जीवक (jIvaka)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 जीवक mfn.
   (-कः-का-कं)
	 1. A servant,  a slave,  one who gets a livelihood
by service.
	 2. A snake-catcher,  one whose business is catching
snakes,  curing their bites,  &c.
	 3. An usurer,  or one who lives by
lending money at high interest.
	 4. A mendicant or one who lives by
begging.
	 5. One whose life is prolonged by blessings.
	 m.
  (-कः)
	 1. A
tree,  (Pentaptera tomentosa:) see असन.
	 2. A medicinal plant,  com-
monly called by the same name Jivaca,  and considered as one of
the eight principal drugs,  classed together under the name अष्टबर्ग.
3. An animal,  any being endowed with life.
 E.
  जीव् to live,  affix
णिच् ण्वुल् or वुन्.

Capeller Eng

English

 जीवक f.
  इका a.
  = prec.
  adj. 
 f.
  जीविका life, 
livelihood,  pl.
  = prec.
  f.
  pl.
 

Yates

English

 जीवक (कः) 1.
m.
  An animal
 a tree
(Pentaptera tomentosa).
m.
  f.
  n.
 
A servant,  or slave
 snake-catch-
er
 usurer
 mendicant.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

जीवक 	-	 jIvaka 	-	 adj.
  	-	  alive
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 adj.
  	-	  for whom long life is desired
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 adj.
  	-	  generating
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 adj.
  	-	  long living
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 adj.
  	-	  living
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 m.
  	-	  tree
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 m.
  	-	  life-giving element
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 m.
  	-	  one of the 8 principal drugs called aSTavarga
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 m.
  	-	  usurer
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 m.
  	-	  livelihood
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 m.
  	-	  plant jIvanti
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 m.
  	-	  beggar
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 m.
  	-	  water
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 m.
  	-	  living being
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 m.
  	-	  servant
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 m.
  	-	  living on others
जीवक 	-	 jIvaka 	-	 m.
  	-	  snake-catcher

 
   जीवक  jIvaka adj.
   generating  
   पुत्री  putrI f.
   name of putra    
   कुमारीपुत्रक  kumArIputraka adj.
   from kumArIputra   
   सिद्धार्थ  siddhArtha m.
   name of a mAraputra    
   गार्गीपुत्रकायणि  gArgIputrakAyaNi m.
   descendant of gArgIputra   
   पूर्वपाटलिपुत्रक  pUrvapATaliputraka adj.
   being in pUrvapATaliputra    
   सावित्रीपुत्रीय  sAvitrIputrIya m.
   king of the sAvitrIputras  
   सोमपुर  somapura n.
   ancient name of pATaliputra    
   वात्सीपुत्रीय  vAtsIputrIya m.
   sect or school of vAtsI-putra   
   जीवपुत्रप्रचायिका  jIvaputrapracAyikA f.
   gathering of the jIvaputra plant   
   पितापुत्रीय  pitAputrIya adj.
   containing the words pitR and putra   
   शुद्धावासदेवपुत्र  zuddhAvAsadevaputra  m.
   devaputra belonging to the above class   
   सुनेत्र  sunetra m.
   faireyed or having a good leader,  name of a mAraputra      
            

 
   जीवक  jIvaka m.
   snake-catcher  
   अहितुण्डिक  ahituNDika m.
   snake-catcher   
   चक्राट  cakrATa m.
   snake-catcher  
   व्यालग्राह  vyAlagrAha m.
   snake-catcher   
   व्यालग्राहिणी  vyAlagrAhiNI f.
   female snake-catcher  
   सर्पधारक  sarpadhAraka m.
   snake-catcher or charmer   
   नागमण्डलिक  nAgamaNDalika m.
   keeper or catcher of snakes     
            

Wilson

English

 जीवक
mfn.
   (-कः-का-कं)
1 A servant,  a slave,  one who gets a livelihood by service.
2 A snake-catcher,  one whose business is catching snakes,  curing their bites, 
&c.
3 An usurer,  or one who lives by lending money at high interest.
4 A mendicant or one who lives by begging.
5 One whose life is prolonged by blessings.
m.
  (-कः)
1 A tree,  (Pentaptera tomentosa:) see असन.
2 A medicinal plant,  commonly called by the same name Jīvaka,  and
considered as one of the eight principal drugs,  classed together under the name
अष्टवर्ग.
3 An animal,  any being endowed with life.
E.
  जीव to live,  affix ण्वुल् or वुन्.

Apte

English

जीवक [jīvaka],  a.
  [जीव्-णिच् ण्वुल्]

Living,  making a livelihood by,  generating &c.
 

One who lives a long time.

कः A living being.

