| YouTube Channel

जीमूतः (jImUtaH)

 
Apte
English
जीमूतः [jīmūtḥ], [जयति नभः, जीयते अनिलेन जीवनस्योदकस्य मूतं बन्धो यत्र, जीवनं जलं मूतं बद्धम् अनेन, जीवनं मुञ्चतीति वा पृषो˚ Tv.
cf.
Uṇ.*
 3.91]
cloud
जीमूतेन स्वकुशलमयीं हारयिष्यन् प्रवृत्तिम्
Me.*
 4.
A mountain.
A nourisher, sustainer.
An epithet of Indra.
Comp.
 -कूटः a mountain. -केतुः an epithet of Śiva. -प्रभः A variety of gems
Kau.
A.
 2.11.
वाहनः
N.
 of Indra.
N.
 of a king of the Vidyādharas, hero of the play called Nāgānanda
(mentioned also in कथासरित्सागर). [He was the son of Jīmūtaketu and renowned for his benevolent and charitable disposition. When his father's kingdom was invaded by his kinsmen, he scorned the idea of fighting with them and induced his father to leave it to those who sought for it and to repair with him to the Malaya mountain to lead a holy life. It is related that there he one day took the place of a young serpent who was, by virtue of an agreement, to be offered to Garuḍa as his daily meal, and induced, by his generous and touching behaviour, the enemy of serpents to give up his practice of devouring them. The story is very pathetically told in the play].-वाहिन् Smoke.
Apte 1890
English
जीमूतः [जया ति नभः, जीयते अनिलेन जीवनस्योदकस्य मूतं बंधो यत्र, जीवनं जलं मूतं बद्धं अनेन, जावनं मुंचतीति वा पृषो° Tv. cf. Uṇ. 3. 91] 1 A cloud
जीमूतेन स्वकुशलमयीं हारयिष्यन् प्रवृत्तिं Me. 4.
2 A mountain.
3 A nourisher, sustainer.
4 An epithet of Indra.
Comp.
कूटः a mountain.
केतुः an epithet of Śiva.
वाहनः {1} N. of Indra. {2} N. of a king of the Vidyādharas, hero of the play called Nāgānanda
(mentioned also in कथासरित्सागर). [He was the son of Jīmūtaketu and renowned for his benevolent and charitable disposition. When his father's kingdom was invaded by his kinsmen, he scorned the idea of fighting with them and induced his father to leave it to those who sought for it and to repair with him to the Malaya mountain to lead a holy life. It is related that there he one day took the place of a young serpent who was, by virtue of an agreement, to be offered to Garuḍa as his daily meal, and induced, by his generous and touching behaviour, the enemy of serpents to give up his practice of devouring them. The story is very pathetically told in the play].
वाहिन् smoke.
Apte Hindi
Hindi
जीमूतः
पुं*
 - "जयति नभः, जीयते अनिलेन जीवनस्योदकस्य मूतं बन्धो यत्र, जीवनं जलं मूतं बद्धम् अनेन, जीवनं मुञ्चतीति वा पृषो* तारा*"
बादल
जीमूतः
पुं*
 - -
इन्द्र का विशेषण
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 जीमूतः
noun
कल्पितमौक्तिकविशेषः।
"जीमूतस्य उत्पत्तिः मेघात् भवति इति मन्यते।"
Synonyms:
 जीमूतः
noun
दण्डकवृत्तभेदः।
