धातुः: द्रुह्
मूलधातुः: द्रुह
धात्वर्थः: जिघांसायाम्
गणः: दिवादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: द्रुह्यति
अनुबन्धादिविशेषः: रधादिः,पुषादिः


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

द्रुहँ द्रुह (अर्थः)  जिघांसायाम्
( देवदत्ताया द्रुह्यति ) "क्रुधद्रुह'' इति दोषविषयस्सम्प्रदानम् ( देवदत्तमभिद्रह्यति ) "क्रुधद्रुहोरुपसृष्टयोः कर्म'' इत्युपसृष्टत्वे कर्मत्वम् ( दुद्रोह, दुद्रुहथुः, दुद्रोहिथ, ) अनिट्पक्षे "वा द्रहमुहष्णुहष्णिहाम्'' इति झलि पदान्ते च हकारस्य वा धत्वे  "झषस्तथोः" इति थकारस्य धत्वे "झलां जश् झशि'' इति घकारस्य गत्वे, ( दुद्रोग्ध ) धत्वाभावे "हो ढः'' इति ढत्वे धकारस्य धत्वष्टुत्वयोः ढो ढे लोपे, ढलेपदीर्घात्परत्वाद्गुणे, ( दुद्रोढ, दुद्रुहथुः, दुद्रहिव, दुद्रह्व, द्रोहिता, द्रोग्धा, ) घत्वादि पूर्ववत् ( ढत्वादि ( द्रोहिष्यति ध्रोक्ष्यति ) कृते घत्वे सकारपरत्वेन "एकाच'' इति भष्भावे "खरि च'' इति चर्त्व ककारः ढत्वपक्षेऽपि कृते ढत्वेपदाभावे च "षढोः कस्सि'' इति कत्वम्, इदमेव रूपम् ( द्रुह्यतु अद्रुह्यत् द्रह्येत्, द्रह्यात् अद्रुहत् दुद्रोहिषति, दुद्रुहिषति, ) "रलो व्युपधात्'' इति कित्त्वविकल्पः अनिटि (दुध्रुक्षति,) घत्वढ्वयोर्भषभावादिः पूर्ववत् (दोद्रुह्यते दोद्रोग्धि, दोध्रोढि,  दोध्रोक्षि द्रोहयति अदुद्रुहत् द्रोही ) सम्पृचादिना घिनुण् (द्रुहित्वा, द्रोहित्वा, द्रुग्ध्वा, द्रुढ्वा द्रुग्धः, द्रुढः, द्रुढवान् ) घत्वादि पूर्ववत् ढत्वे धत्वष्टुत्वढलोपदीर्घाः ( मित्रध्रुक् मित्रध्रुट् ) "सत्सूद्विषद्रुह'' इति क्विपि पदान्तत्वे "वा द्रुह'' इति वा घत्वम् अन्यदा ढत्वम् भष्भावाद्युभयत्रापि भवति 89

द्रुहँ द्रुह  जिघांसायाम् 
- द्रुह्यति  द्रोहिता द्रोढा द्रोग्धा  ध्रोक्ष्यति द्रोहिष्यति  अद्रुहत्  द्रोहित्वा द्रुहित्वा द्रुग्ध्वा द्रूढ्वा  द्रुग्धं द्रूढम्  मित्रध्रुट् मित्रध्रुक्  द्रोही  91

