जीवन (jIvana)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 जीवन m.
  (-नः)
	 1. A plant,  commonly Jiuti,  (Odina wodier.)
	 2. A son. 
3. A living being,  an animal.
	 f.
  (-ना or -नी) A plant,  commonly
Jiyati: see जीवन्ती.
	 f.
  (-नी)
	 1. Jasmin. 
	 2. giving life.
	 n.
  (-नं)
	 1. Life, 
existence.
	 2. Livelihood,  profession. 
	 3. Water.
	 4. Butter of new one
day-old milk.
	 5. Marrow.
	 6. Wind.
 E.
  जीव् to live,  affix ल्यु or करणे
वा भावे ल्युट्. ।

Capeller Eng

English

 जी॑वन f.
  ई causing to live,  vivifying
 n.
  life, 
existence,  mode of life
 livelihood,  subsistence (adj.  —° living on)
making alive,  enlivening
 water. 

Yates

English

 जीवन (नं) 1.
n.
  Life
 livelihood
 a
son
 water
 butter
 marrow.
m.
  Living being
 plant.
f.
  (ना)
Marrow
 (ती) jasmin. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	 life
जीवित 	-	 jIvita 	-	 n.
  	-	 life
रक्षाप्लव 	-	 rakSAplava 	-	 m.
  	-	 lifeboat
रक्षाप्लव 	-	 rakSAplava 	-	 m.
  	-	 lifebuoy
गतजन्मनि 	-	 gatajanmani 	-	 n.
  	-	 lastlife
जीवनविधान 	-	 jIvanavidhAna 	-	 n.
  	-	 lifestyle
आगामि-जन्मनि 	-	 AgAmi-janmani 	-	 phrase 	-	 nextlife
उदात्त 	-	 udAtta 	-	 adj.
  	-	 noblelife
संसार 	-	 saMsAra 	-	 m.
  	-	 secularlife
अस्मिन् जन्मनि 	-	 asminjanmani 	-	 phrase 	-	 inthislife
प्राण 	-	 prANa 	-	 m.
  	-	 breathoflife
जीवन रक्षा संस्था 	-	 jIvanarakSAsaMsthA 	-	 f.
  	-	 lifeinsurancecorporation
भवतः वैवाहिकजीवनं शुभमयं भवतु 	-	 bhavataHvaivAhikajIvanaMzubhamayaMbhavatu 	-	 sent.
  	-	 Wishyouaveryhappymarriedlife.
जीवने कर्तार एव सुखम् अधिगच्छन्ति. 	-	 jIvanekartAraevasukhamadhigacchanti. 	-	 sent.
  	-	 Inlife, onlythedoersobtainhappiness.
नवदम्पत्योः वैवाहिकजीवनं सुमधुरं भूयात् 	-	 navadampatyoHvaivAhikajIvanaMsumadhuraMbhUyAt 	-	 sent.
  	-	 Wishthecoupleaveryhappymarriedlife.
चक्रमिव जीवने परिवर्तन्ते सुखानि च दुःखानि च. 	-	 cakramivajIvaneparivartantesukhAnicaduHkhAnica. 	-	 sent.
  	-	 Inlife, pleasureandpainrevolvelikeawheel.
संसृति 	-	  saMsRti 	-	 f.
  	-	 life
जनि 	-	  jani 	-	 f.
  	-	 life
जीवा 	-	  jIvA 	-	 f.
  	-	 life
जीवनता 	-	  jIvanatA 	-	 f.
  	-	 life

जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	 life
जीवित 	-	 jIvita 	-	 n.
  	-	 life
रक्षाप्लव 	-	 rakSAplava 	-	 m.
  	-	 lifeboat
रक्षाप्लव 	-	 rakSAplava 	-	 m.
  	-	 lifebuoy
गतजन्मनि 	-	 gatajanmani 	-	 n.
  	-	 lastlife
जीवनविधान 	-	 jIvanavidhAna 	-	 n.
  	-	 lifestyle
आगामि-जन्मनि 	-	 AgAmi-janmani 	-	 phrase 	-	 nextlife
उदात्त 	-	 udAtta 	-	 adj.
  	-	 noblelife
संसार 	-	 saMsAra 	-	 m.
  	-	 secularlife
अस्मिन् जन्मनि 	-	 asminjanmani 	-	 phrase 	-	 inthislife
प्राण 	-	 prANa 	-	 m.
  	-	 breathoflife
जीवन रक्षा संस्था 	-	 jIvanarakSAsaMsthA 	-	 f.
  	-	 lifeinsurancecorporation
भवतः वैवाहिकजीवनं शुभमयं भवतु 	-	 bhavataHvaivAhikajIvanaMzubhamayaMbhavatu 	-	 sent.
  	-	 Wishyouaveryhappymarriedlife.
जीवने कर्तार एव सुखम् अधिगच्छन्ति. 	-	 jIvanekartAraevasukhamadhigacchanti. 	-	 sent.
  	-	 Inlife, onlythedoersobtainhappiness.
नवदम्पत्योः वैवाहिकजीवनं सुमधुरं भूयात् 	-	 navadampatyoHvaivAhikajIvanaMsumadhuraMbhUyAt 	-	 sent.
  	-	 Wishthecoupleaveryhappymarriedlife.
चक्रमिव जीवने परिवर्तन्ते सुखानि च दुःखानि च. 	-	 cakramivajIvaneparivartantesukhAnicaduHkhAnica. 	-	 sent.
  	-	 Inlife, pleasureandpainrevolvelikeawheel.
संसृति 	-	  saMsRti 	-	 f.
  	-	  life
जनि 	-	  jani 	-	 f.
  	-	  life
जीवा 	-	  jIvA 	-	 f.
  	-	  life
जीवनता 	-	  jIvanatA 	-	 f.
  	-	  life

जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	 life
जीवन रक्षा संस्था 	-	 jIvanarakSAsaMsthA 	-	 f.
  	-	 lifeinsurancecorporation
जीवन 	-	 jIvana 	-	 adj.
  	-	  vivifying
जीवन 	-	 jIvana 	-	 adj.
  	-	  giving life
जीवन 	-	 jIvana 	-	 adj.
  	-	  enlivening
जीवन 	-	 jIvana 	-	 m.
  	-	  plant jIvaka
जीवन 	-	 jIvana 	-	 m.
  	-	  wind
जीवन 	-	 jIvana 	-	 m.
  	-	  plant kSudraphalaka
जीवन 	-	 jIvana 	-	 m.
  	-	  son
जीवन 	-	 jIvana 	-	 m.
  	-	  living being
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  living by
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  subsistence
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  milk
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  fresh butter
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  water
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  making alive
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  lifetime
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  life-giving element
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  manner of living
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  livelihood
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  marrow
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  existence
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  means of living
जीवन 	-	 jIvana 	-	 n.
  	-	  enlivening a magical formula

जीवन 	-	  jIvana 	-	 adj.
  	-	  giving life
प्राणद 	-	  prANada 	-	 adj.
  	-	  life-giving
आयुर्दद् 	-	  Ayurdad 	-	 adj.
  	-	  giving life
जीवदायक 	-	  jIvadAyaka 	-	 adj.
  	-	  life-giving
आयुर्दा 	-	  AyurdA 	-	 adj.
  	-	  giving life
आयुर्दावन् 	-	  AyurdAvan 	-	 adj.
  	-	  giving life
जीवितद 	-	  jIvitada 	-	 adj.
  	-	  giving life
जीवदान 	-	  jIvadAna 	-	 n.
  	-	  life-giving
प्राणदावत् 	-	  prANadAvat 	-	 adj.
  	-	  life -giving
जीवातु 	-	  jIvAtu 	-	 f.
  	-	  life-giving drug
आयुष्य 	-	  AyuSya 	-	 adj.
  	-	  giving long life
जीवक 	-	  jIvaka 	-	 m.
  	-	  life-giving element
जीवन 	-	  jIvana 	-	 n.
  	-	  life-giving element
जीवनौषध 	-	  jIvanauSadha 	-	 n.
  	-	  life-giving medicine
जीवत्याग 	-	  jIvatyAga 	-	 m.
  	-	  giving up one's life
असुत्याग 	-	  asutyAga 	-	 m.
  	-	  giving up one's life
पुत्रञ्जीवक 	-	  putraJjIvaka 	-	 m.
  	-	  giving life to children
आयुष्मत्पुरुषक 	-	  AyuSmatpuruSaka 	-	 adj.
  	-	  giving long life to men
पुत्रञ्जीव 	-	  putraJjIva 	-	 m.
  	-	  giving life to children
शिरःप्रदान 	-	  ziraHpradAna 	-	 n.
  	-	  giving up the head or life
आयुकृत् 	-	  AyukRt 	-	 adj.
  	-	  making or giving long life
प्राजापत्या 	-	  prAjApatyA 	-	 f.
  	-	  giving away the whole of one's property before entering upon the life of an ascetic or mendicant