"जीमूतस्य प्रत्येकस्मिन् चरणे द्वौ नगणौ एकादश रगणाः सन्ति।"
Synonyms:
 देवताडः, वेणी, खरा, गरी, जीमूतः, अगरी, खरागरी, गरागरी, देवताडी, आखुविषहा, आखुः, विषजिह्वः, महाच्छदः, कदम्बः, खुज्जाकः, देवताडकः
noun
शाखोपशाखाविहीनः पत्रयुक्तः ओषधिविशेषः।
"देवताडस्य पत्राणि उपयुज्य बृहतीं रज्जूं निर्माति।"
Synonyms:
 मेघः, अभ्रमम्, वारिवाहः, स्तनयित्नुः, बलाबकः, धाराधरः, जलधरः, तडित्वान्, वारिदः, अम्बुभृत्, घनः, जीमूतः, मुदिरः, जलमुक्, धूमयोनिः, अभ्रम्, पयोधरः, अम्भोधरः, व्योमधूमः, घनाघनः, वायुदारुः, नभश्चरः, कन्धरः, कन्धः, नीरदः, गगनध्वजः, वारिसुक्, वार्मुक्, वनसुक्, अब्दः, पर्जन्यः, नभोगजः, मदयित्नुः, कदः, कन्दः, गवेडुः, गदामरः, खतमालः, वातरथः, श्नेतनीलः, नागः, जलकरङ्कः, पेचकः, भेकः, दर्दुरः, अम्बुदः, तोयदः, अम्बुवाबः, पाथोदः, गदाम्बरः, गाडवः, वारिमसिः, अद्रिः, ग्रावा, गोत्रः, बलः, अश्नः, पुरुभोजाः, वलिशानः, अश्मा, पर्वतः, गिरिः, व्रजः, चरुः, वराहः, शम्बरः, रौहिणः, रैवतः, फलिगः, उपरः, उपलः, चमसः, अर्हिः, दृतिः, ओदनः, वृषन्धिः, वृत्रः, असुरः, कोशः
noun
पृथ्वीस्थ-जलम् यद् सूर्यस्य आतपेन बाष्परुपं भूत्वा आकाशे तिष्ठति जलं सिञ्चति च।
"कालिदासेन मेघः दूतः अस्ति इति कल्पना कृता"
Tamil
Tamil
ஜீமூத: : மேகம், மலை, இந்திரனின் ஒரு பெயர்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जीमूतः,
पुं,
 (जयति आकाशमिति । जि +“जेर्मूट्चोदात्तः ।” उणां ३ । ९१ । इति क्तः ।मूडागमो धातोदीर्घश्च ।) पर्व्वतः । (यथा-मत्स्यपुराणे । १२० । ७५ ।“जीमूतो द्रावणश्चैव मैनाकश्चन्द्रपर्व्वतः ।आयतास्ते महाशैलाः समुद्रं दक्षिणं प्रति ॥
” * ॥
जीवनं जलं मूत्रयति स्रावयतीति । पृषोदरा-दित्वात् साधुः । इति पुरुषोत्तमदेवः ।) मेघः ।(यथा, महाभारते । ६ । १९ । ३१ ।“राजानमन्वयुः पश्चात् जीमूता इव वार्षिकाः ॥
”)मुस्ता । देवताडवृक्षः । इत्यमरः । ३ । ३ । ५८ ॥
इन्द्रः । भृतिकरः । घोषकलता । इति हेम-चन्द्रः ॥
(यथा, चरके सूत्रस्थाने प्रथमेऽध्याये ।“धामार्गवमथेक्ष्वाकु जीमूतं कृतवेधनम् ॥
”सूर्य्यः । यथा, महाभारते । ३ । ३ । सूर्य्य-स्याष्टोत्तरशतनामकीर्त्तने । २२ ।“वरुणः सागरोऽंशुश्च जीमूतो जीवनोऽरिहा ॥
”ऋषिविशेषः । यथा, महाभारते ५ । १११ । २४ ।“जीमूतस्यात्र विप्रर्षेरुपतस्थे महात्मनः ॥
”मल्लविशेषः । भीमसेनस्तु विराटगृहवासकालेनियुद्धेनैनं निहतवान् । यथा, महाभारुते ।४ । १२ । २२ ।“ततस्तु वृत्रसङ्काशं मीमो मल्लं समाह्वयत् ।जीमूतं नाम तं तत्र मल्लं विख्यातविक्रमम् ॥
”स्वनामख्यातो दशार्हस्य पौत्त्रः । यथा, हरिवंशे । ३२ । २५ ।“दशार्हस्य सुतो व्योमा व्योम्नो जीमूतउच्यते ॥
”वपुष्मत्पुत्त्रः । स तु शाल्मलद्वीपस्य ईश्वर-विशेषः । यथा, ब्रह्माण्डे ३६ अध्याये ।“शाल्मलस्येश्वराः सप्त सुतास्ते तु वपुष्मतः ।श्वेतश्च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा ॥
”अस्य वर्षस्तु एतन्नाम्नैव विख्यातः । यथा, तत्रैव, --“जोमूतस्य च जीमूतो रोहितस्य च रोहितः ॥
”ऊनचत्वारिंशदक्षरवृत्तिविशेषः । तल्लक्षणा-दिकं छन्दःशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
)