| YouTube Channel

जुगुप्सनम् (jugupsanam)

 
Apte
English
जुगुप्सनम् [jugupsanam] जुगुप्सा [jugupsā], जुगुप्सा 1 Censure, reproach.
Dislike, aversion, disgust, abhorrence.
(In
Rhet.
 ) Disgust considered as the feeling which gives rise to the Bībhatsa sentiment, thus defined: दोषेक्षणादिभिर्गर्हा जुगुप्सा विषयोद्भवा S. D.* 27.
Apte Hindi
Hindi
जुगुप्सनम्
नपुं*
 - गुप्+सन्+ल्युट्
"निन्दा, झिड़की"
जुगुप्सनम्
नपुं*
 - गुप्+सन्+ल्युट्
"नापसन्दगी, अभिरुचि, घृणा, बीभत्सा"
जुगुप्सनम्
नपुं*
 - गुप्+सन्+ल्युट्
बीभत्स रस का स्थायीभाव
अमरकोशः
Sanskrit
Word: जुगुप्सनम्
Root: जुगुप्सनम्
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ blame
⇒ censure
⇒ reviling
Shloka(s):
3|2|32|2 ► अर्तनं च ऋतीया च हृणीया च घृणार्थकाः॥ (सङ्कीर्णवर्गः)
3|3|252|1 ► तूष्णीमर्थे सुखे जोषं किं पृच्छायां जुगुप्सने। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|2|32|2 ⇢ अर्तनम् (अर्तन) (नपुं)
➠ 3|2|32|2 ⇢ ऋतीया (ऋतीया) (स्त्री)
➠ 3|2|32|2 ⇢ हृणीया (हृणीया) (स्त्री)
➠ 3|2|32|2 ⇢ घृणा (घृणा) (स्त्री) ⇒ horror, disgust, contempt, aversion, compassion, tenderness, kind of cucumber, warm feeling towards others
➠ 3|3|252|1 ⇢ किन् (किम्) (अव्य)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ क्रिया
जातिः ➡ क्रिया
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“गुप गोपने”@} 2 ‘णौ गोपयति भाषार्थे, निन्दायां से जुगुप्सते।
गोपायेद् रक्षणे त्वाये, व्याकुलत्वे तु गुप्यति।।’ 3 इति देवः।
‘गोपनकुत्सनयोः’ इति मैत्रेयरक्षितः।
4 जुगुप्सकः-प्सिका, 5 जुगुप्सकः-प्सिका, 6 जुगुप्सिषकः-षिका, 7 -- -- 8 जोगुपकः-पिका
जुगुप्सिता-त्री, जुगुप्सयिता-त्री, जुगुप्सिषिता-त्री
-- जुगुप्सयन्-न्ती, जुगुप्सयिष्यन्-न्ती-ती
- जुगुप्समानः, जुगुप्सयमानः, जुगुप्सिषमाणः
जुगुप्सिष्यमाणः, जुगुप्सयिष्यमाणः, जुगुप्सिषिष्यमाणः
9 जुगुप्-जुगुप्सौ-जुगुप्सः
-- -- जुगुप्सितम्-तः-तवान्, जुगुप्सितः, जुगुप्सिषितः-तवान्
10 जुगुप्सुः, जुगुप्सयिषुः, जुगुप्सिषुः
जुगुप्सितव्यम्, जुगुप्सयितव्यम्, जुगुप्सिषितव्यम्
जुगुप्सनीयम्, जुगुप्सनीयम्, जुगुप्सिषणीयम्
जुगुप्स्यम्, जुगुप्स्यम्, जुगुप्सिष्यम्
ईषज्जुप्सः-दुर्जुगुप्सः-सुजुगुप्सः
-- जुगुप्स्यमानः, जुगुप्स्यमानः, जुगुप्सिष्यमाणः
जुगुप्सः, 11 जुगुप्सः, जुगुप्सिषः
जुगुप्सितुम्, जुगुप्सयितुम्, जुगुप्सिषितुम्
12 जुगुप्सा, जुगुप्सयिषा, जुगुप्सिषा
जुगुप्सनम्, जुगुप्सनम्, जुगुप्सिषणम्
जुगुप्सित्वा, जुगुप्सयित्वा, जुगुप्सिषित्वा
प्रजुगुप्स्य, प्रजुगुप्स्य, प्रजुगुप्सिष्य
जुगुप्सम् २, जुगुप्सित्वा २, जुगुप्सम् २, जुगुप्सयित्वा २, जुगुप्सिषम् २
जुगुप्सिषित्वा २। 13
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४०८)
02
=>
 (१-भ्वादिः-९७०। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। १२९)
04
=>
 [[३। ‘गुप्तिज्किद्भ्यः सन्’ (३-१-५) इति सन् ‘गुपेर्निन्दायाम्’ (वा। ३-१-५) इति वार्तिकात् स्वार्थे भवति। अस्य सनः ‘धातोः’ (३-१-९१) इत्यधिकृत्य विहितत्वाभावात् न आर्धधातुकत्वम्। तेन, इडागमः प्रकृतेर्गुणश्च न भवतः। ‘सन्यङोः’ (६-१-९।) इति द्वित्वम्। अभ्यासकार्यादिकम्।]]
05
=>
 [[४। सन्नन्तात् णिचि ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णेर्लोपे ‘जुगुप्सकः’ इति भवति।]]
06
=>
 [[५। स्वार्थसन्नन्तादिच्छार्थे सनि, द्वितीयस्य सन इडागमे ‘अतो लोपः’ (६-४-४८) इत्यलोपे च रूपमिदम्। “शैषिकान्मतुबर्थीयात् शैषिको मतुबर्थिकः। सरूपः प्रत्ययो नेष्टः, सन्नन्तान्न सनिष्यते।।” (भाष्येष्टिः--३-१-७) इति सन्नन्तात् सन् न भवतीति तु न शङ्क्यम्-- ‘सरूप’ इत्यस्य समानार्थक इति भाष्यकृतोक्तत्वेन स्वार्थसन्नन्तादिच्छासन् भवत्येव।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०३९६+ २६]
08
=>
 [[१। ‘अर्थान्तरे त्वननुबन्धकाश्चुरादयो बोध्याः’ इति वचनात्, निन्दाभिन्नार्थे, चुरादित्वमस्य धातोर्बोध्यम्। तदानीं ण्यन्तात् ण्वुलि रूपमेवम्। एवं तृजादिष्वपि ‘गोपयिता-त्री’ इत्यादीनि रूपाण्यूह्यानि।]]
09
=>
 [[२। ‘अतो लोपः’ (६-४-४८) इत्यकारलोपे ‘संयोगान्तस्य’ (८-२-२३) इति सकारस्य लोपे च रूपम्।]]
10
=>
 [[३। ‘सनाशंसभिक्ष उः’ (३-२-१६८) इति ताच्छीलिकः उप्रत्ययः।]]
11
=>
 [[आ। ‘सा जुगुप्सान् प्रचक्रेऽसून् जगर्हे लक्षणानि च। देहमाञ्जि ततः केशान् लुलुच्च लुलुठे मुहुः।।’ भ। का। १४-५९।]]
12
=>
 [[४। ‘अ प्रत्ययात्’ (३-३-१०२) इति स्त्रियां भावादौ अकारप्रत्ययः। टाप्।]]
13
=>
 [पृष्ठम्०३९७+ २५]