| YouTube Channel

जितेन्द्रिय (jitendriya)

 
शब्दसागरः
English
जितेन्द्रिय
mfn.
 (-यः-या-यं) Having subdued the senses, calm, unmoved.
m.
 (-यः) An ascetic, a sage, one who has completely subdued his
passions.
E.
 जित subdued, इन्द्रिय an organ of sense. जितानि वशीकृतानि
इन्द्रियाणि येन ।
Capeller Eng
English
जितेन्द्रिय
a.
 having suppressed the organs of sense,
abstr.
 °त्व
n.
Yates
English
जिते_न्द्रिय (यः) 1.
m.
 One who has
subdued his appetites, passions.
Wilson
English
जितेन्द्रिय
mfn.
 (-यः-या-यं) Having subdued the senses, calm,
unmoved.
m.
 (-यः) An ascetic, a sage, one who has completely subdued his
passions.
E.
 जित subdued, इन्द्रिय an organ of sense.
Monier Williams Cologne
English
जितेन्द्रिय
mfn.
=
 °ताक्ष,
Mn.
 ii vi
f.
R.
 i
जितेन्द्रिय
m.
 an ascetic,
W.
N.
 of a man (author of a Nibandha)
Macdonell
English
जितेन्द्रिय jita‿indriya,
a.
 having the passions 🞄subdued: -tva,
n.
 subjection of the passions.
Apte Hindi
Hindi
जितेन्द्रिय
वि* जित-इन्द्रिय -
"जिसने अपनी वासना पर विजय प्राप्त कर ली है या जिसने अपनी ज्ञानेन्द्रियों -रूप, रस, गन्ध, स्पर्श और शब्द को वश में कर लिया है"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
जितेन्द्रिय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಸಂತೋಷ ದುಃಖಗಳಿಲ್ಲದ ತಪಸ್ವಿ
प्रयोगाः - > "श्रुत्वा स्पृष्ट्वाथ दृष्ट्वा च भुक्त्वा घ्रात्वा च यो नरः । न हृष्यति म्लायति वा स विज्ञेयो जितेन्द्रियः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० २-९८
जितेन्द्रिय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹವುಳ್ಳ /ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ
व्युत्पत्तिः - > जितानि वशीकृतानि इन्द्रियाणि येन
L R Vaidya
English
jita-iMdriya {% a. %} one who has subdued his senses, श्रुत्वा स्पृष्ट्वाथ दृष्ट्वा च भुक्त्वा घ्रात्वा च यो नरः । न हृष्यति ग्लायति वा स विज्ञेयो जितेंद्रियः M.ii.98.
Bopp
Latin
जितेन्द्रिय (BAH. e जित et इन्द्रिय n. sensus) victos, do-
mitos sensus habens. SU. 3. 2. SA. 1. 2.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
जितेन्द्रिय on dh. Quoted in Smṛtiratnāvalī by Trimalla.
Lanman
English
jitendriya, a. having the senses conquered,
having the passions subdued.
[indriya.]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 जितेन्द्रिय
adjective
येन इन्द्रियाणि वशीकृतानि।
"संयमेन जितेन्द्रियः भवितुं शक्यते।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
तपःक्लेशसहो दान्तः शान्तः श्रान्तो जितेन्द्रियः ।
-wordlist-
तपःक्लेशसह (पुं), दान्त (पुं), शान्त (पुं), श्रान्त (पुं), जितेन्द्रिय (पुं)
Mahabharata
English
Jitendriya = Śiva (1000 names^2).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जितेन्द्रियः, त्रि, (जितानि वशीकृतानि इन्द्रि-याणि श्रोत्रादीनि येन ।) वशीकृतेन्द्रियः ।तत्पर्य्यायः । शान्तः २ श्रान्तः ३ । इतिहेमचन्द्रः ॥
(यथा, शब्दचिन्तामणिधृतवचनम् ।“श्रुत्वा स्पृष्ट्वा च दृष्ट्वा च भुक्त्वा घ्रात्वा च यो नरः ।न हृष्यति ग्लायति वा स विज्ञेयो जितेन्द्रियः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
जितेन्द्रिय
त्रि०
 जितानि वशीकृतानीन्द्रैयाणि येन ।यथेष्टमिन्द्रियप्रचारप्रतिरोधिनि १ वशीकृतेन्द्रिये “श्रुत्वास्पृष्ट्वाथ दृष्ट्वा च भुक्त्वा घ्रात्वा च यो नरः । न हृष्यतिग्लायति वा स विज्ञेयो जितेन्द्रियः” मनूक्ते हर्षविषाद-शून्ये २ शान्ते जने । इन्द्रियजपश्च शौचकार्य्यः आत्म-दर्शनयोग्यत्वे च हेतुः । यथोक्तं पात० सू० भा०“सत्वशुद्धिसौमनस्यैकाग्र्येन्द्रियजयात्मदर्शनयोग्यत्वानिच” पात० सू० । “भवन्तीति वाक्यशेषः शुचेः सत्वशुद्धिस्ततःसौमनस्यं तत ऐकाग्र्यं तत इन्द्रियजयस्ततश्चात्मदर्शन-योग्यत्वं बुद्धिसत्वस्य भवतीति । एतच्छौचस्थैर्य्यादधि-गम्यत इति” भा० । २ कामवृद्धिवृक्षे
पु०
 शब्दार्थचि० ।
Capeller
German
जितेन्द्रिय der seine Sinne besiegt hat,
sich selbst beherrscht. Abstr.
°त्व
n.