जाघनी (jAghanI)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Spoken Sanskrit
Englishजाघनी - jAghanI - - tail
Apte
Englishजाघनी [jāghanī], 1 A tail.
The thigh.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte Hindi
Hindiजाघनी
- जघन + अण् + ङीप्
"पूँछ, जङ्घा"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaजाघनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತೊಡೆ
निष्पत्तिः - > "अण्" (५-२-७०)
व्युत्पत्तिः - > जघनस्य समीपम्
प्रयोगाः - > "क्षुधार्तश्चात्तुमभ्यागात् विश्वामित्रः श्वजाघनीम्"
उल्लेखाः - > मनु० १०-१०८
जाघनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುಚ್ಛ /ಬಾಲ
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचस्पत्यम्
Sanskritजाघनी स्त्री जघनस्य समीपं शौषकोऽण् ङीप् । १ ऊरौत्रिका० जघनस्यार्द्धे जघनैकदेशे भवः अण् ङीप् । २ पुच्छ-काण्डे “अथ जाचन्या पत्नीः संयाजयन्ति जघनार्द्धंजाघनी जघनार्द्धाद्वे योषायै प्रजाः प्रजायन्ते” शत० ब्रा०३ । ८५ । ६ । “जाघनी वालदण्डः” भा० । “बनिष्ठु जाघनिचावद्यति” कात्या० श्रौ० ६ । ७ । १० तत्र जाघनी-शब्दस्य मतभेदेन कर्केण नानार्थतोक्ता यथा “जाघनीजघनप्रदेशे भवा पुच्छदण्ड इत्यर्थः जाघनी पशोः पुच्छ-मिति हरिस्वामिना । जाघनी बालदण्ड इति माधवा-चार्य्याः । “जाघनी येन मशकानपनयतीति धूर्त्तस्वामिनः ।जाघनी बालधिरुच्यत इति ज्ञानदीपिकाकारः । क्षुधार्त-श्चात्तुमभ्यगाद्विश्वामित्रः श्वजाघनीम् । चण्डालहस्तादा-दाय धर्माधर्मविचक्षणः” (मनुः) इत्यत्र श्वजाघनीम् श्व-पुच्छमिति स्मृतिचन्द्रिकाकारो व्याख्यातवान् । जाघनीपशोः पुच्छमित्यधिकरणमालायाम् तृतीयेऽध्याये । जाघनीचैकदेशत्वादित्यधिकरणे जाघनी कटी इति पितृभूतिहरि-हरौ तदयुक्तम् कटिशब्दस्य श्रोणिपर्य्यायत्वात् श्रोण्योश्चपागुक्तत्वादिति अतः पुच्छकाण्डमेव जाघनीशब्देनोच्यतेइति । विश्वामित्रस्य जाघनीहरणकथा प्रसङ्गादुच्यते ।“विश्वामित्रोऽथ भगवान् महर्षिरनिकेतनः । क्षुधा-परिगतो धीमान् समन्तात् पर्य्यधावत । त्यक्त्वा दारांश्चपुत्रांश्च कस्यांचित् जनसंसदि । भक्ष्याभक्ष्यसमो भूत्वा निर-ग्निरनिकेतनः” इत्युपक्रमे “स ददर्श श्वमांसस्य कुतन्त्रींविततां मुनिः । चाण्डालस्य गृहे राजन्! सद्यः शस्त्र-हतस्य वै । स चिन्तयामास तदा स्तैन्यं कार्य्यमितोमया । न हीदानीमुपायो मे विद्यते प्राणधारणे ।आपत्सु विहितं स्तैन्यं विशिष्टञ्च महीयसः । विप्रेणप्राणरक्षार्थं कर्त्तव्यमिति निश्चयः । हीनादादेयमादौस्यात् समानात्तदनन्तरम् । असम्भवे वाददीत विशिष्टादपिधार्मिकात् । सोऽहमन्त्यावसानाय हराम्येनां प्रतिग्र-हात् । न स्तैन्यदोषं पश्यामि हरिष्यामि श्वजाघनीम्” ।इति निश्चित्य तां हर्त्तुमुपक्रान्तस्य चण्डालेन सहसंवादो यथा “विश्वामित्रस्तु मातङ्गमुवाच परिसान्त्ययन् ।क्षुधितीऽहं गतप्राणो हरिष्यामि श्वजाघनीम् । क्षुधितःकलुषं यातो नास्ति ह्रीरशनार्थिनः । क्षुच्च मां दूषय-त्यत्र हरिष्यामि श्वजाघनीम् । अवसीदन्ति मे प्राणा-श्रुतिर्मे नश्यति क्षुधा । दुर्बलो नष्टसंज्ञश्च भक्ष्याभक्ष्य-विवर्ज्जितः । सोऽधर्म बुध्यमानोऽपि हरिष्यामि श्व-जाघनीम् । अटन् भैक्षं न विन्दामि यदा युष्माक-मालये । तदा बुद्धिः कृता पापे हरिष्यामि श्वजाष-नीम्” भा० शा० १४१ अ० । कथाशेषस्तत्र दृश्यः
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.