| YouTube Channel

ज्ञानी (jJAnI)

 
Hindi
Hindi
जो ज्ञान में है
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 ज्ञानी, योगी, तत्वदर्शी, अन्तःप्रज्ञः, आत्मज्ञः, आत्मज्ञानी, सिद्धः
noun
यः आत्मानं जानाति।
"महन्तः ज्ञानिनः अपि भगवतः दर्शनं काङ्क्षन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ज्ञानी, [न्]
पुं,
 (ज्ञानमस्त्यस्येति । ज्ञान +“अत इनिठनौ ।” ५ । २ । ११५ । इति इनिः ।)दैवज्ञः । (सामान्यबोधयुक्तमात्रे, त्रि । यथा, मार्कण्डेये । ८१ । ३६ ।“ज्ञानिनो मनुजाः सत्यं किन्तु ते नहि केवलम् ।यतो हि ज्ञानिनः सर्व्वे पशुपक्षिमृगादयः ॥
”)ज्ञानयुक्ते च, त्रि । इति मेदिनी । ते, ६९ ॥
तस्य लक्षणं यथा, --“प्रजहाति यदा कामान् सर्व्वान् पाथ ! मनो-गतान् ।आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥
यः सर्व्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत् प्राप्य शुभाशुभम् ।नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥
यदा संहरते चायं कर्म्मोऽङ्गानीव सर्व्वशः ।इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥
”ज्ञानिनापि कर्म्म कर्त्तव्यम् । यथा, --“सक्ताः कर्म्मण्यविद्बांसो यथा कुर्व्वन्ति भारत ! ।कुर्य्याद्धिद्वांस्तथा सक्तश्चिकीर्षुः कर्म्म संग्रहम् ॥
न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्म्मसङ्गिनाम् ।योजयेत् सर्व्वकर्म्माणि विद्वान् युक्तः समाचरन् ॥
प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्म्माणि सर्व्वशः ।अहङ्कारविमूढात्मा कर्त्ताहमिति मन्यते ॥
तत्त्ववित्तु महाबाहो ! गुणकर्म्मविभागयोः ।गुणा गुणेषु वर्त्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥
”ज्ञानिप्रशंसा यथा, --“चतुर्व्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्ज्जुन ! ।आर्त्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ ! ॥
तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते ।प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ॥
उदाराः सर्व्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् ।आस्थितः स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिम् ॥
बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते ।वासुदेवः सर्व्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः ॥
”इति श्रीभगवद्गीता ॥