 
   जीवन  jIvana m.
   plant kSudraphalaka

Wilson

English

 जीवन
m.
  (-नः)
1 A plant,  commonly Jiuti,  (Odina wodier.)
2 A son. 
3 A living being,  an animal.
f.
  (-ना or गी) A plant,  commonly
Jiyati: see जीवन्ती.
f.
  (-नी) Jasmin. 
n.
  (-नं)
1 Life,  existence.
2 Livelihood,  profession. 
3 Water.
4 Butter of new or one day-old milk.
5 Marrow.
E.
  जीव to live,  affix ल्यु or ल्युट्.

Apte

English

जीवन [jīvana],  a.
  (-नी f.
 ) [जीव् भावे ल्युट्] Enlivening,  giving life.

नः A living being.

Wind. 

A son. 

The Supreme Being
 बीजानां प्रभव नमो$स्तु जीवनाय Ki.*
  18. 39.

नम् Life,  existence
 (fig.  also) त्वमसि मम भूषणं त्वमसि मम जीवनम् Gīt.*
  1.

The principle of life,  vital energy
 Bg.*
  7.9.

Water
 बीजानां प्रभव नमो$स्तु जीव- नाय Ki.*
  18.39
 or जीवनं जीवनं (life) हन्ति प्राणान् हन्ति समी- रणः Udb.

Livelihood,  profession,  means of existence (fig.  also)
 Ms.*
  11.77
 विदुषां जीवनं मूर्खः H.*
  3.33.

Butter made from milk one day old.

Marrow.

Enlivening,  making alive. Comp.
   -अन्तः death. -आघातम् poison. 

आवासः 'residing in water',  epithet of Varuṇa,  the regent of water.

the body. -उपायः livelihood.

ओषधम् elixir of life.

a life-giving medicine. -पञ्चमूलानि (Āyurveda) The five medicinal herbs called वीरा,  जीवन्ती,  गुरुशतावरी,  जीवक and ऋषभक.

Apte 1890

English

 जीवन a. (नी f.) [जीव् भावे ल्युट्] Enlivening,  giving life. 
नः 1 A living being. 
2 Wind. 
3 A son. 
4 The Supreme Being. 
नं 1 Life,  existence
 (fig. also)
 त्वमासे मम भूषणं त्वमसि मम जीवनं Gīt. 10. 
2 The principle of life,  vital energy
 Bg. 7. 9. 
3 Water
 बीजानां प्रभव नमोऽस्तु जीवनाय Ki. 18. 39
 or जीवनं जीवनं (life) हंति प्राणान् हंति समीरणः Udb. 
4 Livelihood,  profession,  means of existence (fig. also)
 Ms. 11. 77
 विदुषां जीवनं मूर्खः H. 3. 33. 
5 Butter made from milk one day old. 
6 Marrow. 
7 Enlivening,  making alive. 
Comp. 
अंतः death. 
आघातं poison. 
आवासः {1} ‘residing in water’,  epithet of Varuṇa,  the regent of water. {2} the body. 
उपायः livelihood. 
ओषधं {1} elixir of life. {2} a lifegiving medicine. 

Monier Williams Cologne

English

 जी॑वन mf(ई)n.  vivifying,  giving life,  enlivening,  ŚBr.
   ii,  3,  i,  10
 MBh.
   (said of wind,  the sun,  &c.
  
 of Śiva xiii,  1236),  BhP.
   x
 Kathās.
 

 जी॑वन m.
  a living being,  W.
 

 wind,  L.
 

 a son,  L.
 

 the plant क्षुद्रफलक,  L.
 

 the plant जीवक,  L.
 

 N.
  of the author of Mānasa-nayana

 जी॑वन n.
  life,  RV.
   i,  48,  10
 x,  161,  1
 AV.
  
 ŚBr.
   ix &c.
  

 manner of living,  TS.
  vi,  1,  9,  4

 living by (instr. or in comp. ),  livelihood,  means of living,  Mn.
  