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“द्रुह जिघांसायाम्”@} <a href="#foot_krm02">2</a> द्रोहकः-हिका, द्रोहकः-हिका;</li> <li> <a href="#foot_krm03">3</a> दुद्रुहिषकः-दुद्रोहिषकः-दुध्रुक्षकः-क्षिका, दोद्रुहकः-हिका;</li> <li> <a href="#foot_krm04">4</a> द्रोहिता-त्री-द्रोग्धा-ग्ध्री-द्रोढा-ढ्री, द्रोहयिता-त्री, दुद्रुहिषिता-दुद्रोहिषिता-दुध्रुक्षिता-त्री, दोद्रुहिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> द्रुह्यन् <a href="#foot_krm06">6</a> -न्ती, <a href="#foot_krm07">7</a> <a href="#foot_krm08">8</a> अभिद्रुह्यन्-न्ती, द्रोहयन्-न्ती, दुद्रुहिषन्-दुद्रोहिषन्-दुध्रुक्षन्-न्ती;</li> <li> -- <a href="#foot_krm09">9</a> द्रोहिष्यन्- <a href="#foot_krm10">10</a> ध्रोक्ष्यन्-न्ती-ती, द्रोहयिष्यन्-न्ती-ती, दुद्रुहिषिष्यन्-दुद्रोहिषिष्यन्-दुध्रुक्षिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- -- द्रोहयमाणः, द्रोहयिष्यमाणः, -- दोद्रुह्यमाणः, दोद्रुहिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm11">11</a> मित्रध्रुक्-मित्रध्रुग्-मित्रध्रुट्-मित्रध्रुड्-द्रुहौ-द्रुहः;</li> <li> -- यज्ञध्रुक्-सीताध्रुक्, प्रध्रुक्-प्रध्रुट्, <a href="#foot_krm12">12</a> जनध्रुक्-द्रुहौ-द्रुहः;</li> <li> <a href="#foot_krm13">13</a> द्रुग्धम्-द्रुग्धः-द्रुग्धवान्, द्रूढम्-द्रूढः-द्रूढवान्, द्रोहितः, दुद्रुहिषितः-दुद्रोहिषितः-दुध्रुक्षितः, दोद्रुहितः-तवान्;</li> <li> द्रुहः, <a href="#foot_krm14">14</a> द्रोही, <a href="#foot_krm15">15</a> मित्रद्रोही <a href="#foot_krm16">16</a>, धनद्रोही, द्रोहः, दुद्रुहिषुः-दुद्रोहिषुः-दुध्रुक्षुः, दोद्रुहः;</li> <li> द्रोहितव्यम्-द्रोग्धव्यम्-द्रोढव्यम्, द्रोहयितव्यम्, दुद्रुहिषितव्यम्-दुद्रोहिषितव्यम्-दुध्रुक्षितव्यम्, दोद्रुहितव्यम्;</li> <li> द्रोहणीयम्, द्रोहणीयम्, दुद्रुहिषणीयम्-दुद्रोहिषणीयम्-दुध्रुक्षणीयम्, दोद्रुहणीयम्;</li> <li> द्रोह्यम्, द्रोह्यम्, दुद्रुहिष्यम्-दुद्रोहिष्यम्-दुध्रुक्ष्यम्, दोद्रुह्यम्;</li> <li> ईषद्द्रोहः-दुर्द्रोहः-सुद्रोहः;</li> <li> -- -- द्रुह्यमाणः, द्रोह्यमाणः, दुद्रुहिष्यमाणः-दुद्रोहिष्यमाणः-दुध्रुक्ष्यमाणः, दोद्रुह्यमाणः;</li> <li> द्रोहः, द्रोहः, दुद्रुहिषः-दुद्रोहिषः-दुध्रुक्षः, दोद्रुहः;</li> <li> <a href="#foot_krm17">17</a> द्रोहितुम्-द्रोग्धुम्-द्रोढुम्, द्रोहयितुम्, दुद्रुहिषितुम्-दुद्रोहिषितुम्-दुध्रुक्षितुम्, द्रोद्रुहितुम्;</li> <li> द्रुग्धिः-द्रूढिः, द्रोहणा, दुद्रुहिषा-दुद्रोहिषा-दुध्रुक्षा, दोद्रुहा;</li> <li> द्रोहणम्, द्रोहणम्, दुद्रुहिषणम्-दुद्रोहिषणम्-दुध्रुक्षणम्, दोद्रुहणम्;</li> <li> <a href="#foot_krm18">18</a> द्रुहित्वा-द्रोहित्वा, द्रुग्ध्वा-द्रूढ्वा, द्रोहयित्वा, दुद्रुहिषित्वा-दुद्रोहिषित्वा-दुध्रुक्षित्वा, दोद्रुहित्वा;</li> <li> प्रद्रुह्य, प्रद्रोह्य, प्रदुद्रुहिष्य-प्रदुद्रोहिष्य-प्रदुध्रुक्ष्य, प्रदोद्रुह्य;</li> <li> द्रोहम् २, द्रोहित्वा २- द्रुग्ध्वा २-द्रूढ्वा २, द्रोहम् २, द्रोहयित्वा २, दुद्रुहिषम् २- दुद्रुहिषित्वा २- दुद्रोहिषम् २-दुध्रुक्षम् २, दुद्रोहिषित्वा २-दुध्रुक्षित्वा २, द्रोद्रुहम् २;</li> <li> दोद्रुहित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (८८५)</li> <li id="foot_krm02">02 => (४-दिवादिः-११९७। सक। वेट्। पर। रधादिः।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[१। सन्नन्तात् ण्वुलि, ‘रधादिभ्यश्च’ (७-२-४५) इतीड्विकल्पः। इट्पक्षे, ‘रलो व्युपधाद्धलादेः संश्च’ (१-२-२६) इति कित्त्वविकल्पः। इडभावपक्षे ‘वा द्रुह- मुहष्णुहष्णिहाम्’ (८-२-३३) इति घत्वविकल्पः। तत्र घत्वे, सकारपरत्वेन ‘एकाचो बशो भष्--’ (८-२-३७) इति भष्भावे, ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति कत्वे दुध्रुक्षकः इति रूपं तुल्यमेव। एवं सन्नन्ते सर्वत्र रूपत्रयं ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[२। तृचि इट्पक्षे द्रोहिता इति रूपम्। इडभावपक्षे घत्वे, द्रोग्धा इति रूपम्। ढत्वपक्षे तु धत्वष्टुत्वयोः कृतयोः, ‘ढो ढे लोपः’ (८-३-१३) इति ढलोपे, ‘ढ्रलोपे पूर्वस्य--’ (६-३-१११) इति दीर्घ बाधित्वा परत्वात् गुणे कृते द्रोडा इति रूपम्। एवं तव्यदादिष्वपि रूपत्रयस्योपपत्तिर्ज्ञेया।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [देवदत्ताय]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[३। शतरि, ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति श्यन्प्रत्यये, ‘क्रुधद्रुहेर्ष्या--’ (१-४-३७) इति यं प्रति कोपः तस्य संप्रदानसंज्ञा।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [देवदत्तं]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[४। ‘क्रुधद्रुहोरुपसृष्टयोः--’ (१-४-३८) इति सोपसृष्टादस्मात् परत्वेन बिद्यमानात् कर्मसंज्ञायां द्वितीया भवति।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [पृष्ठम्०७८३+ २३]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[१। स्यप्रत्यये इडभावपक्षे, घत्वपक्षे, ढत्वपक्षेऽपि रूपं तुल्यमेव।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[२। ‘सत्सूद्विषद्रुहदुह--’ (३-२-६१) इत्यादिना सुप्युपपदे, उपसर्गे च क्विप्। पदान्तत्वे यथासम्भवं घत्वे ढत्वे च रूपद्वयम्।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[आ। ‘रद्धारये सोऽयमनश्वराय तृप्यन्मना दृप्तजनद्रुहेऽस्मै।’ धा। का। २। ६४।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[३। वलादेरार्धधातुकस्य रधादित्वेनेड्विकल्पनात् निष्ठायाम्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्निषेधः। घत्वपक्षे द्रुग्धः इति, ढत्वपक्षे द्रूढः इति च रूपमिति विशेषः। ढत्वपक्षे ‘ढूलोपे पूर्वस्य--’ (६-३-१११) इति दीर्घोऽत्र भवतीति विशेषः। एवं क्तिन्यपि ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[४। तच्छीलादिषु कर्तृषु, ‘सम्पृचानुरुधाङ्यमाङ्यसपरिसृसंसृजपरिदेविसंज्वरपरिक्षिप- परिरटपरिवदपरिदहपरिमुहदुषद्विषद्रुहदुह--’ (३-२-१४२) इत्यादिना घिनुणि रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[B। ‘द्रोहि खद्योतसम्पर्कि नयनामोषि दुःसहम्।।’ भ। का। ७। ६।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[५। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिप्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [पृष्ठम्०७८४+ १९]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[१। क्त्वायाम्, इड्विकल्पपक्षे, कित्त्वविकल्पे च रूपद्वयम्, इडभावपक्षे, घत्वविकल्प- नात्, घत्वे, ढत्वे च रूपद्वयम् इत्याहत्य च रूपचतुष्टयं ज्ञेयम्।]]</li></ul>

