| YouTube Channel

जरा (jarA)

 
शब्दसागरः
English
जरा
f.
 (-रा)
1. Decrepitude, the general relaxation and debility conse-
quent upon old age, or old age itself.
2. A tree, (Mimusops kauki,
Rox.)
3. A female demon or Rakshasi.
E.
 जॄ to grow old, affixes
अङ् and टाप्.
Capeller Eng
English
1 जरा॑
f.
 v. ज॑र.
2 जरा॑
f.
 crackling, roaring
calling, greeting.
Yates
English
जरा (रा) 1.
f.
 Decrepitude
a fe-
male demon
a kind of tree.
Wilson
English
जरा
f.
 (-रा)
1 Decrepitude, the general relaxation and debility consequent upon old age, or
old age itself.
2 A tree, (Mimusops kauki, Rox.)
3 A female demon or Rākṣasī.
E.
 जॄ to grow old, affixes अङ् and टाप्.
Apte
English
जरा [jarā], [जॄ-अङ् गुणः] (The word जरस् is optionally substituted for जरा before vowel terminations after
acc.
 dual.)
Old age
कैकेयीशङ्कयेवाह पलितच्छद्मना जरा
R.*
 12. 2
तस्य धर्मरतेरासीद् वृद्धत्वं जरया (जरसा) विना 1.23.
Decrepitude, infirmity, general debility consequent on old age.
Praise.
Digestion.
N.
 of a female demon
see जरासन्ध below.
Invoking, greeting.Comp. -अवस्था decrepitude. -आतुर
a.
infirm.
old. -जीर्ण
a.
 old through age, debilitated, infirm
Bh.*
 3.17. -पुष्ट
=
 -जरासन्ध. -भीरुः the god of love, Cupid. -सन्धः
N.
 of a celebrated king and warrior, son of Bṛihadratha. [According to a legend, he was born divided in two halves which were put together by a Rākṣasī called Jara, whence the boy was called Jarāsandha. He became king of Magadha and Chedi after his father's death. When he heard that Krisna had slain his son-in-law Kaṁsa, he gathered a large army and besieged Mathurā eighteen times, but was as
oft
 en repulsed. When Yudhiṣṭhira performed the great Rājasuya sacrifice, Krisna, Arjuna and Bhīma went to the capital of Jarāsandha disguised as Brāhmaṇas, chiefly with the object of slaying their enemy and liberating the kings imprisoned by him. He, however, refused to release the kings, whereupon Bhīma challenged him to a single combat. The challenge was accepted
a hard fight ensued, but Jarāsandha was at last overpowered and slain by Bhīma. ] -सुतः Jarāsandha
जरासुतस्तावभिसृत्य माधवौ
Bhāg.*
 1.5.21.
Apte 1890
English
जरा [जॄ-अङ् गुणः] (The word जरस् is optionally substituted for जरा before vowel terminations after acc. dual) 1 Old age
कैकेयीशंकयेवाह पलितच्छद्मना जरा R. 12. 2
तस्य धर्मरतेरासीद् वृद्धत्वं जरया (जरसा) विना 1. 23.
2 Decrepitude, infirmity, general debility consequent on old age.
3 Praise.
4 Digestion.
5 N. of a female demon
see जरासंध below.
6 Invoking, greeting.
Comp.
अवस्था decrepitude.
आतुर a. {1} infirm. {2} old.
जीर्ण a. old through age, debilitated, infirm
Bh. 3. 17.
पुष्ट = जरासंध.
भीरुः the god of love, Cupid.
संधः N. of a celebrated king and warrior, son of Bṛhadratha. [According to a legend, he was born divided in two halves which were put together by a Rākṣasī called Jarā, whence the boy was called Jarāsandha. He became king of Magadha and Cedi after his father's death. When he heard that Kṛṣṇa had slain his son-inlaw Kaṃsa, he gathered a large army and besieged Mathurā eighteen times, but was as often repulsed. When Yudhishṭhira performed the great Rājasūya sacrifice, Kṛṣṇa, Arjuna and Bhīma went to the capital of Jarāsaṃdha disguised as Brāhmaṇas, chiefly with the object of slaying their enemy and liberating the kings imprisoned by him. He, however, refused to release the kings, whereupon Bhīma challenged him to a single combat. The challenge was accepted
a hard fight ensued, but Jarāsandha was at last overpowered and slain by Bhīma].