 Yājñ.
  iii
 MBh.
   &c.
  

 enlivening,  making alive,  R.
  vi,  105
 Kathās.
  lxxvi,  25
 Aṣṭāṅg.

 enlivening a magical formula,  Sarvad.
  xv,  254 and 256

 ‘life-giving element’,  water,  BhP.
   x,  20,  6
 Rājat.
  v,  416

 fresh butter,  L.
 

 milk,  Gal.
 

 marrow,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 जीवन,  अस्,  ई,  अम्,  enlivening,  vivifying,  giving
life
 (अस्),  m. a living being,  an animal
 wind
 a
son
 a kind of drug,  = जीवक
 N. of a plant,  =
क्षुद्र-फलक
 N. of the author of the work
Mānasa-nayana
 (आ),  f. a kind of medicinal plant
(ई),  f.,  N. of several plants and drugs,  = जीवन्ती, 
काकोली,  a kind of jasmine &c.
 (अम्),  n. life,  existence, 
living,  livelihood,  profession (often at the end of a
comp.,  e. g. मृग-जीवन,  living by hunting)
 en-
livening,  making alive
 the life-giving element (water)
butter made from new milk or milk one day old
 mar-
row.
—जीवन-ता,  f. life,  mode of life.
—जीवन-योनि, 
इस्,  m. source of life.
—जीवन-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  possessed
of or relating to life.
—जीवन-विडम्बन,  अम्,  n.
disappointment in life,  living in vain.
—जीवन-हेतु, 
उस्,  m. object of life,  cause of living.
—जीवना-
घात (°न-आघ्°),  अम्,  n. ‘that which destroys life, ’
poison.
—जीवनान्त (°न-अन्°),  अस्,  m. end of life, 
death.
—जीवनावास (°न-आव्°),  अस्,  m. Varuṇa,  the
regent of water.
—जीवनोपाय (°न-उप्°),  अस्,  m.
livelihood,  means of subsistence.
—जीवनौषध
(°न-औष्°),  अम्,  n. an invigorating or life-giving
medicine,  a drug for reviving the dead
 elixir vitæ.

Macdonell

English

 जीवन jī́v-ana,  a.
  (ī) quickening,  animating
 🞄restoring to life (—°)
 n.
  restoration to 🞄life
 existence,  life
 subsistence
 manner of 🞄life
 maintenance by (—°,  or in. )
 water: -yoni,  🞄a.  having its origin in life
 -hetu,  m.
  means 🞄of subsistence.

Benfey

English

 जीवन जीव् + अन, 
 I. adj.
 ,  f.
  नी,  Ani-
mating,  enlivening,  MBh. 1,  3241.
 II.
n.
  Life,  Rām.  4,  19,  19.
 2. Subsistence, 
Man.  11,  76.
 3. A means of subsistence, 
MBh. 3,  13724.
 4. Revivification,  Rām. 
6,  105.
 -- Comp.
 
अ-,  n.
  death,  Rām.  2, 
38,  7.
दास-,  adj.
  living by slavish
work,  Man.  10,  32.
धर्म-,  adj.
 
subsisting by the performance of re-
ligious works,  Man.  9,  273.
मृग-,  m.
 
a hunter,  Nal. 11,  28.

Hindi

जीवन

Apte Hindi

Hindi

जीवन
वि* - जीव्+ल्युट्
"जीवनप्रद,  जीवनदाता,  प्राणप्रद"

जीवनः
पुं*
  - -
जीवित आधारी

जीवनः
पुं*
  - -
वायु

जीवनः
पुं*
  - -
पुत्र

जीवनम्
नपुं*
   - -
"जिन्दा रहना,  अस्तित्व"

जीवनम्
नपुं*
   - -
"जीवन का सिद्धान्त,  संजीवनीशक्ति"

जीवनम्
नपुं*
   - -
जल

जीवनम्
नपुं*
   - -
"आजीविका,  वृत्ति,  अस्तित्व के साधन"

