धातुः: गॄ
मूलधातुः: गृ
धात्वर्थः: शब्दे
गणः: क्र्यादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: गृणाति
अनुबन्धादिविशेषः: प्वादिः


धातुः: गॄ
मूलधातुः: गिर्
धात्वर्थः: निगरणे
गणः: तुदादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: गिरति-गिलति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

गॄ  (अर्थः)  शब्दे
( गृणाति जगार ) इत्यादि पूर्ववत् "अवाद्ग्र'' इति तङस्य न भवति तथा च भाष्यम् न चावपूर्वस्य गृणातेः प्रयोगोऽस्तीति "समः प्रतिज्ञान'' इत्यत्र पूर्वसूत्रगृहीतस्यानुवृत्तिरिति सङ्गृणातीत्यत्र तङ् न भवति ( होत्रेऽनुगृणाति, प्रतिगृणाति, ) "अनुप्रतिगृणश्च'' इत्यनुपूर्वस्य प्रतिपूर्वस्य च गृणातेः कारकं पूर्वस्याः क्रियायाः कर्तृभूतं सम्प्रदानमिति होतुः सम्प्रदानत्वम् होता चात्र पूर्वक्रियायां शंसने कर्ता भवति अनुगरः प्रतिगर इति हि संशितुः प्रोत्साहनमुच्यते  तदयं वाक्यार्थः प्रथमं शंसति होता तमन्यः प्रोत्साहयतीति ( जेगिल्यते जागर्त्ति  जागीर्त्तः ) "लुपसद'' इत्यादावकारविकरणैः साहचर्यार्त्तौदादिकस्यैव ग्रहणमिति क्रियासमभिहार एवायं यङ् इत्त्वरपरत्वयोः "पूर्वत्रासिद्धम्'' इति पूर्वं "ग्रो यङि'' इति लत्वं रेफाभावान्न "हलि च'' इति दीर्घः लत्वे हि गिरतिगृणात्योर्द्वयोर्गहणमुक्तम् गृणातिप्रभृतय उदात्ता उदात्तेतः 27