Monier Williams Cologne
English
जरा॑ a
f.
 (Pāṇ. iii, 3, 104) the act of becoming old, old age,
RV.
 i, 140, 8
v, 41, 17
AV.
&c.
 (personified as a daughter of Death,
VP.
 i, 7, 31)
digestion,
Car.
 iii, 1 and 3
vi
Suśr.
 vi, 46, 10
decrepitude,
W.
a kind of date-tree,
L.
N.
 of a Rākṣasī (cf. °रा-संध),
MBh.
 ii, vii
Hariv.
 1810
BhP.
 ix, 22, 8
cf.
 वि-जर॑.
1. जरा॑
f.
 old age See
s.v.
 ज॑र.
2. जरा॑
f.
 invocation, praise (स्तुति,
Nir.
 x, 8),
RV.
 i, 38, 13
x, 32, 5.
Monier Williams 1872
English
1. जरा, f. old age &c. See under जर, col. 2.
2. जरा, f., Ved. crackling, roaring
invoking,
greeting
praise
[cf. 1. जरा above.]
—जरा-बोध,
अस्, आ, अम्, Ved. attending to invocation or praise.
—जराबोधीय, अम्, n., N. of several Sāmans.
Macdonell
English
जरा jar-ā́,
f.
 〈1.〉 wearing out
growing old, 🞄old age
〈2.〉 roaring
shout
greeting.
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 40,
पादेऽक्षराणि-
 10
मात्राः - 14
सङ्ख्याजातिः - वीरज/ पङ्क्तिः
मात्रा-विन्यासः
द दा द द दा द द दा द दा
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Hindi
Hindi
बुढ़ापा
Apte Hindi
Hindi
जरा
स्त्री*
 - जॄ + अङ् + टाप् (जरा शब्द के स्थान पर कर्म* द्वि*व* के आगे अजादि विभक्ति परे होने पर विकल्प से `जरस्' आदेश हो जाता है)
बुढ़ापा
जरा
स्त्री*
 - -
"क्षीणता, निर्बलता, बूढ़ापे के कारण दुर्बलता"
जरा
स्त्री*
 - -
पाचनशक्ति
जरा
स्त्री*
 - -
एक राक्षसी का नाम
Shabdartha Kaustubha
Kannada
जरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಪ್ಪು /ಮುದಿತನ
निष्पत्तिः - > जॄष् (वयोहानौ) - "अङ्" (३-३-१०४)
व्युत्पत्तिः - > जीर्यतेऽनया
प्रयोगाः - > "जरानिरुद्धोऽपि जवेन जाम्बवान्"
उल्लेखाः - > याद० १४-७
जरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸಿ /ಜರಾಸಂಧನ ಉಪಮಾತೆ
जरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ /ಮುದಿತನದ ಹೇತು
प्रयोगाः - > "या हृष्टमनसा नित्यं स्थानमानविचक्षणा । भर्तुः प्रीतिकरी नित्यं सा भार्या हीतरा जरा ॥"
जरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೃತ್ಯುವಿನ ಮಗಳು
प्रयोगाः - > "शुष्कमांसं स्त्रियं वृद्धां बालार्कं तरुणं दधि । संसेवन्तं जरा याति प्रहृष्टा भ्रातृभिः सह॥"
L R Vaidya
English
jarA {% f. (जरस् is optionally substituted for this word before vowel terminations, तस्य धर्मरतेरासीद्वृद्धत्वं जरसा विना R.i.23.) %} 1. The becoming old, old age, मदेकपुत्रा जननी जरातुरा Na.i.135
2. decrepitude, the general debility consequent upon old age
3. digestion
4. name of a female demon.