जीवनम्
नपुं*
   - -
पिछले दिन के रखे दूध से बनाया गया मक्खन

जीवनम्
नपुं*
   - -
मज्जा

Shabdartha Kaustubha

Kannada

जीवन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಮೇಶ್ವರ
निष्पत्तिः - > जीव (प्राणधारणे) +णिच् - कर्त० "ल्युः" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > जीवयति
प्रयोगाः - > "स्वहस्तेन हननात् ग्राहमपि गन्धर्वत्वेन जीवयन् जीवनः" । "वीरहा रक्षणः सन्तो जीवनः पर्यवस्थितः" ।
उल्लेखाः - > २)वि० स०
विस्तारः - > "स्वहस्तेन हतं ग्राहं गन्धर्वत्वेन जीवयन् । पूर्वशापं निरस्याथ यस्तिष्ठति स जीवनः" - निरुक्तिः ।
जीवन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯು /ಗಾಳಿ
जीवन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುತ್ರ /ಮಗ
जीवन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸದ್ಯೋಘೃತ /ಹೊಸತುಪ್ಪ
जीवन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಜ್ಜೆ /ದೇಹಸಾರ
जीवन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀವಿಕೆ /ಜೀವನೋಪಾಯ /ವೃತ್ತಿ
प्रयोगाः - > "विद्या शिल्पं भृतिः सेवा गोरक्ष्यं विपणिः कृषिः । धृतिर्भैक्ष्यं कुसीदं च दश जीवनहेतवः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० १०-११६
जीवन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
निष्पत्तिः - > जीव (प्राणधारणे) - कर० "ल्युट्"(३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > जीवत्यनेन
प्रयोगाः - > "उपचितजीवनधाराः सत्पथभाजो निरस्तसन्तापाः ।" "तडित्वन्तो महामेधाश्चण्डस्ज्वसनवेपिताः । प्रीणनं जीवनं ह्यस्य मुमुचुः करुणा इव"
उल्लेखाः - > चं० रा०,  भाग० १०-२०-६
जीवन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನ್ನ
विस्तारः - > "जीवनान्नाशनान्धांसि" - वैज०
जीवन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀವನ /ಬದುಕು
निष्पत्तिः - > जीव (प्राणधारणे) - भावे "ल्युट्" (३-३-११५)
जीवन
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜೀವನವನ್ನು ಕೊಡುವ /ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ

L R Vaidya

English

 jIvana {% (I) a. (f. नी) %} Enlivening,  giving life.

 jIvana {% (II) m. %} 1. A living being
 2. wind
 3. a son.

 jIvana {% (III) n. %} 1. Principle of life,  vitality,  Bg.vii.9
life,  existence
water,  जीवनं (3) जीवनं (1) हंति प्राणान् हंति समीरणः Ud.
livelihood,  profession,  M.xi.76
butter made from milk one day old
marrow.

Bopp

Latin

 1. जीवन n. (r. जीव् s. अन) vita. BH. 7. 9.

 2. जीवन (a जीवय् Caus. r. जीव्,  s. अन) vivificus. A. 4.
51.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 जीवन Quoted by Keśava in Dvaitapariśiṣṭa.

Indian Epigraphical Glossary

English

 jīvana (SITI),  maintenance
 cf. jīvaṇa-śiṣa. See also
bhṛtyebhyo jīvanam kartuṃ (Ep. Ind.,  Vol. XXXV,  pp. 109-10).

Lanman

English

 jī́vana,  n. existence. [√jīv.]

Kridanta Forms

Sanskrit

जीव् (जी꣡वँ꣡ प्राणधारणे - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  जीवनम्
अनीयर् =  जीवनीयः - जीवनीया
ण्वुल् =  जीवकः - जीविका
तुमुँन् =  जीवितुम्
तव्य =  जीवितव्यः - जीवितव्या
तृच् =  जीविता - जीवित्री
क्त्वा =  जीवित्वा
ल्यप् =  प्रजीव्य
क्तवतुँ =  जीवितवान् - जीवितवती
क्त =  जीवितः - जीविता
शतृँ =  जीवन् - जीवन्ती

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 जीवन n. °eine Pflanze,  E 897 (P).

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
आजीवो जीवनं वार्ता जीविका वृत्तिवेतने ।
-wordlist-
 
आजीव (पुं),  जीवन (क्ली),  वार्ता (स्त्री),  जीविका (स्त्री),  वृत्ति (स्त्री),  वेतन (क्ली)

--source--
 
नीरं वारि जलं दकं कमुदकं पानीयमम्भः कुशं
तोयं जीवनजीवनीयसलिलार्णांस्यम्बु वाः संवरम् ।
क्षीरं पुष्करमेघपुष्पकमलान्यापः पयःपाथसी
कीलालं भुवनं वनं घनरसो यादोनिवासोऽमृतम् ॥ १०६९ ॥
कुलीनसं कबन्धं च प्राणदं सर्वतोमुखम् ।
-wordlist-
 