A servant.

A Buddhist mendicant,  any mendicant who lives by begging.

A usurer.

A snake-catcher.

A tree.

A medicinal plant of that name.

Apte 1890

English

 जीवक a. [जीव् 
णिच् ण्वुल्] 1 Living,  making a livelihood by,  generating &c. 
One who lives a long time. 
कः 1 A living being. 
A servant. 
A Buddhist mendicant,  any mendicant who lives by begging. 
A usurer. 
A snakecatcher. 
A tree. 
A medicinal plant of that name. 

Monier Williams Cologne

English

 जीवक mfn.
   living,  alive,  Hcar.
  vii

 ifc.  (f(इका). ) ‘living’,  see चिर-: making a livelihood by (in comp. ),  MBh.
   xii f.
 
 Hariv.
  4484
 Śatr.
  (cf.   अक्षर-)

 ‘generating’,  see पुत्रं-

 ifc.  (f(आ). ) long living,  for whom long life is desired,  Pāṇ.
  iii,  1,  150,  Kāś.
 

 जीवक m.
  a living being,  L.
 

 ‘living on others’,  a servant,  L.
 

 an usurer,  L.
 

 a beggar,  L.
 

 a snake-catcher,  L.
 

 a tree,  L.
 

 one of the 8 principal drugs called Aṣṭavarga (Terminalia tomentosa,  L.
 
 Coccinia grandis,  L.
 ),  Suśr.
 
 VarBṛS.

 N.
  of Kumāra-bhūta,  Divyāv.
  xix,  xxxv

Monier Williams 1872

English

 जीवक,  अस्,  आ,  अम्,  (at the end of a comp.) living, 
living by,  making a livelihood by,  causing to live, 
generating
 one who lives a long time or for whom
a long life is desired [cf. आयुष्-मत्]
 (अस्),  m. a living
being
 a servant,  slave,  one who makes a livelihood
by service
 a mendicant,  one who lives by begging
an usurer,  one who lives by lending money at high
interest
 a snake-catcher,  one whose business is to
catch snakes and cure their bites &c.
 a tree
 N. of
several plants,  = Terminalia Tomentosa,  Coccinia
Grandis,  a cucurbitaceous plant
 a medicinal plant, 
commonly called by the same name Jīvaka and con-
sidered as one of the eight principal drugs classed
together under the name Aṣṭa-varga
 N. of a man
(इका),  f. the living or life-giving element (i. e. water)
living,  means of living,  livelihood
 N. of a plant, 
= जीवन्ती
 [cf. अज-जीवक।]

Macdonell

English

 जीवक jīva-ka,  a.
  (ikā),  living,  alive
 living 🞄on (—°)
 -grā́ham,  ad. (with grah),  (take) 🞄alive
 -ghātin,  a.
  killing living creatures 🞄(beast of prey)
 -ja,  a.
  born alive
 -jīvaka,  🞄m.  francolin partridge
 -ṃ-jīvaka,  m.
  id..

Benfey

English

 जीवक जीव् + अक, 
 I. latter part of
comp. adj.
  Maintaining one's self by, 
MBh. 13,  6455.
 II. m.
  A medicinal
plant,  considered as one of the eight
principal drugs,  Suśr. 1,  59,  16.
 III. f.
 
विका, 
 1. Life,  Man.  4,  11.
 2. A means
of subsistence,  Man.  10,  76
 Bhāg. P.
7,  13,  7.
 -- Comp.
 
रङ्ग-,  m.
 
 1. a
painter.
 2. an actor.

Apte Hindi

Hindi

जीवकः
पुं*
  - जीव्+णिच्+ण्वुल्
जीवधारी प्राणी

जीवकः
पुं*
  - -
सेवक

जीवकः
पुं*
  - -
"बौद्धभिक्षु,  भिक्षा के सहारे ही जीवित रहने वाला भिखारी"

