जातिभ्रंश (jAtibhraMza)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte Hindi
Hindiजातिभ्रंशः
जाति:-भ्रंशः -
जातिच्युति
Shabdartha Kaustubha
Kannadaजातिभ्रंश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಾತಿಯ ನಾಶ /ಜಾತಿಯು ಅಳಿಯುವುದು
व्युत्पत्तिः - > जातेः भ्रंशः
प्रयोगाः - > "ब्राह्मणश्य रुजः कृत्वा घ्रातिरघ्रेयमद्ययोः । जैह्म्यं च मैथुनं पुंसि जातिभ्रंशकरं स्मृतम् ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ११-६७
वाचस्पत्यम्
Sanskritजातिभ्रंश पापभेदे । तत्स्वरूपप्रायश्चित्ते मनुवोक्तेप्रा० वि० व्यवस्थापिते च यथा ।“तत्र मनुः “ब्राह्मणस्य रुजः कृत्या घ्रातिरघ्रेयमद्ययोः ।जैह्म्यञ्च मैथुनं पुंसि जातिभ्रं शकरं स्मृतम्” ।” जातिभ्रं-शकरं कर्म्म कृत्वान्यतममिच्छया । चरेत् सान्तपनं कृच्छंप्रजापत्यमनिच्छया” । रुजः कृत्या पीडाकरणम् । अध्रेयंलशुनादि जैह्म्यं मित्रे कृटिलत्वं पुंसि मैतुनं पुरुषे ग्राम्यधर्मकरणम् । अत्र कामतः सान्तपनं तत्र धेनुद्वयम् ।अकामतः प्राजापत्यं तत्र धेनुरेका । एतच्चाभ्यासे बोद्ध-व्यम् । रुजः कृत्ये त्यत्र विशेषमाह मनुः “अवगुर्य चरेत्कृच्छमतिकृच्छ्रं निपातने । कृच्छ्रातिकृच्छ्रं कुर्वीत विप्रस्यो-त्पाद्य शोणितम्” । तथा याज्ञवल्क्यः “विप्रदण्डोद्यमेकृच्छ्रमतिकृच्छ्रं निपातने । कृच्छ्रातिकृच्छ्रोऽसृक्पाते-कार्य्योऽभ्यन्तरशोणिते” । अत्र दण्डशब्दः शस्त्रमपि लक्ष-यति । अतिकृच्छ्रे धेनुत्रयं कृच्छ्रातिकृच्छ्रे धेनुपञ्चकम् ।यमः “ःकृच्छ्रातिकृच्छ्रं कुर्वीत चान्द्रायणमथाचरेत् । दशसंख्याश्च गा दद्यादङ्गच्छेदो यदा भवेत्” । अत्र द्विजा-ङ्गच्छेदे व्रतद्वयस्य गोदानानाञ्च समुच्चयः । विशेषमाहवृहस्पतिः “काष्ठादिना ताडयित्वा त्वगभेदे कृच्छमाच-रेत् । अस्थिभेदेऽतिकृच्छ्रन्तु पराकं चाङ्गकर्त्तने” ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.