Bopp
Latin
जरा f. (r. जॄ s. आ v. gr. 159.) senectus, infirmitas. A. 4. 47.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 जरा
noun
एका राक्षसी यया बालकस्य जरासन्धस्य शरीरस्य विभक्तानां भागानां योजनेन सः जीवितः जातः।
"जरायाः वर्णनं महाभारते अस्ति।"
Synonyms:
 वार्द्धक्यम्, वृद्धत्वम्, वृद्धता, वार्द्ध्यम्, जरा, शेषावस्था, वार्द्धकभावः, वार्धकम्, वृद्धकालः
noun
सः समयः यदा जनः वृद्धः भवति।
"तेन वार्द्धक्यं काठिन्येन व्यतीतम्।"
Synonyms:
 खर्जुरः, घनामयः, जरा
noun
मरुस्थले वर्तमानः वृक्षः यस्य फलानि बद्रिकाफलसदृशानि मिष्टानि च सन्ति।
"सः खर्जुरम् अत्ति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
rga
१) जर २) जरा
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
तारुण्यं यौवनं वृद्धः प्रवयाः स्थविरो जरन् ॥ ३३९ ॥
जरी जीर्णो यातयामो जीनोऽथ विस्रसा जरा ।
-wordlist-
तारुण्य (क्ली), यौवन (क्ली), वृद्ध (पुं), प्रवयस् (पुं), स्थविर (पुं), जरन् (पुं), जरिन् (पुं), जीर्ण (पुं), यातयाम (पुं), जीन (पुं), विस्रसा (स्त्री), जरा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
जरा
जरा, विस्रसा
जरा तु विस्रसा प्रोक्ता दारकस्तरुणो युवा ॥ ५०३ ॥
verse 2.1.1.503
page 0058
Tamil
Tamil
ஜரா : கிழத்தன்மை, பலஹீனம், வலிமைக்குறைவு.
Mahabharata
English
Jarā, a female Rākshasa. § 275 (Rājasūyārambhap.): II, 17, 715 (rākshasī, united the two half-parts of Jarāsandha)
18, 729 (created by Svayambhū and named Gṛhadevī), 739 (ºayā sandhito yasmāj Jarāsandho bhavatv ayaṃ).--§ 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII, 181, 8224 (in a battle between Jarāsandha and Balarāma, J. (who had united Jarāsandha) was slain together with her sons and relatives).--§ 621 (Rājadh.): XII, 5, 132 (fighting with Jarāsandha, Karṇa was about to sever the two parts of Jarāsandha's body which had been united by J.). Cf. Gṛhadevī, Rākshasī.
पुराणम्
English
जरा / JARĀ. A harpy (Rākṣasī). Though she was a harpy she loved human beings. It is believed that if the picture of jarā and her children is placed in the house and venerated, there will be no haunting of any other kinds of demons.
The figure of jarā was sculptured on the wall of the Palace of bṛhadratha, the King of magadha, and was being worshipped. Because the King worshipped her, she had been looking forward to an opportunity to reward the King. bṛhadratha had married two daughters of the King of kāśī. They were twin sisters. For a long time they remained childless. The King was very sorry, and went to the forest with his wives. He saw the hermit kakṣīvān or caṇḍakauśika, the son of gautama and requested that a son should be born to him. The hermit was sitting in meditation under a mango tree and a mango fell on his lap. The hermit took it and by prayer and meditation he invoked divine power into it and gave it to the King. The King divided it into two and gave it to his wives. The queens became pregnant and the three returned joyously.
In due course both delivered. But each of them gave birth to only half of a child. The horrified queens took the uncouth figures outside the palace and left them there. jarā was watching this. She ran to the spot and placed the two portions together. Instantly it became a child of proper form. Hearing the cry of the child the mothers came out. jarā appeared there and placed the child before the King bṛhadratha. As desired by jarā the child was named jarāsandha because he was joined together by jarā. This child grew up and became the notorious King jarāsandha of magadha. (M.B. Sabhā Parva, 3 Chapters from 17).
It is mentioned in mahābhārata, droṇa parva, Chapter 182, Stanza 12 that when arjuna fought with jarāsandha this harpy had been staying in the weapon of jarāsandha and was killed in that fight.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: जरा
Root: जरा
Gender: स्त्री
Number: all
Meaning(s):
⇒ praise
⇒ old age
⇒ digestion
⇒ invocation
⇒ age [biol.]