द्रुह् (द्रु॒हँ꣡ जिघांसायाम् - दिवादिः - वेट्)
ल्युट् = द्रोहणम्
अनीयर् = द्रोहणीयः - द्रोहणीया
ण्वुल् = द्रोहकः - द्रोहिका
तुमुँन् = द्रोहितुम् / द्रोग्धुम् / द्रोढुम्
तव्य = द्रोहितव्यः / द्रोग्धव्यः / द्रोढव्यः - द्रोहितव्या / द्रोग्धव्या / द्रोढव्या
तृच् = द्रोहिता / द्रोग्धा / द्रोढा - द्रोहित्री / द्रोग्ध्री / द्रोढ्री
क्त्वा = द्रोहित्वा / द्रुग्ध्वा / द्रूढ्वा / द्रुहित्वा
ल्यप् = प्रद्रुह्य
क्तवतुँ = द्रुग्धवान् / द्रूढवान् - द्रुग्धवती / द्रूढवती
क्त = द्रुग्धः / द्रूढः - द्रुग्धा / द्रूढा
शतृँ = द्रुह्यन् - द्रुह्यन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

द्रुहँ दुह जिघांसायाम्
- क्रुधद्रुह (1437) इति शत्रवे दुह्यति  वा द्रुहमुहष्णुहष्णिहाम् (8233) कुत्वम्-द्रोग्धा द्रोढा, द्रोहिता  सत्सूद्विष (3261) इति क्विप्-मित्रध्रुक्, मित्रध्रुट्  अद्रुहत्  85

द्रुह - जिघांसायाम् (दिवा० पर० सक० वेट्) द्रुह्यति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ದ್ರೋಹಮಾಡು /ಹಿಂಸಿಸು /ತೊಂದರೆಪಡಿಸು /ಕೇಡನ್ನು ಬಯಸು
प्रयोगाः - >"यान्वेति मां द्रुह्यति मह्यमेव"
उल्लेखाः - >नैष० ३-७

जिघांसायाम् (jighAMsAyAm)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)