| YouTube Channel

जलोदरं (jalodaraM)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जलोदरं,
क्ली,
 (जलप्रधानं उदरं यस्मात् ।)जठरामयः । तस्य निदानादि यथा, --“यः स्नेहपीतोऽप्यनुवासितो वावान्तो विरिक्तोऽप्यथवा निरूढः ।पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्यस्रोतांसि दुष्यन्ति हि तद्बहानि ॥
स्नेहोपलिप्तेष्वथवापि तेषुदकोदरं पूर्व्ववदभ्युपैति ।स्निग्धं महत्तत् परिवृत्तनाभि-समाततं पूर्णमिवाम्बुना च ॥
यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते चशब्दायते चापि दकोदरन्तत् ॥
जन्मनैवोदरं सर्व्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम् ।बलिनस्तदजाताम्बु यत्नसाध्यं नवोत्थितम् ॥
”इति माधवकरः ॥
(अस्य सकारणलक्षणचिकित्सितं यथा, हारीते चिकित्सितस्थाने २७ अध्याये ।आत्रेय उवाच ।“विषमाशनोपवेशात् पीततोयादथापि वा ।श्रमाध्वश्वासनिष्क्रान्तादतिव्यायामतोऽपि वा ॥
पीतन्तूदरमेवञ्च तस्माज्जातं जलोदरम् ।उदरं सजलं यस्य सघोषमतिवर्द्धितम् ॥
श्वयथुः पादयोः शोथो जलोदरस्य लक्षणम् ।विरेकं वमनं कुर्य्यात् पाचनानि च कारयेत् ॥
क्षारयोगश्च वटकस्तेन तदुपशाम्यति ।तस्मान्नाभेर्वलीभागे वज्जयित्वाङ्गुलद्बयम् ॥
जलनाडीञ्चानुमन्य कुशपत्रेण वेष्टयेत् ।एरण्डजलनालञ्च तत्र सञ्चारयेद्बुधः ॥
अन्तर्गतं जलं स्राव्यं ततः सन्धारयेद्द्रुतम् ।यदा न धरते तच्च तदा दाहः प्रशस्यते ॥
कणा कल्कं परिस्राव्य घृतं देयं चतुर्गुणम् ।शुण्ठी विषा समं पाच्यं पानमालेपनं हितम् ॥
शस्त्रकर्म्म भिषक् श्रेष्ठो विज्ञातेनैव कारयेत् ।दुष्करं शस्त्रकर्म्मैव न कुर्य्यत् यत्र तत्र तु ॥
अक्रियायां ध्रुवो मृत्युः क्रियायां संशयो भवेत् ।तस्मादवश्यकर्त्तव्यमीश्वरं साक्षिकारिणा ॥
” * ॥
)