गॄ  (अर्थः)  निगरणे
( गिरति गिलति ) "अचि विभाषा'' इत्यजादौ सर्वत्र वा लत्वम् (जगार जगाल जगरिथ, जगलिथ गरितागरीता गलिता गलीता गरिष्यति गरीष्यति गलिष्यति गलीष्यति ) "वॄतो वा''  इत्यलिटीटो वा दीर्घः, (गिरतु गिलतु अगिरत् अगिलत् गिरेत् गिलेत् गौर्यात् ) "किदाशिषि'' इति कित्वादित्वे "हलि च'' इति दीर्घत्वम् (अगारीत् अगालीत् अगारिष्टाम् अगालिष्टाम् ) "सिचि च परस्मैपदेषु'' इतीटो दीर्घनिषेधः ( जिगरिषति जिगलिषते ) "लुपसद'' इत्यादिना भावगर्हायां यङ्, इत्वरपरत्वयोः "हलि च'' इति दीर्घात्पूर्वं "पूर्वत्रास्द्धिम्'' इति "ग्रो यङि'' इति लत्त्वेनपेदानीं रेफान्तविहतनिमित्तत्वान्न दीर्घः ( जागर्ति जागीर्तः गारयति गालयति अजीगरत् अजीगलत् ) "निगरणचलन'' इति नित्यं परस्मैपदम् ( गार्यते गाल्यते ) अन्तरङ्गत्वात्पूर्वं णिलोपादजाद्यपेक्षो लत्वविकल्पः, कृते वा णिलोपे स्थानिवत्वेनाजादिपरत्वाद्भविष्यति न च [पूर्वत्रासिद्धे न स्थानिवत् ] इति, तस्य दोषः [संयोगादिलोपलत्वणत्वेषु] इत्युक्तत्वात् (गिरते ग्रासः स्वयमेव) ( अगरिष्ट अगरीष्ट अगीर्ष्ट ग्रासः स्वयमेव )"भूषाकर्मकिरादिसनाम्'' इति किरादित्वाद्यक्चिणोर्निषेधः "लिङ्सिचोरात्मनेपदषु'' इति वा इट् तस्य पूर्ववत्पक्षे दीर्घः ( अगलिष्ट अगलीष्ट ) इतीटि लत्वं चोदाहार्यम् अनिटि "उश्च'' इति कित्त्वादित्वरपरत्वे (अवगरते अवजगरे अवजगरिषे) "अवाद्ग्रः'' इति तङ् अलिटीत्यनुवर्त्तनान्न "वॄत'' इति दीर्घः (अवगरिताअवगरीता अवगलिताअवगलीता अवगरिष्यते अवगरीष्यते अवगिरताम् अवागिरत अवगिरेत अवगीर्षीष्ट अवगरिषीष्ट) "लिङ्सिचोरात्मनेपदेषु'' इतीड् वा "न लिङि'' इति दीर्घनिषेधः इडभावे "उश्च'' इति कित्वेत्वरपरत्वदीर्घाः (अवागीर्ष्ट, अवागरिष्ट, अवागरीष्ट, ) लिङ्वत्प्रक्रिया, (अवगिलत) इत्यादौ सर्वत्राजादौ लत्वमुदाहार्यम्, इटो दीर्घत्वं च लिङ्लिटोर्वर्तयित्वा "अवाद्ग्रः'' इति सर्वत्र तङ् (नित्यं शब्दं संगिरन्ते वैयाकरणाः) "समः प्रतिज्ञाने'' इति तङ् मुदं गिरतीति (मुद्गरः) पचाद्यच् (गलः) प्राण्यङ्गरोविषयः अचि व्यवस्थितविभाषया लत्वं, (निगारः उद्गारः) "उन्योर्ग्रः'' इति घञ् (तिर्मिगिलः) मूलविभुजादित्वात्कः "गलेऽगिलस्य'' इति मुम्, अगिलस्येति वचनाद् गिलगिल इत्यत्र न भवति (गुरुः) "कृग्रोरुच्च" इत्युप्रत्ययो धातोश्चोकारः   गृणातेर्वाऽयं शब्दार्थात् (गरिष्टः गरिमा गरीयान् ) "प्रियस्थिर'' इत्यादिना इष्ठेमेयस्सु गुरुशब्दस्य गरादेशःपृथ्वादिपाठादिमनिज्वा, तदभावे "इगन्तागॄत्'' इत्यणि गौरवम् ( गारयति ) णाविष्ठवदिति गरादेशः ( गर्भः ) "अर्तिगृभ्यां भन्'' इति भन् (गर्भिणी ) इदन्ताद् ङीष् ( गोगर्भिणी ) "चतुष्पादौ गर्भिण्या'' इति तत्पुरुषः गर्भिणीनां समुहो ( गार्भिणम् ) भिक्षादित्वादण् "भस्याढे तद्धिते'' इति पुंवद्भावः "इनण्यनपत्ये'' इति प्रकृतिभावः गमिभणी भार्या यस्य स ( गर्भिभार्यः ) "स्त्रियाः पुंवत्'' इति पुंवद्भावः ननु स्त्रियामनवयवभूतः गर्भसबन्धः प्रवृत्तिनिमित्तं, पुंसि तु अवयवभूतागर्भसम्बन्धो यथा गर्भीव्रीहिरिति, तेन समानायामाकृतौ भाषितपुंस्कत्वाभावत्कथं पुंवत्भावः नैष दोषः अन्तर्वस्तुसम्बन्धमात्रस्येह प्रवृत्तिनिमित्तत्वात् अयं शब्दार्थः क्र्यादौ ज्ञानार्थश्चुरादौ गरतीति शपि गतम् ( 1 ) ( 1 ) किरतीति गिरतीति उदात्ताउदात् तेताविति पुस्तकान्तरे पाठः सुवतिकीरतिगिरय उदात्ताः 126

गॄ  विज्ञाने 
- गारयते  अन्यत्र गिरति गृणातीति  168

गॄ  शब्दे 
- गृणाति  जिगरिषति जिगरीषति जिगीर्षति  गीर्णः  गीर्णिः  गीः  गिरौः  गिरः  27

