| YouTube Channel

जीवितेश (jIviteza)

 
शब्दसागरः
English
जीवितेश
mfn.
 (-शः-शा-शं) Ruling life, a master of being, (applicable to
objects either of reverence or affection. )
m.
 (-शः)
1. A name of
YAMA, regent of death.
2. The sun.
3. The moon.
4. A lover, a
husband.
5. Lord or master of existence.
6. A drug to revive the
dead.
E.
 जीवित life, and ईश lord, ruler.
Capeller Eng
English
जीवितेश
m.
 lord of life (Yama),
f.
 आ mistress, wife.
Yates
English
जीविते_श (शः) 1.
m.
 A name of
Yama
the sun, or moon
a lover
lord
of life
a drug.
a. Life-ruling.
Wilson
English
जीवितेश
mfn.
 (-शः-शा-शं) Ruling life, master of being, (applicable
to objects either of reverence or affection. )
m.
 (-शः)
1 A name of YAMA, regent of death.
2 The sun.
3 The moon.
4 A lover, a husband.
5 Lord or master of existence.
6 A drug to revive the dead.
E.
 जीवित life, and ईश lord, ruler.
Monier Williams Cologne
English
जीवितेश
m.
=
 °तनाथ,
Ragh.
 xi, 20
Yama, ib.
the sun,
L.
the moon,
L.
a vivifying drug,
L.
Macdonell
English
जीवितेश jīvita‿īśa,
m.
 lord of life, Yama
🞄lover, husband
ā,
f.
 sweetheart, mistress
🞄-īśvara,
m.
 ep. of Śiva.
Apte Hindi
Hindi
जीवितेशः
पुं*
 जीवितम्-ईशः -
"प्रेमी, पति"
जीवितेशः
पुं*
 जीवितम्-ईशः -
यम का विशेषण
जीवितेशः
पुं*
 जीवितम्-ईशः -
सूर्य
जीवितेशः
पुं*
 जीवितम्-ईशः -
चन्द्रमा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
जीवितेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾಣನಾಥ /ಪತಿ /ಗಂಡ
व्युत्पत्तिः - > जीवितस्य प्राणस्य ईशः
प्रयोगाः - > "विपुलतरनितम्बाभोगरुद्धे रमण्याः शयितुमनधिगच्छज्जीवितेशोऽवकाशम्"
उल्लेखाः - > माघ० ११-५
जीवितेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀವಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಯಮ
प्रयोगाः - > "जीवितेशवसतिं जगाम सा"
उल्लेखाः - > रघु० ११-२०
जीवितेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
जीवितेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರ
विस्तारः - > ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರು ದೋಹದೊಳಗೆ ಇಡಾ ಮತ್ತು ಪಿಂಗಲಾ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಪ್ರಾಣವಾಯು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು.
जीवितेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀವಾತು /ಜೀವನೋಪಾಯ
L R Vaidya
English
jIvita-ISa {% m. %} 1. a lover, a husband
2. an epithet of Yama, जीवितेशवसतिं जगाम सा R.xi.20 (where the word is used in senses 1 and 2)
3. the sun
4. the moon.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
जीवितेश 1. b) c) Ragh. 11, 29
= *स्वामिन्, lord, Harṣac. 40, 5.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जीवितेशः,
पुं,
 (जीवितस्य ईशः प्रभुः ।) प्राण-नाथः । यमः । (यथा, रघुः । ११ । २० ।“राममन्मथशरेण ताडितादुःसहेन हृदये निशाचरी ।गन्धवद्रुधिरचन्दनोक्षिताजीवितेशवसतिं जगाम सा ॥
”“जीवितेशस्य अन्तकस्य प्राणेश्वरस्य च वसतिंजगाम ।” इति तट्टीकायां मल्लिनाथः ॥
)चन्द्रः । सूर्य्यः । इति शब्दरत्नावली ॥
जीवातुः ।इति हेमचन्द्रः ॥
जीवितेश्वरे, त्रि । इतिमेदिनी । शे, ३५ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
जीवितेश
पु०
 ६ त० । १ प्राणनाथे यमे ३ न्द्रे २ सूर्य्ये चशब्दरत्ना० । ४ जीवातौ हेमच० । ५ जीवितेश्वरे
त्रि०
 मेदि० ।“राममन्मथशरेण ताडिता दुःसहेन हृदये निशाचरी ।गन्धवद्रुविरचन्दनोक्षिता जीवितेशवसतिं जगामसा” रघुः । चन्द्रसूर्य्ययोश्च देहमध्यस्थेडापिङ्गला-नाद्ध्योः स्थित्या प्राणसञ्चारणहेतुत्वात् तथात्वम् ।“इडायां सञ्चरेच्चन्द्रः पिङ्गलायां दिवाकरः” शा०ति० २५ पटले उक्तम् । इडाशब्दे ९३० पृ० दृश्यम्इडाशब्देऽनुक्तत्वात् प्रसङ्गात् इडापिङ्गलयोः स्वरू-पादिकमत्रौच्यते “इडा बामे तयोर्षध्ये सुषुम्णापिङ्गलापरे” शा० ति० “या वाममुष्कसंबद्धा साश्लिष्यति सुषुम्णया । दक्षिणं मुष्कमाश्रित्य धनुर्वक्त्राहृदिश्रिता । वामांसजत्वन्तरगा दक्षिणानासिकामि-यात्” । तथा दक्षिणमुष्कस्था नासयोर्बामरन्ध्रगा “पदा-र्थादर्शधृतवाक्यम् । तन्त्रान्तरेऽपि “सुषुम्णाकलितापीडा-मुष्कं दक्षिणमाश्रिता । हृद्गता दक्षभागस्य जत्रुमध्यममा-श्रिता । दक्षिणानासिकाद्वारं प्राप्नोति गिरिजात्मजे! ।वाममुष्कसमुद्भूता तथाप्ता सव्यनासिकामिति” अनयोःस्वरूपमुक्तं योगार्णर्वे “इडा च शङ्स्वकुब्दाभातस्याः सव्ये व्यवस्थिता । पिङ्गलाऽसितरक्ताभा दक्षिणंपार्श्वमाश्रितेति” “अनेन पिङ्गलेडयोः क्रमेण सूर्य्या-चन्द्रमसोः स्थितिरुक्ता भवति” पदार्थादर्शः ।
Capeller
German
जीवितेश
m.
 Lebensherr (Bein. Yama's)
f.
 आ Lebensherrin, Geliebte.