⇒ decrepitude
⇒ wear and tear
⇒ kind of date-tree
⇒ act of becoming old
Shloka(s):
2|6|41|1 ► पलितं जरसा शौक्ल्यं केशादौ विस्रसा जरा। (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|41|1 ⇢ विस्रसा (विस्रसा) (स्त्री)
➠ 2|6|41|1 ⇢ जरा (जरा) (स्त्री) ⇒ praise, old age, digestion, invocation, age [biol.], decrepitude, wear and tear, kind of date-tree, act of becoming old
Related word(s):
जातिः ➡ अवस्था
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जरा,
स्त्री,
 (जीर्य्यत्यनया । जॄ + “षिद्भिदादि-भ्योऽङ् ।” ३ । ३ । १०४ । इत्यङ् । “ऋदृशो-ऽङि गुणः ।” ७ । ४ । १६ । इति गुणः ।)वयःकृतश्लथमांसाद्यवस्थाभेदः । वार्द्धक्यम् ।“जीर्य्यत्यनया जरा जॄ ष वयोहानौ षित्वात् डःदृश्रोर्णुरिति गुणः ।” इत्यमरटीकायां भरतः ॥
तत्पर्य्यायः । विस्रसा २ । इत्यमरः । २ । ६ । ४१ ॥
सा तु कालकन्या । यथा, --“कालकन्या जरा साक्षात् लोकस्तां नाभिनन्दति ।स्वसारं जगृहे मृत्युः क्षयाय यवनेश्वरः ॥
”इति श्रीभागवतम् ।एषां भेदप्रभेदेन चतुःषष्टिरुजः स्मृताः ।मृत्युकन्यासुताश्चैव जरा तस्याश्च कन्यका ।जरा च भ्रातृभिः सार्द्धं शश्वद्भ्रमति भूतलम् ॥
एते चोपायवेत्तारं न गच्छन्ति च संयतम् ।पजयन्ते च तं दृष्ट्वा वैनतेयमिवोरगाः ॥
चक्षुर्जलञ्च व्यायामः पादाधस्तैलसेवनम् ।कर्णयोर्मूर्द्ध्नि तैलञ्च जराव्याधिविनाशकम् ॥
वसन्ते भ्रमणं वह्निसेवां स्वप्लां करोति यः ।वालाञ्च सेवते काले जरा तं नोपगच्छति ॥
खातशीतोदकस्नायी सेवते चन्दनद्रवम् ।नोपयाति जरा तञ्च निदाघेऽनिलसेविनम् ॥
प्रावृष्युष्णोदकस्नायी घनतोयं न सेवते ।समये च समाहारी जरा तं नोपगच्छति ॥
शरद्रौद्रं न गृह्णाति भ्रमणन्तत्र वर्ज्जयेत् ।खातस्नायी समाहारी जरा तं नोपतिष्ठते ॥
खातस्नायी च हेमन्ते काले वह्निं निषेवते ।भुइक्ते नवान्नमुष्णञ्च जरा तं नोपगच्छति ॥
शिशिरेऽंशुकवह्रिञ्च नवोष्णान्नञ्च सेवते ।य एवोष्णोदकस्नायी जरा तं नोपगच्छति ॥
सद्योमांसं नवान्नञ्च बाला स्त्री क्षीरभोजनम् ।वृतञ्च सेवते यो हि जरा तं नोपगच्छति ॥
भुङ्क्ते सदन्नं क्षुत्काले तृष्णायां पीयते जलम् ।नित्य भुङ्क्ते च ताम्बूलं जरा तं नोपगच्छति ॥
दधि हैयङ्गवीनञ्च नवनीतं तथा गुडम् ।नित्यं भुङ्क्ते संयमी यो जरा तं नैव गच्छति ॥
शुष्कमांसं स्त्रियं वृद्धां बालार्कन्तरुणं दधि ।संसेवन्तं जरा याति प्रहृष्टा भ्रातृभिः सह ॥
रात्रौ ये दधि सेवन्ते पुंश्चलीञ्च रजस्वलाम् ।तानुपैति जरा हृष्टा भ्रातृभिः सह सुन्दरि ! ॥
रजस्वला च कुलटा चावीरा जारदूतिका ।शूद्रयाजकपत्नी या ऋतुहीना च या सति ! ॥