गॄ निगरणे 
- गिरति गिलति  अवगिरते  संगिरते  विजिगरिषति  निजेगिल्यते  उद्गीर्णम्  उद्गारः  तिमिङ्गिलः  गरः  गलः  136

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“गॄ शब्दे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> प्वादिः ल्वादिश्च। </li> <li>‘ज्ञाने गारयते, गिरेन्निगरणे, शब्दे गृणाति त्रयम् युक्तं, ग्रो गरतीति सेकविषये ह्रस्वान्तधातोः शपि।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li><a href="#foot_krm04">4</a> गारकः-रिका-गालकः-लिका, गारकः-रिका-गालकः-लिका, जिगरिषकः- जिगरीषकः-जिगलिषकः-जिगलीषकः-षिका, जेगिरकः-रिका-जेगिलकः-लिका;</li> <li> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिकगॄ धातुवत् <a href="#foot_krm05">5</a> बोध्यानि।। </li> <li><a href="#foot_krm06">6</a> गृणन्- <a href="#foot_krm07">7</a> ती। </li> <li>अस्य धातोः सन्नन्ते सर्वत्र इडागमस्य ‘वॄतो वा’ <a href="#foot_krm08">8</a> इति दीर्घः भवत्येव। </li> <li>‘अवाद् ग्रः’ इत्यत्र अस्य न ग्रहणम्। </li> <li>‘अवपूर्वो गृणातिः न प्रयुज्यते <a href="#foot_krm09">9</a> इति भाष्यात्। </li> <li>अस्माद् घातोः यङ्प्रत्ययः नोत्पद्यते, अनभिधानात् इति <a href="#foot_krm10">10</a> काशिका।।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४२८)</li> <li id="foot_krm02">02 => (९-क्र्यादिः-१४९८। अक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ३३)</li> <li id="foot_krm04">04 => [पृष्ठम्०४२२+ २७]</li> <li id="foot_krm05">05 => (४२७)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। शतरि ‘क्र्यादिभ्यः--’ (३-१-८१) इति श्ना विकरणप्रत्ययः। ‘श्नाऽभ्यस्त- योरातः’ (६-४-११२) इत्याकारलोपः। ‘प्वादीनां ह्रस्वः’ (७-३-८०) इति शिति परे ह्रस्वः। णत्वम्। उगित्त्वेन स्त्रियां ङीप्।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[आ। ‘इत्थं हरौ गृणति हस्तिपकोऽपि कोपी जीनोऽष्यहं न तु रिणामि भियेति वादी।’ धा। का। ३-८।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => (७-२-३८)</li> <li id="foot_krm09">09 => (१-३-५१)</li> <li id="foot_krm10">10 => (८-२-२०)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“गॄ निगरणे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> किरादिः। </li> <li>“ज्ञाने गारयते, गिरेन्निगरणे, शब्दे गृणाति त्रयम् युक्तं, ग्रो गरतीति सेकविषये ह्रस्वान्तधातोः शपि।” <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>‘निपूर्वताप्राचुर्योपदर्शनार्थो निः।’ इति पुरुषकारः। </li> <li>गारकः-रिका, <a href="#foot_krm04">4</a> गालकः-लिका, गारकः-रिका, गालकः-लिका, <a href="#foot_krm05">5</a> <a href="#foot_krm06">6</a> जिगरिषकः, जिगलिषकः-षिका, <a href="#foot_krm07">7</a> जेगिरकः-रिका, जेगिलकः-लिका;</li> <li> <a href="#foot_krm08">8</a> गरिता-गरीता, गलिता-गलीता-त्री, गारयिता-गालयिता-त्री, जिगरिषिता-जिगलिषिता-त्री, जेगिरिता-जेगिलिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm09">9</a> गिरन्-गिलन्-न्ती-ती, <a href="#foot_krm10">10</a> गारयन्-गालयन्-न्ती, जिगरिषन्-जिगलिषन्-न्ती;</li> <li> -- गरिष्यन्-गलिष्यन्-गरीष्यन्-गलीष्यन्-न्ती-ती, गारयिष्यन्-गालयिष्यन्-न्ती-ती, जिगरिषिष्यन्-जिगलिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- <a href="#foot_krm11">11</a> अवगिरमाणः- <a href="#foot_krm12">12</a> संगिरमाणः, <a href="#foot_krm13">13</a> अवगिलमानः-संगिलमानः, <a href="#foot_krm14">14</a> अवजिगरिषमाणः, -अवजिगलिषमाणः, अवगरिष्यमाणः, अवगलिष्यमाणः, अवजिगरिष्यमाणः -अवजिगलिष्यमाणः, सञ्जिगरिष्यमाणः, सञ्जिगलिष्यमाणः, <a href="#foot_krm15">15</a> जेगिल्यमानः, जेगिलिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm16">16</a> <a href="#foot_krm17">17</a> गीः-गिरौ-गिरः;</li> <li> -- -- -- <a href="#foot_krm18">18</a> गीर्णः-गीर्णम्-गीर्णवान्, गारितः-गालितः, जिगरिषितः-जिगलिषितः, जेगिरितः-जेगिलितः, तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm19">19</a> गरः, गलः, <a href="#foot_krm20">20</a> अजगरः, मुद्गरः, <a href="#foot_krm21">21</a> तिमिङ्गिलः-गिलगिलः, गारः, गालः, <a href="#foot_krm22">22</a> जिगरिषुः-जिगलिषुः, जेगिरः-जेगिलः;</li> <li> गरितव्यम्-गरीतव्यम्, गलितव्यम्-गलीतव्यम्, गारयितव्यम्-गालयितव्यम्, जिगरिषितव्यम्-जिगलिषितव्यम्, जेगिरितव्यम्-जेगिलितव्यम्;</li> <li> गरणीयम्-गलनीयम्, गारणीयम्-गालनीयम्, जिगरिषणीयम्-जिगलिषणीयम्, जेगिरणीयम्-जेगिलनीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm23">23</a> गार्यम्, गार्यम्-गाल्यम्, जिगरिष्यम्-जिगलिष्यम्, जेगिर्यम्-जेगिल्यम्;</li> <li> ईषद्गरः-ईषद्गलः-दुर्गरः-दुर्गलः-सुगरः,-सुगलः;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm24">24</a> गीर्यमाणः, गार्यमाणः-गाल्यमानः, जिगरिष्यमाणः-जिगलिष्यमाणः, जेगीर्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm25">25</a> <a href="#foot_krm26">26</a> गरः, गलः, <a href="#foot_krm27">27</a> उद्गारः <a href="#foot_krm28">28</a> -निगारः, निगालः, जिगरिषः -जिगलिषः, जेगिरः-जेगिलः;</li> <li> गरितुम्-गरीतुम्, गलितुम्-गलीतुम्, गारयितुम्-गालयितुम्, जिगरिषितुम्-जिगलिषितुम्, जेगिरितुम्-जेगिलितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm29">29</a> गीर्णिः, गारणा-गालना, जिगरिषा-जिगलिषा, जेगिरा-जेगिला;</li> <li> निगरणम्- <a href="#foot_krm30">30</a> गिरणम्-निगलनम्, गारणम्-गालनम्, जिगरिषणम्-जिगलिषणम्;</li> <li> जेगिरणम्-जेगिलनम्;</li> <li> गीर्त्वा, गारयित्वा-गालयित्वा, जिगरिषित्वा-जिगलिषित्वा, जेगिरित्वा-जेगिलित्वा;</li> <li> संगीर्य, संगार्य-संगाल्य, सञ्जिगरिष्य-सञ्जिगलिष्य, सञ्जेगिर्य;</li> <li> गारम् २, गालम् २, गीर्त्वा २, गारम् २, गालम् २, गारयित्वा २, गालयित्वा २, जिगरिषम् २, जिगलिषम् २, जिगरिषित्वा २, जिगलिषित्वा २, जेगिरम् २, जेगिलम् २, जेगिरित्वा २, जेगिलित्वा २;</li> <li> <a href="#foot_krm31">31</a> कुप्रत्यये, उकारस्यान्तादेशे च रूपम्। </li> <li>गिरति = अर्थविशेषान् इति गुरुः = आचार्यः पूज्यो जनश्च।]] गुरुः;</li> <li> </li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४२७)</li> <li id="foot_krm02">02 => (६-तुदादिः-१४१०। अक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ३३)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[३। ‘अचि विभाषा’ (८-२-२१) इति लत्वविकल्पः। एवं सर्वत्राजादिप्रत्यये परतः बोध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्०४१९+ २४]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। ‘इट् सनि वा’ (७-२-४१) इति वैकल्पिकेडागमे प्राप्ते, ‘किरश्च पञ्चभ्यः’ (७-२-७५) इति नित्यमिट्। ‘द्विर्वचनेऽचि’ (१-१-५९) इति गुणनिषेधात् ‘गॄ’ शब्दस्य ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्वित्वम्। अभ्यासकार्यम्। उत्तरखण्डे गुणः। इडाग- मस्य ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इति दीर्घविकल्पस्तु न;\n\n ‘अत्रेटो दीर्घो नेष्टः’ (भाष्येष्टिः ७-२-७५) इति भाष्यात्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[२। गर्हितं गिरति--इत्यर्थे ‘लुपसदचरजपजभदहदशगॄभ्यो भावगर्हायाम्’ (३-१-२४) इति यङ्। ‘ऋत इद्धातोः’ (७-१-१००) इति इत्त्वे रपरत्वे च ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्वित्त्वम्। न चात्र ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः शङ्क्यः। लत्वदृष्ट्या दीर्घस्यासिद्धत्वात्। ‘यस्य हलः’ (६-४-४९) इति यलोपः। अल्लोपः। अनन्तरम्, अजादिप्रत्ययपरकत्वात् वैकल्पिकं लत्वम्। एवं यङ्न्ते सर्वत्र।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[३। ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इति इटो दीर्घविकल्पः। एवं तव्यत्तुमुनादिषु ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[४। ‘तुदादिभ्यः--’ (३-१-७७) इति शविकरणप्रत्ययः। इत्त्वं, रपरत्वं च। स्त्रियाम्, ‘आच्छीनद्योर्नुम्’ (७-१-८०) इति नुम् विकल्पेन भवति।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[५। ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति ण्यन्तात् शतैव।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[६। ‘अवाद् ग्रः’ (१-३-५१) इति शानच्।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[७। ‘समः प्रतिज्ञाने’ (१-३-५२) इति शानच्। वैयाकरणाः शब्दं नित्यं सङ्गिरमाणा भवन्ति।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[आ। ‘वसूनि देशांश्च निवर्तयिष्यन् रामं नृपः स्पङ्गिरमाण एव। तयाऽवजज्ञे भरताभिषेको विषादशङ्कुश्च मतौ निचस्वने।।’ भ। का। ३। ८।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[८। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति सन्नन्तात् शानचू।