जीवकः
पुं*
  - -
सूदखोर

जीवकः
पुं*
  - -
सपेरा

जीवकः
पुं*
  - -
वृक्ष

Shabdartha Kaustubha

Kannada

जीवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೊನ್ನೆಮರ
निष्पत्तिः - > जीव (प्राणधारणे) + णिच् - "ण्वुल्" (३-१-१३३)
व्युत्पत्तिः - > जीवयति
विस्तारः - > "सर्जकसनबन्धूकपुष्पप्रियकजीवकाः" - अम० ।
जीवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾಣಿ
जीवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೇವಕ /ಇತರರ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಜೀವಿಸುವವನು
जीवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಿಕ್ಷುಕ /ಯಾಚಕ
जीवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷಪಣಿಕ /ಬೌದ್ಧ ಸಂನ್ಯಾಸಿ
जीवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಾವಾಡಿಗ
जीवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಕ್ಕಿಸಿಳ್ಳೆ ಗಿಡ
विस्तारः - > "कूर्चशीर्षो मधुरकः शृङ्गह्रस्वाङ्गजीवकाः" - अम० ।
जीवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಹುಕಾಲ ಬದುಕುವವನು
जीवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಡ್ಡಿಯ ಹಣದಿಂದ ಜೀವಿಸುವವನು
जीवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀವನವನ್ನು ಕೊಡುವವನು
जीवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ
विस्तारः - > "जीवकः प्रवरे जन्तौ श्रमणे वृद्धिजीविनि" - वैज० । "जीवकः प्रीतिसाले स्यात् क्षपणे वृद्धिजीविनि । सेविनि प्राणकेऽप्याहितुण्डिके" - विश्व० ।
जीवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀವಿಸಿರುವವನು /ಬದುಕಿರುವವನು

L R Vaidya

English

 jIvaka {% m. %} 1. A living being
a servant
a Buddhist mendicant
an usurer
a snake-catcher.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 जीवक poet. Sbhv.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Jīvaka (= Pali id.),  n. of a physician and follower of Buddha (called in Pali Komārabhacca,  in BHS Kumārabhṛta,  °bhūta,  qq.v.): Divy 〔270.12 ff.〕
 〔506.2 ff.〕
 MSV 〔ii.25.5 ff.〕
 has epithet Vaidyarāja(n) KP 〔96.2,  3〕
 Śikṣ 〔159.8,  12〕 (here,  amazingly,  Bendall and Rouse translate vaidyarāja as n. pr. and jīvaka as adj.,  when alive!). See also Jīvika.

Kridanta Forms

Sanskrit

जीव् (जी꣡वँ꣡ प्राणधारणे - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  जीवनम्
अनीयर् =  जीवनीयः - जीवनीया
ण्वुल् =  जीवकः - जीविका
तुमुँन् =  जीवितुम्
तव्य =  जीवितव्यः - जीवितव्या
तृच् =  जीविता - जीवित्री
क्त्वा =  जीवित्वा
ल्यप् =  प्रजीव्य
क्तवतुँ =  जीवितवान् - जीवितवती
क्त =  जीवितः - जीविता
शतृँ =  जीवन् - जीवन्ती

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 जीवक 2. g) Divyāvad. 270,  12
 506,  2 ff.

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

जीवक
जीवक,  जैन,  आजीव,  मलधारिन्,  निर्ग्रन्थ
रजोहरणधारी च श्वेतवासाः सिताम्बरः ॥ ३४४ ॥
नग्नाटो दिग्वासाः क्षपणः श्रमणश्च जीवको जैनः ।
आजीवो मलधारी निर्ग्रन्थः कथ्यते सद्भिः ॥ ३४५ ॥
verse 2.1.1.344
page 0041