यो हि तासामन्नभोजी ब्रह्महत्यां लभेत्तु सः ।तेन पापेन सार्द्धं सा जरा तमुपगच्छति ॥
पापानां व्याधिभिः सार्द्धं मित्रता सन्ततं ध्रुवम् ।पापं द्याधिजरावीजं विघ्नवीजञ्च निश्चितम् ॥
पापेन जायते व्याधिः पापेन जायते जरा ।पापेन जायते दैन्यं दुःखं शोको भयङ्करः ॥
तस्मात् पापं महावैरं दोषवीजममङ्गलम् ।भारते सन्ततं सन्तो नाचरन्ति भयातुराः ॥
स्वधर्म्माचारयुक्तञ्च दीक्षितं हरिसेवकम् ।गुरुदेवातिथीनाञ्च भक्तं सक्तं तपःसु च ॥
व्रतोपवासयुक्तञ्च सदा तीर्थनिसेवकम् ।रोगा द्रवन्ति तं दृष्ट्वा वैनतेपमिवोरगाः ॥
एतान् जरा न सेवेत व्याधिसंघश्च दुर्ज्जयः ।सर्व्वं बोध्यमसमये काले सर्व्वं ग्रसिष्यति ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते ब्रह्मखण्डे । १ । १६ । ३३ -- ५५ ॥
जराया औषधं यथा, गारुडे १९६ अध्याये ।“पलाशचूर्णं समधु गव्याज्यामलकान्वितम् ।सविडङ्गं पीटमात्रं नरं कुर्य्यान्महामतिम् ॥
मासैकेन महादेव ! जरामरणवर्ज्जितः ।पलाशबीजं सधृतं तिलमध्वन्वितं समम् ।सप्ताहं भक्षितं रुद्र ! जरां नयति संक्षयम् ॥
”अपिच ।“श्लक्ष्णीकृतं भृङ्गराजस्य चूर्णंतिलार्द्धकं चामलकार्द्धकञ्च ।सशर्करं भक्षयते गुडैर्व्वान तस्य रोगो न जरा न मृत्युः ॥
”अन्धः पश्येद्गमनरहितो मत्तमातङ्गगामीमूको वाम्मी श्रवणरहितो दूरशब्दानुसारी ।नीरुङ्मर्त्त्यो भवति पलिती नीलजीमूतकेशोजीर्णा दन्ताः पुनरपि नवाः क्षीरगौरा भवन्ति ॥
”इति भैषज्यरत्नावल्यां भृङ्गराजादिचूर्णम् ॥
(“क्लैव्यं जरासम्भवं हि प्रवक्ष्याम्यथ तत् शृणु ॥
जघन्यमध्यप्रवरं वयस्त्रिविधमुच्यते ।अघ प्रवयसां शुक्रं प्रायशः क्षीयते नृणाम् ॥
रसादीनां संक्षयाच्च तथैवावृष्यसेवनात् ।वलवीर्य्येन्द्रियाणाञ्च क्रमेणैव परिक्षयात् ॥
परिक्षयादायुषश्चाप्यनाहारात् श्रमात् क्लमात् ।जरासम्भवजं क्लैव्यं इत्येतैर्हेतुभिर्नणाम् ॥
जायते तेन सोऽत्यर्थं क्षीणधातुः सुदुर्ब्बलः ।विवर्णो विह्वलो दीनः क्षिप्रं व्याधिमथाश्नुते ॥
एतज्जरा सम्भवं हि ॥
”“जरासम्भवजे क्लैव्ये क्षयजे चैव कारयेत् ।स्नेहस्वेदोपपन्नस्य सस्नेहं शोधनं हितम् ॥
क्षीरसर्पिर्बृष्ययोगा वस्तयश्चैव यापनाः ।रसायनप्रयोगाश्च तयोर्भैषजमुच्यते ॥
”इति चरके चिकित्सास्थाने त्रिंशेऽध्याये ॥
* ॥
“या च भार्य्या विरूपाक्षी कश्मला कलहप्रिया ।वचनोत्तरवक्त्री च सा जरा न जरा जरा ॥
”इति चाणक्यम् ॥
* ॥
)क्षीरिकावृक्षः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
राक्षसी-विशेषः । यथा, श्रीभागवते ।“अन्यस्यामपि भार्य्यायां शकले द्वे बृहद्रथात् ।ते मात्रा बहिरुत्सृष्टे जरया चाभिसन्धिते ॥