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[९। ‘ग्रो यङि’ (८-२-२०) इति नित्यं लत्वम्।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [पृष्ठम्०४२०+ २१]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[१। इत्त्वे रपरत्वे च ‘र्वोरुपधाया दीर्घ इकः’ (८-२-७६) इति दीर्घः।]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[२। ‘श्रयुकः क्विति’ (७-२-११) इतीण्णिषेधः। इत्त्वरपरत्वयोः, ‘रदाभ्याम्--’ (८-२-४२) इति निष्ठानत्वे णत्वे च रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm19">19 => [[३। ‘अचि विभाषा’ (८-२-२१) इति विभाषा प्राप्तस्य लत्वस्य, ‘देवत्रातो गलो ग्राहः इतियोगे च सद्विधिः। मिथस्ते न विभाष्यन्ते गवाक्षः संशितव्रतः।।’ इति भाष्येण (१-४-५३) व्यवस्थितविभाषात्वलाभात् प्राण्यङ्गे नित्यं लत्वम्। विषे तु गर इत्येव। लत्वं न।]]</li> <li id="foot_krm20">20 => [[४। पचादिषु (३-१-१३४) पाठात् अच्। अजं गिरति = इति अजगरः। ‘श्वपच- चक्रधरवत् अकारादनुपपदात् कर्मोपपदे विप्रतिषेधेन’ (भाष्यम्-१-४-२) इति क्षीरतरङ्गिणी। एवं मुदं गिरतीति मुद्गरः इत्यत्रापि ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm21">21 => [[५। तिमि गिलतीति तिमिङ्गिलः = जलजन्तुविशेषः। ‘कप्रकरणे मूलविभुजा- दिभ्य उपसंख्यानम्’ (वा। ३-२-५) इति कः। ‘गिलेऽगिलस्य’ (वा। ६-३-७०) इति मुम्। ‘अगिलस्य’ (वा। ६-३-७०) इत्युक्तत्वात् गिलशब्दे परे मुम् न।]]</li> <li id="foot_krm22">22 => [[आ। ‘लोकानशिशिषोस्तुल्यः कृतान्तस्य विपर्यये। वने चिकरिषोर्वृक्षान् बलं जिगरिषुः कपेः।।’ भ। का। ९। ५४।]]</li> <li id="foot_krm23">23 => [[६। ‘ऋहलोर्ण्यत्’ (३-१-१२४) इति ण्यत्। वृद्धिः।]]</li> <li id="foot_krm24">24 => [[७। इत्वरपरत्वयोः ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः। एवं ‘जेगीर्यमाणः’ इति यङन्तात् कर्मणि यक्यपि ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm25">25 => [पृष्ठम्०४२१+ २२]</li> <li id="foot_krm26">26 => [[१। ‘ऋदोरप्’ (३-३-५७) इति भावेऽप्।]]</li> <li id="foot_krm27">27 => [[२। ‘उन्नयोर्ग्रः’ (३-३-२९) इति घञ्। अबपवादः। उद्गारः = वीच्यादिभिः समुदस्योद्रेकः। ‘उद्गारः = अतिप्रवृत्तो ध्वनिः’ इति प्र। कौमुदीव्या- ख्यायाम्। निगारः देवदत्तस्य। भक्षणमित्यर्थः।]]</li> <li id="foot_krm28">28 => [[आ। ‘सदोद्गारसुगन्धीनां फलानामलमाशिताः। उत्कारेषु च धान्यानामनभीष्टपरिग्रहाः।।’ भ। का। ७। ३८।]]</li> <li id="foot_krm29">29 => [[३। ‘ॠल्वादिभ्यः क्तिन्निष्ठावद् वाच्यः’ (बा। ८-२-४४) इति क्तिनस्तकारस्य नत्वे इत्वरपरत्वदीर्घेषु णत्वम्।]]</li> <li id="foot_krm30">30 => [[४। ‘ठु वम उद्गिरणे’ इति धातुपाठे निर्देशात् क्ङिति प्रत्यये परतः विहितम् इत्वम् ल्युट्यपीष्टमिति केचित्। तेन ‘गिरणम्’ इत्यपि साधु--इति प्रक्रिया- सर्वस्वे।]]</li> <li id="foot_krm31">31 => [[५। औणादिके [द। उ। १-१०९]</li></ul>

