| YouTube Channel

जातकर्मन् (jAtakarman)

 
शब्दसागरः
English
जातकर्मन्
n.
 (-र्म)
1. A ceremony performed when the navel string is
divided, touching the infant's tongue thrice with ghee, with ap-
propriate prayers, &c.
2. Delivery &c. of a newborn infant.
E.
जात born, and कर्मन् rite.
Capeller Eng
English
जातकर्मन्
n.
 the ceremony after birth.
Monier Williams Cologne
English
जात—कर्मन्
n.
 a birth-ceremony (consisting in touching a newly-born child's tongue thrice with ghee after appropriate prayers),
ŚāṅkhGṛ.
Gṛhyās.
Mn.
 ii, 27 and 29
Yājñ.
 i, 11
MBh.
&c.
(cf.
RTL.
 pp. 353 & 357.)
Macdonell
English
जातकर्मन् jāta-karman,
n.
 after-birth ceremony
🞄-doṣa,
a.
 guilty
-naṣṭa, pp. having 🞄appeared and disappeared
-pakṣa,
a.
 🞄fledged
-prāya,
a.
 almost come to pass
🞄-preta, pp. first born and then deceased
🞄-mātra,
a.
 but just born, only just arisen
🞄-rūpa,
a.
 ī, native beauty, beauteous
golden
🞄n. gold: -maya,
a.
 (ī) golden
-vat,
a.
 born
🞄containing a derivative of the √ jan
-vāsaka, 🞄n. lying-in room
-vāsa-gṛha,
n.
 (apartment 🞄in which living takes place), sitting-room
🞄(á) -vidyā,
f.
 science of the origin or 🞄of the essence of things, metaphysics
-vinaṣṭa, pp. = jāta-naṣṭa
-viśvāsa,
a.
 having 🞄confidence engendered, inspired with confidence
🞄(á) -vedas,
a.
 having knowledge of 🞄beings
m.
 Agni
(C.) fire
-veśman,
n.
 🞄chamber of a new-born infant
lying-in room
🞄-śilā,
f.
 (real =) massive stone
-saṃkalpa, 🞄a. resolved
enamoured.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
जातकर्मन्
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶಿಶುವು ಜನಿಸಿದ ಕೂಡಲೆ ತಂದೆಯು ಶಿಶುವಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಒಂದು ಸಂಸ್ಕಾರ /ಮನುಷ್ಯನಿಗೆನಡೆಯಬೇಕಾದ ಷೋಡಶ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಲ್ಲೊಂದು
व्युत्पत्तिः - > जाते कर्तव्यं कर्म
प्रयोगाः - > "जन्मनोऽनन्तरं कार्यं जातकर्म यथाविधि । दैवादतीतः कालश्चेत् अतीते सूतके भवेत् ॥" "स जात कर्मण्यखिले तपस्विना तपोवनादेत्य पुरोधसा कृते" ।
उल्लेखाः - > २)रघु० ३-१८
L R Vaidya
English
jAta-karman {% n. %} a ceremony performed at the birth of a child, R.iii.18.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
जातकर्मन् dh. from the Saṃskārabhāskara. AK 360.
Indian Epigraphical Glossary
English
jāta-karman (EI 4), a ceremony performed at the birth of
a child.
Lanman
English
jāta-karman, n. birth-ceremony.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
जातकर्म्मन्
न०
 जाते कर्म । पुत्रजन्मनिमित्ते पितृकर्त्तव्येपुत्रसस्कारभेदे । तच्च आश्व० गृ० १ । १५ । १ दर्शितं यथा ।“कुमारं जातं पुराऽन्यैरालम्भात् सर्पिर्मधुनीहिरण्यनिकाषं हिरण्येन प्राशयेत् “प्र ते ददामि मधुनीघृतस्य वेदं सवित्रा प्रसूतं मघोनाम् । आयुष्मान्गुप्तो देवताभिः शतं जीव शरदो लोके अस्मि-न्निति” । सू० । “इदं जातकर्म । कुमारग्रहणं कुमारी-निवृत्त्यर्थम । ननु कुमार्य्या अपि भवत्येव जातकर्म ।कुतः । वक्ष्यति “आवृतैव कुमार्याः” इति, उच्यते । प्रवा-सादागतस्य विहितं कर्मावृता भवति न जातकर्मअनन्तरत्वात् । एवमेके अन्ये पुरनरावृतैव कुमार्याइत्येतदुभयार्थमिति वदन्ति । तेन कुमार्या अपिजातकर्म भवति । मनुनाप्युक्तम् “अमन्त्रिकातु कार्य्येयं स्त्रीणामावृदशेषतः” इति । तहिकुमारग्रहणं किमर्थम्? अधिकारार्थम् । “अष्टमे वर्षेब्राह्मणमुपनयेदित्युपनयनं कुमारस्येव यथा स्यात्न कुमार्या इति । ननु ब्राह्मणमिति पुंलिङ्गनिर्देशा-देव न भविष्यति । न जातिनिर्देशे लिङ्गमविव-क्षितम् । यथा ब्राह्मणो न हन्तव्य इति ब्राह्मण्यपिन हन्यते एवमत्रापि स्त्रियाः प्रसज्यते तन्निवृत्त्यर्थंकुमारग्रहणमिति । जातग्रहणमप्यधिकारार्थम् । “गो-दानं षोडशे वर्षे” इति जन्मतः प्रभृतिषोडशोयथा स्यात्उपनयनप्रभृति मा भूदिति । पुरा पूर्वमित्यर्थः अन्य-ग्रहणमनधिकृतालम्भनात् प्राक् कर्म कर्त्तव्यमित्येव-मर्थम् । सर्पिर्मधुनी हिरण्येन निकाशयति । ते हिरण्य-संसृष्टे हिरण्येन प्राशयेत् मातुरुपस्थ आसीनं “प्र तेददामीति” मन्त्रेण नारा० वृ० ।“कर्णयोरुपनिधाय मेधाजननं जपति । “मेधान्तेदेवः सविता मेधां देवी सरस्वती । मेधान्ते अश्विनौदेवावाधत्तां पुष्करस्रजौ” । सू० “अस्य कर्णयोः हिरण्यंनिधाय मेधाजननं जपति मेधान्त इति । उपग्रहणंतस्य मुखसमीपे आत्मनोमुखं निधाय जपार्थं मेधाजननमित्यस्य मन्त्रस्याख्या सकृन्मन्त्रः । पर्यायेणोप-निधानमित्येके । अन्ये मन्त्रावृत्तिमिच्छन्ति” नारा०“गार्भैर्होमैर्जातकर्म्मचौडमौञ्जीनिवन्धनैः । प्राङ्-नाभिवर्द्धनात् पुंसो जातकर्म्म विधीयते” मनुः ।“नाभिवर्द्धनात् नाभिसम्बन्धात् नाडीच्छेदनात् । वैज-वापिः “जन्मनोऽनन्तरं कार्य्यं जातकर्म यथाविधि ।दैवादतीतः कालश्चेत् अतीते सुतके भवेत्” । एवञ्च, “मृदुध्रुवचरक्षिप्रभेष्वेषामुदयेऽपि वा । गुरौ शुक्रेऽथ वाकेन्द्रे जातकर्म्म च नाम च” इति ज्योतिःशास्त्रोक्तेर्दैवात् कालोत्कर्षे वेदितव्यम् । अनुत्कर्षेऽपि नक्षत्रादि-नियमो न, नैमित्तिकस्य निमित्तान्तरभावित्वेन निरव-काशत्वात् ज्यो० त० ।
Capeller
German
जातकर्मन्
n.
 Geburtsceremonie (r.).