिज्यासुः, 14 जेज्यः
ज्यातव्यम्, ज्यापयितव्यम्, जिज्यासितव्यम्, जेजीयितव्यम्
ज्यानीयम्, ज्यापनीयम्, जिज्यासनीयम्, जेजीयनीयम्
15 ज्येयम्, ज्याप्यम्, जिज्यास्यम्, जेजीय्यम्
16 ईषज्ज्यानः-दुर्ज्यानः-सुज्यानः
-- -- जीयमानः, ज्याप्यमानः, जिज्यास्यमानः, जेजीय्यमानः
ज्यायः, ज्यापः, जिज्यासः, जेजीयः
ज्यातुम्, ज्यापयितुम्, जिज्यासितुम्, जेजीयितुम्
17 ज्यानिः, ज्यापना, जिज्यासा, जेजीया
ज्यानम्, ज्यापनम्, जिज्यासनम्, जेजीयनम्
18 जीत्वा, ज्यापयित्वा, जिज्यासित्वा, जेजीयित्वा
19 प्रज्याय, प्रज्याप्य, प्रजिज्यास्य, प्रजेजीय्य
ज्यायम् २, जीत्वा २, ज्यापम् २, ज्यापयित्वा २, जिज्यासम् २, जिज्यासित्वा २, जेजीयम् २
जेजीयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६२७)
02
=>
 (९-क्र्यादिः-१४९९। अक। अनि। पर।)
03
=>
 [[१। ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति णिति कृति प्रत्यये परे युगागमः। एवं णे, घञि, णमुलि च ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[२। ‘अर्तिह्रीव्लीरीक्नूयीक्ष्माय्यातां पुग् णौ’ (७-३-३६) इति आदन्तलक्षणः पुगागमो वोध्यः। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[३। द्वित्वे, हलादिशेषे, अभ्यासघटकाकारस्य ‘सन्यतः’ (७-४-७९) इतीत्वम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [[४। यङि, ‘ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनां ङीति च’ (६-१-१६) इति सम्प्रसारणे, पूर्वरूपे, ‘हलः’ (६-४-२) इति दीर्घे द्वित्वे, अभ्यासस्य गुणे च रूपम्। एवं यङन्ते सर्वत्र प्रक्रियोह्या।]]
07
=>
 [[५। ‘क्र्यादिभ्यः--’ (३-१-८१) इति श्ना विकरणप्रत्ययः। तस्य ङिद्वद्भावाद् अङ्गस्य सम्प्रसारणम्। पूर्वरूपं दीर्घश्च। ‘प्वादीनां ह्रस्वः’ (७-३-८०) इति ह्रस्वः। ‘श्नाऽभ्यस्तयोरातः’ (६-४-११२) इत्याकारलोपः।]]
08
=>
 [[६। क्विपि, सम्प्रसारणपूर्वरूपदीर्घेषु सत्सु रूपम्। द्विवचने ‘एरनेकाचः--’ (६-४-८२) इति यण्।]]
09
=>
 [[७। निष्ठायाम्, सम्प्रसारणादिषु सत्सु, ‘ल्वादिभ्यः’ (८-२-४४) इति निष्ठानत्वम्]]
10
=>
 [[आ। ‘इत्थं हरौ गृणति हस्तिपकोऽपि कोपी जीनोऽप्यहं न तु रिणामि भियेति वादी।’ धा। का। ३। ८।]]
11
=>
 [पृष्ठम्०५९७+ २२]
12
=>
 [[१। ब्रह्म जिनातीति ब्रह्मज्यः। वयोहानिरूपार्थे धातुरकर्मकोऽपि, धातूनामनेकार्थकत्वेन चिन्तनाद्यर्थे सकर्मकत्वम्। ‘कविधौ सर्वत्र सम्प्रसारणिभ्यो डः’ (वा। ३-२-३) इति डप्रत्यये, डित्वसामर्थ्यादभस्यापि टेर्लोपे, रूपम्। एवं ‘प्रज्यः’ इत्यत्र ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कप्रत्ययस्थलेऽपि डो ज्ञेयः।]]
13
=>
 [[२। ‘श्याऽऽद्व्यधास्रु--’ (३-१-१४१) इत्यादिना कर्तरि णप्रत्ययः। युगागमः।]]
14
=>
 [[३। अच्प्रत्ययनिमित्तके यङो लुकि, ‘न धातुलोपः--’ (१-१-४) इति निषेधे, ‘एरेनकाचः--’ (६-४-८२) इति यणादेशः।]]
15
=>
 [[४। ‘ईद्यति’ (६-४-६५) इति ईत्त्वे, गुणे रूपम्।]]
16
=>
 [[५। ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति ईषदाद्युपपदे खलपवादो युच्। अनादेशः।]]
17
=>
 [[६। ‘ग्लाम्लास्नाज्याहाभ्यो निः’ (वा। ३-३-९४) इति क्तिनोऽपवादः निप्रत्ययः।]]
18
=>
 [[७। क्त्वायाम्, सम्प्रसारणपूर्वरूपदीर्घाः।]]
19
=>
 [[८। ‘ज्यश्च’ (६-१-४२) इति ल्यपि सम्प्रसारणनिषेघः।]]