गॄ (गॄ꣡ विज्ञाने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = गारणम्
अनीयर् = गारणीयः - गारणीया
ण्वुल् = गारकः - गारिका
तुमुँन् = गारयितुम्
तव्य = गारयितव्यः - गारयितव्या
तृच् = गारयिता - गारयित्री
क्त्वा = गारयित्वा
ल्यप् = प्रगार्य
क्तवतुँ = गारितवान् - गारितवती
क्त = गारितः - गारिता
शानच् = गारयमाणः - गारयमाणा

गॄ (गॄ꣡ शब्दे - क्र्यादिः - सेट्)
ल्युट् = गरणम्
अनीयर् = गरणीयः - गरणीया
ण्वुल् = गारकः - गारिका
तुमुँन् = गरितुम् / गरीतुम्
तव्य = गरितव्यः / गरीतव्यः - गरितव्या / गरीतव्या
तृच् = गरिता / गरीता - गरित्री / गरीत्री
क्त्वा = गीर्त्वा
ल्यप् = प्रगीर्य
क्तवतुँ = गीर्णवान् - गीर्णवती
क्त = गीर्णः - गीर्णा
शतृँ = गृणन् - गृणती

गॄ (गॄ꣡ निगरणे - तुदादिः - सेट्)
ल्युट् = गलनम् / गरणम्
अनीयर् = गलनीयः / गरणीयः - गलनीया / गरणीया
ण्वुल् = गालकः / गारकः - गालिका / गारिका
तुमुँन् = गलितुम् / गरितुम् / गलीतुम् / गरीतुम्
तव्य = गलितव्यः / गरितव्यः / गलीतव्यः / गरीतव्यः - गलितव्या / गरितव्या / गलीतव्या / गरीतव्या
तृच् = गलिता / गरिता / गलीता / गरीता - गलित्री / गरित्री / गलीत्री / गरीत्री
क्त्वा = गीर्त्वा
ल्यप् = प्रगीर्य
क्तवतुँ = गीर्णवान् - गीर्णवती
क्त = गीर्णः - गीर्णा
शतृँ = गिरन् - गिरन्ती / गिरती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

गॄ  विज्ञाने
- गारयते  तुदादौ निगरणे (6112) -निगिरति  क्र्यादौ शब्दे (927)  गृणाति  कॄ विज्ञान इति चन्द्रः 174

गॄ  शब्दे
- गृणाति  गीर्णः  गीर्णिः  उज्जगार  अगारीत्  कॄग्रोरुच्च (दश0 उ0 1109) गुरुः  तुदादौ गॄ निगरणे (6112) गिरति  26

गॄ निगरणे
- (अर्थविवरणम्) निगरणं गिलनम् 
गिरति, गिलति-अचि विभाषा (8221) इति लः  ग्रो यङि (8220) इति निजेगिल्यते  गरिता  जिगरिषति जिगीर्षति, अवाद् ग्रः (1351) तङ्-अवगिरते  अवजिगरिषते  वॄतो वा (7238) नास्ति  समः प्रतिज्ञाने (1352) तङ्-संगिरते  निगरणचलनार्थेभ्यश्च (1387)-निगारयति  पचादौ (गण 31134) गरः  अजगरः, श्वपचचक्रधरवद् अकाराद् अनुपपदात्, कर्मोपपदे विप्रतिषेधेन (द्र0 142) इत्यण् (द्र0321) प्राप्तः  उन्नयोर्ग्रः (3329)-उद्गारः, निगारः  अप् (द्र0 2257)-गरः, गलः  बाहुलकाद् घञ्-निगारः, निगालः  न गारः-अगारम्  मृग्रोरुतिः (उ0 194)-गरुत् पक्षः  गर्मुत् (द्र0 उ0 195) तृणम्  हसिमृगॄ (उ0 387) इति तन्-गर्तः  कॄगॄभ्यां किः (तु0 उ0 4142)-गिरिः  मुदिग्रोर्गग्गौ (उ0 1128)-गर्गः  अर्तिगॄभ्यां मन् (उ0 3152)-गर्भः  शेवायह्व (उ0 1154) इति ग्रीवा  129

जागरिता, [ऋ] त्रि, (जागर्त्तीति । जागृ +तृच् ।) जागरणशीलः । इत्यमरः । ३ । १ । ३२ ॥


जागृ (जा꣡गृ꣡ निद्राक्षये - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = जागरणम्
अनीयर् = जागरणीयः - जागरणीया
ण्वुल् = जागरकः - जागरिका
तुमुँन् = जागरितुम्
तव्य = जागरितव्यः - जागरितव्या
तृच् = जागरिता - जागरित्री
क्त्वा = जागरित्वा
ल्यप् = प्रजागर्य
क्तवतुँ = जागरितवान् - जागरितवती
क्त = जागरितः - जागरिता
शतृँ = जाग्रत् / जाग्रद् - जाग्रती

jAgarita {% (I) a. (f. ता) %} One who has been long awake.


जागरिता (jAgaritA)

L R Vaidya

Kridanta Forms

शब्दकल्पद्रुमः