”
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
जरा स्त्री जॄ--अङ् गुणः । १ वयःकृतश्लथमांसाद्यवस्थाविशेषे “कृष्णवर्त्मनि गुणान् गणयन्ती जीवनेषु लघय-न्त्यनुरागम् । आगता वत जरेव हिमानी सेव्यतांसुरतरङ्गिणी” उद्भटः “मदेकपुत्रा जननी जरातुरा” नैष०२ जराहेतौ “या हृष्टमनसा नित्यं स्थानमानविचक्षणा ।भर्त्तुःप्रीतिकरी नित्यं सा भार्य्या हीतरा जरा” ३ जरा-धिष्ठातृदेवताभेदे । सा तु कालकन्या । यथा “कालकन्याजरा साक्षात् लीकस्तां नाभिनन्दति । स्वसारं जगृहेभृत्युः क्षयाय जगतामिह” भागवतम् । जराति-क्रमोपायाश्च दर्शिता यथा “मृत्यू रोगाः सुताश्चैवजरा तस्य च कन्यका । जरा च भ्रातृभिः सार्द्धं शश्वद्भ्र-मति भूतलम् । एते चीपायवेत्तारं न गच्छन्ति च साम्प्र-तम् । पलायन्तेच तं दृष्ट्वा वैनतेयमिवोरगाः । चक्षुर्जलञ्चव्यायामः पादाधस्तैलसेवनम् । कर्णे तैलं मूर्द्ध्नितैलंजराव्याधिविनाशनम् । वसन्ते भ्रमणं वह्निसेवाऽस्वप्नंकरोति यः । बालाञ्च सेवते काले जरा तंनोपगच्छति । स्वातशीतोदकस्नायी सेवते चन्दन-द्रवम् । नोपयाति जरा तञ्च निदाघेऽनिलसेवि-नम् । प्रावृडुष्णोदकस्नायी घनतोयं न सेवते । सम-ये च समाहारी जरा तं नोपगच्छति । शरद्रौद्रंन गृह्णाति भ्रमणं तत्र वर्जयेत् । खातस्नायी समा-हारी जरा तं नोपतिष्ठते । खातस्नायी च हेमन्तेकाले वह्निं निषेयते । भुङ्क्ते नवान्नमुष्णञ्च जरा तंनोपगच्छति । शिशिरेऽंशुकवह्निं च नवोष्णान्नञ्च सेवते ।य एवेष्णोदकस्नायी जरा तं नोपगच्छति । सद्योमांसंनवान्नञ्च वालस्त्रीं क्षीरभोजनम् । घृतञ्च सेबते योहिजरा तं नोपगच्छति । भुङ्क्ते सदन्नं क्षुत्कालेतृष्णायां पीयते जलम् । नित्यं भुङ्क्ते च ताम्बूलंजरा तं नोपगच्छति । दधि हैयङ्गवीनञ्च नवनीतं तथा-शुभम् । नित्यं भुङ्क्ते संयमी यो जरा तं नैव गच्छति ।शुष्कमांसं स्त्रियो वृद्धा बालार्कस्तरुणं दधि । तं सेवन्तंजरा याति पहृष्टा भ्रातृभिः सह । रात्रौ ये दधि-सेवन्ते पुंश्चलीञ्च रजस्वलाम् । तमुपैति जरा हृष्टाभ्रावृभिः सह सुन्दरि! इतिब्रह्मबैपु० व्रह्मख० । ४ राक्षसी-भेदे जरासन्धशब्दे दृश्यम् । ५ क्षीरिणीवृक्षे शब्द-च० । ६ स्तुतौ निरु० । “जराबोध! तद्विविडिढ” ऋ० १ । २७ । १०इत्यस्यामृचि निरुक्ते ४ । ९ । ३ । “जरा स्तुतिर्जरतेःस्तुतिकर्मणः” इत्युक्तम् ।अजादौ प्रत्यये परे मुख्ये गौणे च वा जराया जरस् ।जरसी जरे जरया जरसा । “न ह्यस्या अपरं चन जरसामरते पतिः” निरु० ११ । ३८ “धृता ऋक् “वृद्धत्वं जरसाविना” “मृगैरजर्य्यं जरसोपदिष्टम्” रघुः गौणे “वीत-जन्म जरसं परं शुचिः” किरा० निर्जरसम् निर्जरम् ।