नीर (क्ली),  वारि (क्ली),  जल (क्ली),  दक (क्ली),  क (क्ली),  उदक (क्ली),  पानीय (क्ली),  अम्भस् (क्ली),  कुश (क्ली),  तोय (क्ली),  जीवन (क्ली),  जीवनीय (क्ली),  सलिल (क्ली),  अर्णस् (क्ली),  अम्बु (क्ली),  वार् (स्त्री),  संवर (क्ली),  क्षीर (क्ली),  पुष्कर (क्ली),  मेघपुष्प (क्ली),  कमल (क्ली),  आपः (स्त्रीब),  पयस् (क्ली),  पाथस् (क्ली),  कीलाल (क्ली),  भुवन (क्ली),  वन (क्ली),  घनरस (पुं),  यादोनिवास (पुं),  अमृत (क्ली),  कुलीनस (क्ली),  कबन्ध (क्ली),  प्राणद (क्ली),  सर्वतोमुख (क्ली)

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
रजते त्रापुषं वङ्गं जीवनं वसु भीरुकम् ।
स्वभ्रं सौम्यं च शोध्यं च रूप्रं भीरु जवीयसम् ॥ १५९ ॥
-wordlist-
 
त्रापुष (क्ली),  वङ्गं (क्ली),  जीवन (क्ली),  वसु (क्ली),  भीरुक (क्ली),  स्वभ्र (क्ली),  सौम्य (क्ली),  शोध्य (क्ली),  रुच (क्ली),  भीरु (क्ली),  जवीयस (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

जीवन
जीवन,  वृत्ति,  आजीव,  वार्त्ता
जीवनं वृत्तिराजीवो वार्त्ता चेति निगद्यते ॥ ५७० ॥
verse 2.1.1.570
page 0064

नाममाला

Sanskrit

वार्,  वारि,  क,  पयस्,  अम्भस्,  अम्बु,  पाथस्,  अर्णस्,  सलिल,  जल,  सर,  वन,  कुश,  नीर,  तोय,  जीवन,  अप्,  विष
वार्वारि कं पयोऽम्भोऽम्बु पाथोऽर्णः सलिलं जलम् ।
सरं वनं कुशं नीरं तोयं जीवनमब्विषम् ॥ १५ ॥
verse 0.1.1.15
page 0008

Mahabharata

English

Jīvana^1 = Sūrya (the Sun): III,  152.

Jīvana^2 = Śiva (1000 names^2).

Jīvana^3 = Vishṇu (1000 names).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 जीवनं,  क्ली,
   (जीव्यतेऽनेनेति । जीव + करणेल्युट् ।) वृत्तिः । (यथा,  भागवते । १ । १३ । ४४ ।“अहस्तानि सहस्तानामपदानि चतुष्पदाम् ।फल्गूनि तत्र महतां जीवो जीवस्य जीवनम् ॥
”“जीवनं जीविकेति ॥
” तट्टीकायां श्रीधरस्वामी ॥
)जलम् । (यथा,  आर्य्यासप्तशत्याम् । ४६३ ।“यमुनाया इव तस्याः सखि ! मलिनं जीवनंमन्ये ॥
”जीव + भावे ल्युट् ।) प्राणधारणम् । इतिमेदिनी । ने,  ६९ ॥
 (यथा,  हटयोगप्रदी-पिकायाम् । २ । ३ ।“यावद्वायुः स्थितो देहे तावज्जीवनमुच्यते ॥
”“प्राणान् हन्ति जगत्प्राणो जीवनं हन्तिजीवनम् ।किमाश्चर्य्यं क्षारभूमौ प्राणदा यमदूतिका ॥
”इत्युद्भटः ॥
)हैयङ्गवीनम् । इति शब्दचन्द्रिका ॥
 मज्जा ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 (गङ्गा । यथा,  काशी-खण्डे । २९ । ६५ ।“जीवनं जीवनप्राणा जगज्ज्येष्ठा जगन्मयी ॥
”)

