| YouTube Channel

जाङ्गलः (jAGgalaH)

 
Apte Hindi
Hindi
जाङ्गलः
पुं*
 - -
"चकोर, तीतर"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 लाङ्गलः, जाङ्गलः
noun
जनसमूहविशेषः ।
"लाङ्गलस्य उल्लेखः विष्णुपुराणे वर्तते"
Synonyms:
 जाङ्गलः
noun
एका जातिः ।
"जाङ्गलस्य उल्लेखः महाभारते वर्तते"
Synonyms:
 जाङ्गलः
noun
एकः पुरुषः ।
"जाङ्गलस्य उल्लेखः शत्रुञ्जयमाहात्मे वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: जाङ्गलः
Root: जाङ्गल
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Arid
Shloka(s):
3|1|45|2 ► अनूपः साम्बुरन्यस्तु जाङ्गलः शून्य उच्चटः॥ (भूमिकाण्डः/देशाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|1|45|2 ⇢ जाङ्गलः (जाङ्गल) (पुं) ⇒ Arid ⇒
➠ 3|1|45|2 ⇢ जाङ्गला (जाङ्गल) (स्त्री) ⇒ Arid ⇒
➠ 3|1|45|2 ⇢ जाङ्गलम् (जाङ्गल) (नपुं) ⇒ Arid ⇒
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ भूमिः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जाङ्गलः,
पुं,
 (जङ्गले भवः । जङ्गल + अण् ।)कपिञ्जलपक्षी । इति मेदिनी । ले, ९५ ॥
निर्व्वारिदेशः । इति शब्दरत्नावली ॥
(अस्यलक्षणं यथा, --“स्वल्पोदकतृणो यस्तु प्रवातः प्रचुरातपः ।स ज्ञेयो जाङ्गलो देशः बहुधान्यादिसंयुतः ॥
”)भावप्रकाशमतेऽस्य लक्षणं यथा, --“आकाशशुभ्र उच्चश्च स्वल्पपानीयपादपः ।शमीकरीरविल्वार्कपीलुकर्कन्धुसङ्कुलः ॥
हरिणैणर्क्षपृषतगोकर्णखरसङ्कुलः ।सुस्वादुफलवान् देशो वातलो जाङ्गलः स्मृतः ॥
”(“खरपरुषविशालाः पर्व्वताः कण्टकीर्णाःदिशि दिशि मृगतृष्णा भूरुहाः शीर्णपर्णाः ।अतिखररविरश्मिः पांशुभृत् शुष्कभूमिःसरसरसविहीनः कूपकाम्भःप्रकर्षः ॥
तदनुविरसशस्याद्दारुणो गोमनुष्यःप्रभवति रसमांसं रूक्षभावञ्च सम्यक् ।पुनरपि हिमवाहं शालिशस्यं न चेक्षु-र्भवति रुधिरपित्तं कोपमाशु ह्युपैति ॥
”इति च हारीते प्रथमस्थाने चतुर्थेऽध्याये ॥
)तस्य गुणाः । वातपित्तकारित्वम् । उष्णत्वम् ।रूक्षत्वञ्च । तद्देशीयजलगुणः । अनूपदेशात्विपरीतत्वम् । इति राजवल्लभः ॥
रूक्षत्वम् ।लवणत्वम् । लघुत्वम् । तनुत्वम् । पथ्यत्वम् ।वह्निकफबहुविकारकारित्वञ्च । इति भाव-प्रकाशः ॥
जङ्गलदेशोद्भवश्च ॥
जाङ्गलः, त्रि, स्थलजपशुविशेषः । यथा, --“हरिणैणकुरङ्गर्ष्यपृषतन्यङ्कुशम्बराः ।राजीवोऽपि च मुण्डी चेत्याद्या जाङ्गलसंज्ञकाः ॥
हरिणस्ताम्रवर्णः स्यादेणः कृष्णः प्रकीर्त्तितः ।कुरङ्ग ईषत्ताम्रः स्याद्धरिणाकृतिको महान् ॥
ऋष्यो नीलाण्डको लोके स रोरु इति कीर्त्तितः ।पृषतश्चन्द्रबिन्दुः स्याद्धरिणात् किञ्चिदल्पकः ॥
न्यङ्कुर्बहुविषाणोऽथ शम्बरो गवयो महान् ।राजीवस्तु मृगो ज्ञेयो राजीभिः परितो वृतः ॥
यो मृगः शृङ्गहीनः स्यात् स मुण्डीति निगद्यते ॥
”तस्य मांसस्य गुणाः । मधुरत्वम् । रूक्षत्वम् ।कषायत्वम् । लघुत्वम् । वल्यत्वम् । बृंहणत्वम् ।वृष्यत्वम् । दीपनत्वम् । दोषहरत्वम् । मूकत्व-प्तिन्मिनत्वगद्गदत्वार्द्दितवाधिर्य्यारुचिच्छर्द्दिप्रमेहसुखजरोगश्लीपदगलगण्डवायुनाशित्वञ्च । इतिभावप्रकाशः ॥
शीतत्वम् । मनुष्यहितत्वम् । इतिराजवल्लभः ॥
* ॥