| YouTube Channel

जीर (jIra)

 
शब्दसागरः
English
जीर
m.
 (-रः)
1. Cumin-seed.
2. A sacrificial knife or sword, a scymitar.
3. A sort of panic seed: see अणु.
E.
 जु to go, or grow quickly, रक्
Unadi affix, and the radical vowel changed.
Capeller Eng
English
जीर॑
a.
 quick, active, driving, exciting
m.
 quick movement
(esp. of the Soma stones).
Yates
English
जीर (रः) 1.
m.
 Cumin seed
sacri-
ficial knife
panic seed.
Spoken Sanskrit
English
जीर jIra
adj.
 driving
जीर jIra
adj.
 quick
जीर jIra
adj.
 speedy
जीर jIra
adj.
 active
जीर jIra
m.
 sword
जीर jIra
m.
 common millet [ Panicum Miliaceum - Bot. ]
जीर jIra
m.
 quick movement
Wilson
English
जीर
m.
 (-रः)
1 Cumin seed.
2 A sacrificial knife or sword, a scymitar.
3 A sort of panic seed: see अणु.
E.
 जु to go, or grow quickly, रक् Uṇādi affix, and the radical vowel
changed.
Apte
English
जीर [jīra],
a.
 [ज्या रक् संप्रसा˚ दीर्घः]
Ved.
 Swift, quick
कनिकदद् वृषभो जीरदानू रेतो दधात्योषधीषु गर्भम्
Rv.*
 5.83.1.
रः A sword.
Cumin-seed.
An atom.
Apte 1890
English
जीर a. [ज्या रक् संप्रसा° दीर्घः] Ved. Swift, quick.
रः 1 A sword.
2 Cumin-seed.
3 An atom.
Monier Williams Cologne
English
1. जीर॑ mf(आ॑)n. (√ जिन्व्,
Uṇ.
 ), quick, speedy, active,
RV.
 (Naigh. ii, 15)
driving (with
gen.
 ),
RV.
 i, 48, 3 (cf. गो॑-)
जीर॑
m.
 quick movement (of the Soma stones), v, 31, 12
a sword,
L.
2. जीर
m.
 (√ जॄ)
=
 °रण,
L.
Panicum miliaceum,
L.
Monier Williams 1872
English
जीर जीर, अस्, आ, अम् (said to be fr. rt. जिन्व्),
Ved. quick, speedy, lively, active, busy
driving,
exciting
गो-जीर, exciting (the milk of) the cows
(अस्), m. quick motion or movement (especially of
the Soma stones)
a sword, a scymitar, a sacrificial
knife
Panicum Miliaceum
cumin-seed, (in this
latter sense said to be fr. rt. जु or 1. जॄ।)
—जीर-
दानु, उस्, उस्, उ, Ved. dropping, trickling, drizzling,
sprinkling or scattering in small drops
causing to
flow abundantly
(Sāy.) ‘granting a victorious dis-
position’ (as if fr. rt. 1. जि).
—जीराध्वर (°र-अध्°),
अस्, आ, अम्, Ved. having animated or vigorous rites
(Sāy.) free from injury or molestation.
—जीराश्व
(°र-अश्°), अस्, आ, अम्, Ved. having lively or fleet
horses.
Macdonell
English
जीर jīrá,
a.
 swift, active
urging, stimulating.
Benfey
English
जीर जीर (akin to जि in जिन्व्, and जी
in जिव्),
I.
adj.
 ,
f.
 रा, Driving, Chr. 287,
3 = Rigv. i. 48, 3.
II.
m.
 Cumin seed.
Apte Hindi
Hindi
जीरः
पुं*
 - "ज्या+रक्, सम्प्रसारणं दीर्घश्च"
तलवार
जीरः
पुं*
 - -
जीरा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
जीर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀರಿಗೆ
जीर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಖಡ್ಗ /ಕತ್ತಿ
निष्पत्तिः - > ज्या (वयोहानौ) - "रक्" (उ० २-२४)
जीर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವೇಗವಾದ /ಚುರುಕಾದ
L R Vaidya
English
jIra {% m. %} 1. A sword
2. cumin-seed.
Lanman
English
jīrá, a. quick. [√2ji, 1188: cf. √jyā.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
जीर m. *Kümmel, E 849 (A).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जीरः,
पुं,
 (जवतीति । जु गतौ + “जोरी च ।”उणां २ । २३ । इति रक् ईश्चान्तादेशः ।)जीरकः । खड्गः । इति मेदिनी । रे, ३९ ॥
अनुः । इति सिद्धान्तकौमुद्यामुणादिवृत्तिः ॥
(विद्यावति, त्रि । यथा, ऋग्वेदे । १ । ४४ । ११ ।“मनुष्वद्देव धीमहि प्रचेतसं जीरं दूतममर्त्त्यम् ।”“जीरं विद्यावन्तम् ।” इति दयानन्दभाष्यम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
जीर
पु०
 ज्या--रक् संप्र० दीर्घः । १ जीरके, २ खड्गे, ३ अणौ च ।मेदि० जोरी रक् च” उणा० सौ० जु--रप्रत्ययः ईश्चान्ता-देशः । ४ जवशीले ५ क्षिप्रे च उज्ज्वल० जीरदानुः । “उत नःसुद्योत्मा जीराश्वः” ऋ० १ । १४१ । १२ । “जीराश्वः क्षिप्राश्वः”भा० । संज्ञायां कन् । (जीर) ख्याते पदार्थे मेदिनि० ।मदनपालनिघण्टौ तस्य क्लीवता तद्भेदा गुणा-श्चोक्ता यथा “जीरकं दीर्घकं शुक्लमजाजीकण-जीरकम् । जीरकं जरणं कृष्णं वर्षकाली सुगन्धिकम् ।कालिका वाष्पिका कुञ्चिकारवी चोपकुञ्चिका । पृथ्वीकासुखवी पृथ्वी स्थूलजाप्युपकालिका । जीरकत्रितयंरूक्षं कटूष्णं दीपनं लघु । संग्राहि पित्तलं मेध्यंगर्भाशयविशुद्धिकृत् । चक्षुष्यं पवनाध्मानगुल्मच्छर्दि-बलासजित्” मदनपालः ।
Capeller
German
जीर rasch, anregend, treibend
m.
 schnelles
Bewegen, Schwingen.
Grassman
German
jīrá, a., m. [von 2. ji, vgl. jinv], 1〉 a., rasch, munter, lebhaft, eifrig
2〉 a., antreibend (mit Gen.)
3〉 m., das schnelle Bewegen (der Presssteine).
-ás 1〉 dámūnās (agnís) {237, 6}
sótā {608, 2}.
-ám 1〉 dūtám (agním) {44, 11}. — 3〉 {385, 12}.
-ā́s 1〉 yé (ukṣáṇas) {135, 9}
(vayám) {597, 3}
candrā́s {778, 25}.
-ā́ [f.] 2〉 ráthānaam {48, 3} (uṣā́s).
Burnouf
French
जीर जीर
m.
 (जॄ) couteau de sacrificateur.
Graine de cumin.
Esp. de panic, cf. अणु।
जीरक
m.
 graine de cumin.