 जीवनः,  पुं,
   (जीवयति सेवनादिना । जीव +कर्त्तरि ल्युः ।) जीवकौषधम् । वातः । इतिराजनिर्घण्टः ॥
 क्षुद्रफलकवृक्षः । इति शब्द-चन्द्रिका ॥
 पुत्त्रः । इति हेमचन्द्रः ॥
 (सर्व्वान्प्राणरूपेण जीवयतीति । जीव + णिच् + कर्त्तरिल्युः । विष्णुः । यथा,  महाभारते । १३ । १४९ । ११२ ।“वीरहा रक्षणः सन्तो जीबनः पर्य्यवस्थितः ॥
”शिवः । महाभारते । १३ । १७ । १२१ ।“निर्जीवो जीवनो मन्त्रः शुभाज्ञो बहुकर्कशः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 जीवन न०
  जीव--मावे ल्युट् । १ वृत्तौ २ प्राणघारणे ।करणे ल्युट् । ३ जले मेदि० । जलं विना प्राण-धारणासम्भवात्तस्य जीवनकरणत्वम् अत एव “अन्नमयंहि सौम्य! मन आपोमयः प्राणः” छान्दोग्ये प्राणानांजलमयत्वसुक्त्वा तस्य तथात्वं श्चमर्थितं यथा ।“आपः पीतास्त्रेधा विधीयन्ते तासां यः स्थविष्ठोधातुस्तन्मूत्रं भवति यो मध्यमस्तल्लोहितं योऽणिष्ठः सप्राणः” “अपांसौम्य! पीयमानानां योऽणिमा स ऊर्द्ध्वःसमुदीषति स प्राणो भवति” “षोडशकलः सौम्य! पुरुषःपञ्चदशाहानि माशीः काममपः पिवापोमयः प्राणो,  नपिबतो विच्छेत्स्यते” इति छा० उ० । ४ जीवनसाधने त्रि०
 “सर्वोऽर्च्यो जीवनः प्राता” मुग्धबो० । ५ हैयङ्गवीने शब्दच० ।सद्योघृतस्यायुर्वृद्धिकरत्वेन जीवनहेतुत्वात् तथात्वम् ।६ मज्जनि राजनि० ७ वाते ८ जीवकौषधौ च पु०
  राजनि० ।९ क्षुद्रफलवृक्षे पु०
  शब्दच० । १० प्रत्रे पु०
  हेमच० । जीवयतिजिव--णिच्--कर्त्तरि--ल्यु । ११ परमेश्वरे पु०
  “वीरहारक्षणः सन्तो जीवनः पर्य्यवस्थितः” विष्णु स० । “सर्वाःप्रजाः प्राणरूपेण जीवयन् जीवनः” भा० । “प्रवृत्तिश्चनिवृत्तिश्च तथा जीवनकारणम्” माषा० “जीवनं जीवनंहन्ति प्राणान् हन्ति समीरणः । किमाश्चर्य्यं क्षारदेशेप्राणदा यमदूतिसा” उद्भटः । वृत्तौ १२ जीविकायाम् ।“कृषिः शिल्पं भृतिर्विद्या कुसीदं शकटं गिरिः । सेवारूपं नृपो भैक्षमापत्तौ जीवनानि तु” याज्ञ० “विद्याशिल्पं भृतिः सेवा गोरक्षं विपणिः कृषिः । धृति-र्भैक्षं कुसीदञ्च दश जीवनहेतयः” मनुः । १३ जीवदातरि“शीतस्तत्र ववौ वायुः सुगन्धिं जीवनः शुचिः” भा०व० १६८ अ० ।

Capeller

German

 जी॑वन f.
  ई lebendig machend,  belebend
n.
  das Lebendigmachen,  Beleben,  das
Leben
 Existenz,  Lebensunterhalt durch
(Instr. o. —°),  Lebensweise.

Grassman

German

 jī́vana,  n.,  das Leben [von jīv].
-am {48, 10}.
-āya {987, 1}.

Burnouf

French

 जीवन जीवन a. (sfx. अन) vivifiant. -- S. m.
  animal
vivant. être vivant,  en gén. 
		 Fils.
		 Odina wodier,  plante textile
appelée जिउलि। la jute. -- F. जिवना moelle. -- F.
जीवनी jasmin.  -- N. जीवन vie,  existence
		 moyens
d'existence,  profession. 
		 Eau.
		 Beurre de lait nouveau.
जीवनक m.
  aliment,  en gén. 
		 Riz bouilli.
जीवनाघाल n.
  (आ
 हन्) poison. 
जीवनावास m.
  (आ
 वस्) Varuṇa,  qui habite les eaux.

Stchoupak

French

 जीवन-
 ag. vivifiant 
 nt. fait de vivifier 
 moyen de subsistance 
élément de vie,  eau.
°हेतु- m.
  moyen de subsistance.
जीवनोपाय- m.
  moyen de ressusciter.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.