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  जीवकः
Root:  जीवक
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ tree
⇒ water
⇒ alive
⇒ usurer
⇒ beggar
⇒ living
⇒ servant
⇒ generating
⇒ livelihood
⇒ long living
⇒ living being
⇒ snake-catcher
⇒ plant jIvanti
⇒ living on others
⇒ life-giving element
⇒ for whom long life is desired
⇒ one of the 8 principal drugs called aSTavarga
Shloka(s): 
2|4|43|2 ► प्लक्षश्च तिन्तिडी चिञ्चाम्लिकाथो पीतसारके॥ (वनौषधिवर्गः)
2|4|44|1 ► सर्जकासनबन्धूकपुष्पप्रियकजीवकाः। (वनौषधिवर्गः)
2|4|142|2 ► कूर्चशीर्षो मधुरकः शृङ्गह्रस्वाङ्गजीवकाः॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|4|43|2 ⇢ पीतसारकः (पीतसारक) (पुं) ⇒ neem tree [Azadirachta Indica - Bot.], Sage leaved Alangium  [Alangium salviifolium - bot.]
➠ 2|4|44|1 ⇢ सर्जकः (सर्जक) (पुं) ⇒ shaala tree [Vatica Robusta - Bot.], Indian-laurel [Terminalia Tomentosa - Bot.]
➠ 2|4|44|1 ⇢ असनः (असन) (पुं) ⇒ one who throws or discharges, Indian-laurel [Terminalia Tomentosa - Bot.]
➠ 2|4|44|1 ⇢ बन्धूकपुष्पः (बन्धूकपुष्प) (पुं)
➠ 2|4|44|1 ⇢ प्रियकः (प्रियक) (पुं) ⇒ bee, chameleon, kind of bird, kind of tree, kind of deer with a very soft skin
➠ 2|4|44|1 ⇢ जीवकः (जीवक) (पुं) ⇒ tree, water, alive, usurer, beggar, living, servant, generating, livelihood, long living, living being, snake-catcher, plant jIvanti, living on others, life-giving element, for whom long life is desired, one of the 8 principal drugs called aSTavarga
➠ 2|4|142|2 ⇢ कूर्चशीर्षः (कूर्चशीर्ष) (पुं)
➠ 2|4|142|2 ⇢ मधुरकः (मधुरक) (पुं) ⇒ sweet, pleasant, agreeable, leaf mustard [Brassica juncea - Bot.]
➠ 2|4|142|2 ⇢ शृङगः (शृङ्ग) (पुं)
➠ 2|4|142|2 ⇢ ह्रस्वाङगः (ह्रस्वाङ्ग) (पुं) ⇒ dwarf, dwarfish, short-bodied, medicinal plant and root jIvaka
➠ 2|4|142|2 ⇢ जीवकः (जीवक) (पुं) ⇒ tree, water, alive, usurer, beggar, living, servant, generating, livelihood, long living, living being, snake-catcher, plant jIvanti, living on others, life-giving element, for whom long life is desired, one of the 8 principal drugs called aSTavarga
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 जीवकः,  पुं,
   (जीवयति आरोग्यं करोतीति । जीव+ णिच् + ण्वुल् ।) अष्टवर्गान्तर्गतौषधविशेषः ।तत्पर्य्यायः । कूर्च्चशीर्षः २ मधुरकः ३ शृङ्गः ४ह्नस्वाङ्गः ५ । इत्यमरः । २ । ४ । १४२ ॥
 जीवनः६ दीर्घायुः ७ प्राणदः ८ जीव्यः ९ भृङ्गाह्वः १०प्रियः ११ चिरञ्जीवी १२ मधुरः १३ मङ्गल्यः १४कूर्च्चशीर्षकः १५ वृद्धिदः १६ आयुष्मान् १७जीवदः १८ बलदः १९ । अस्य गुणाः । मधु-रत्वम् । शीतत्वम् । रक्तपित्तानिलार्त्तिक्षय-दाहज्वरनाशित्वम् । शुक्रश्लेष्मविवर्द्धनत्वञ्च ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 बलकारित्वम् । कार्श्य-वातनाशित्वम् । तस्य रूपं यथा,  --“जीवकर्षभकौ ज्ञेयौ हिमाद्रिशिखरोद्भवौ ।रसोनकन्दवत्कन्दौ निःसारौ सूक्ष्मपत्रकौ ॥
जीवकः कूर्च्चकाकारः ऋषभो वृषशृङ्गवत् ।जीवकर्षभकस्थाने विदारीमूलम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
 * ॥
प्राणकः । पीतशालः । क्षपणः । इति मेदिनी ।के,  ९५ ॥

 जीवकः,  त्रि,  (जीवति प्रभुसेवावृत्त्या इति । जीव+ ण्वुल् ।) सेवकः । वृद्ध्याशी । जीवी ॥
(यथा,  महाभारते । १३ । १४१ । ६६ ।“त्रैविद्यो ब्राह्मणो विद्वान् न चाध्ययनजीवकः ॥
”)अहितुण्डिकः । इति मेदिनी । के,  ९५ ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 जीवक पु०
  जीवयति जीव + णिच्--ण्वुल् । १ अष्टवर्गात्वर्गते१ ओषधिभेदे “जीवकर्षभकौ ज्ञेयौ हिमाद्रिशिखरोद्भवौ ।रसोनकन्दवत्कन्दौ निःसारौ सूक्ष्मपत्रकौ । जीवकःकूर्चकाकार ऋषभो वृषशृङ्गवत्” तदभावे विदारी-मूलं प्रतिनिधितया देयमिति” । “जीवकर्षभकौ बल्यौशीतौ शुक्लकफप्रदौ । मधुरौ पित्तदाहार्शःकार्श्य-वातक्षयापहौ” भावप्र० २ पीतसालवृक्षे ३ क्षपणकेच पु०
  । जीव--ण्वुल् । ४ प्राणधारके त्रि०
  मेदि० । ५ सेवके६ वृद्ध्याजीविनि त्रि०
  ७ अहितुण्डिके पु०
  मेदि० ।

Capeller

German

 जीवक f.
  इका lebend,  lebend von (—°)
f.
  Leben,  Lebensunterhalt.

Stchoupak

French

 जीवक-
 ag. vivant 
 ifc. qui vit de 
 -इका- f.
  manière de vivre, 
subsistance.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.