| YouTube Channel

जूर्तिः (jUrtiH)

 
Apte
English
जूर्तिः [jūrtiḥ],
f.
[ज्वर् भावे क्तिन् ऊठ्]
Fever.
Feverish or morbid heat.
Apte 1890
English
जूर्तिः f. [ज्वर् भावे क्तिन् ऊठ्] 1 Fever.
2 Feverish or morbid heat.
Apte Hindi
Hindi
जूर्तिः
स्त्री*
- जर्+क्तिन्+ऊठ्
"बुख़ार, जूड़ी"
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ज्वर रोगे”@} 2 3 ज्वारकः-रिका, 4 ज्वरकः-रिका, जिज्वरिषकः-षिका, 5 जाज्वरकः-रिका
ज्वरिता-त्री, ज्वरयिता-त्री, जिज्वरिषिता-त्री, जाज्वरिता-त्री
ज्वरन्-न्ती, 6 संज्वरन्ती, ज्वरयन्-न्ती, जिज्वरिषन्-न्ती
-- ज्वरिष्यन्-न्ती-ती, ज्वरयिष्यन्-न्ती-ती, जिज्वरिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- ज्वरयमाणः, -- जाज्वर्यमाणः
-- ज्वरयिष्यमाणः, -- जाज्वरिष्यमाणः
7 जूः-जूरौ-जूरः
-- -- -- ज्वरितम्-तः-तवान्, ज्वरितः, जिज्वरिषितः, जाज्वरितः-तवान्
8 ज्वरः, 9 सञ्ज्वारी, 10 ज्वरः, जिज्वरिषुः, जाज्वरः
ज्वरितव्यम्, ज्वरयितव्यम्, जिज्वरिषितव्यम्, जाज्वरितव्यम्
ज्वरणीयम्, ज्वरणीयम्, जिज्वरिषणीयम्, जाज्वरणीयम्
ज्वार्यम्, ज्वर्यम्, जिज्वरिष्यम्, जाज्वर्यम्
ईषज्ज्वरः-दुर्ज्वरः-सुज्वरः
-- -- ज्वर्यमाणः, ज्वर्यमाणः, जिज्वरिष्यमाणः, जाज्वर्यमाणः
ज्वारः, ज्वरः, जिज्वरिषः, जाज्वरः
ज्वरितुम्, ज्वरयितुम्, जिज्वरिषितुम्, जाज्वरितुम्
11 12 जूर्तिः, 13 ज्वरणा, जिज्वरिषा, जाज्वरा
ज्वरणम्, ज्वरणम्, जिज्वरिषणम्, जाज्वरणम्
ज्वरित्वा, ज्वरयित्वा, जिज्वरिषित्वा, जाज्वरित्वा
प्रज्वर्य, 14 प्रज्वरय्य, प्रजिज्वरिष्य, प्रजाज्वर्य
ज्वारम् २, ज्वरित्वा २, 15 ज्वरम् २, -ज्वारम् २, ज्वरयित्वा २, जिज्वरिषम् २, जिज्वरिषित्वा २, जाज्वरम्
जाज्वरित्वा २। 16 इति निप्रत्ययः।
ज्वरति, ज्वरणं वा जूर्णिः = रोगः।
अत्र धातोः सम्प्रसारणोठादयो यथासम्भवमूह्याः।]] जूर्णिः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(६३१)
02
=>
(१-भ्वादिः-७७६। अक। सेट्। पर। घटादिः।)
03
=>
[[१। ‘अत उपधायाः’ (७-२-११६) इत्युपधाकारस्य वृद्धिः। एवं ण्यदादिषु ज्ञेयम्।]]
04
=>
[[२। अस्य धातोः घटादिपाठेन मित्त्वात्, णौ परतः उपधावृद्धौ सत्यम्, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति ह्रस्वो भवति। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
05
=>
[[३। यङि द्वित्वादिके कृते, अभ्यासे, ‘दीर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इति दीर्घः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
[[आ। ‘ताः संज्वरन्तीर्गलदश्रुधारा विमोहशक्त्या हिडयन् वियोगः।’ धा। का। २। ६।]]
07
=>
[[४। ‘ज्वरत्वरस्रिव्यविमवामुपधायाश्च’ (६-४-२०) इति, उपधावकारयोर्द्वौ ऊठौ। अनन्तरं सवर्णदीर्घः। ‘खरवसानयोः--’ (८-३-१५) इति विसर्गः। जूः = पिशाचः।]]
08
=>
[[B। ‘स्वेद्यमामज्वरं प्राज्ञः कोऽम्भसा परिषिञ्चति।।’ शिशुपालवधे २। ५४।]]
09
=>
[[५। ‘सम्पृचानुरुधाङ्यमाङ्यसपरिसृसंसृजपरिदेविसंज्वर--’ (३-२-१४२) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तृषु घिनुण्प्रत्ययो भवति। उपधावृद्धिः।]]
10
=>
[[C। ‘संज्वारिणेव मनसा ध्वान्तमायासिना मया।’ भ। का। ७। ६।]]
11
=>
[पृष्ठम्०६००+ २५]
12
=>
[[१। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इति, इण्णिषेधः। ‘ज्वरत्वर--’ (६-४-२०) इत्युपधाव- कारयोरूठौ भवतः।]]
13
=>
[[आ। ‘सुहृन्मनोजूर्तिकृतस्तथापि तस्मान्मदीयान्वयनाशवांशः।’ वा। वि। ३। २८।]]
14
=>
[[२। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
15
=>
[[३। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ दीर्घविकल्पः।]]
16
=>
[[४। ‘वीज्याज्वरिभ्यो निः’ [द। उ। १-१८]