“अजरांसि च वस्त्राणि धारयन्ति गतक्लमाः” भा० अनु०१२३ अ० । अव्ययीभावसमासे नित्यम् अच् जरस् च मा०जरायाः अभावः अजरसम् । सह जरया सजरसम् ।७निषादभेदे । “जरानामनिषादानां प्रभुः सर्वधनुष्मताम्”हरिवं० १६२ अ० । जरेति नाम येषां तेषां निषादानाम्इत्यर्थः । तत्र स्तुतौ “तासां जरां प्रमुञ्चन्नेति” । ऋ०ः । १४० । ८ “अच्छावदा तना गिरा जरायै ब्रह्मणस्पतिम्” ।१ । ३८ । १३ ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“जॄष् वयोहानौ”@} 2 ‘जृणाति, जीर्यति, जरत्येकार्थे जारयत्यपि।’ 3 इति देवः।
धातोरस्य सन्नन्तात्, यङन्ताच्च सर्वाणि रूपाणि जृणातिवत् 4 बोध्यानि।
शुद्धधातौ जायमानानां कार्याणां प्रमाणमपि तत्रैव प्रतिपादितमिति तत एव ज्ञेयम्।
जारकः-रिका, 5 जरकः-रिका
जरीता-जरिता-त्री जरयिता-त्री
6 जीर्यन्-न्ती, जरयन्-न्ती
जरीष्यन्-जरिष्यन्-न्ती-ती, जरयिष्यन्-न्ती-ती
7 -- जरयमाणः, जरीष्यमाणः
जीः-जिरौ-जिरः
-- 8 अनुजीर्णः, जीर्णः-जीर्णम् 9 -जीर्णवान्, जरितः-तवान्
जरः, 10 जरन् 11, जरः
जरीतव्यम्-जरितव्यम्, जरयितव्यम्
जरणीयम्, जरणियम्
12 अजर्यम् 13 14 जार्यम्, जर्यम्
ईषज्जरः-दुर्जरः-सुजरः
-- जीर्यमाणः, जर्यमाणः
जारः, 15 जारः
जरीतुम्-जरितुम्, जरयितुम्
16 जरा, 17 जरणा
जरणम्, जरणम्
जरीत्वा-जरित्वा, जरयित्वा
प्रजीर्य, 18 प्रजरय्य
जारम् २ जरीत्वा २ -जरित्वा २ 19 जरम् १ -जारम् २
जरयित्वा २। 20
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६२०)
02
=>
 (४-दिवादिः-११३०। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ३९)
04
=>
 (६१८)
05
=>
 [[१। ‘जनीजॄष्क्नसुरञ्जोऽमन्ताश्च’ (ग। सू। भ्वादौ) इति मित्त्वम्। तेन, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इत्युपधाया ह्रस्वो भवति। एवं सर्वत्र ण्यन्ते बोध्यम्।]]
06
=>
 [[२। ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति श्यन् विकरणप्रत्ययः। इत्वे रपरत्वे च, ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः। स्त्रियां ‘शपूश्यनोर्नित्यम्’ (७-१-८१) इति नित्यं नुमागमः।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०५८६+ २५]
08
=>
 [[१। ‘गत्यर्थाकर्मकश्लिषशीङ्स्थाऽऽसवसजनरुहजीर्यतिभ्यश्च’ (३-४-७२) इत्यनेन ‘अनुजीर्णो वृषलीं देवदत्तः’ इत्यत्र कर्तरि क्तप्रत्ययो भवति।]]
09
=>
 [[आ। ‘देहि प्रभोः प्रेष्य सुसोहनाय मे जीर्णांशुकायः त्वमझीर्णमंशुकम्।।’ धा। का। २। ५७।]]
10
=>
 [[२। ‘जीर्यतेरतृन्’ (३-२-१०४) इति ताच्छीलिक अतृन् प्रत्ययः।]]
11
=>
 [[B। ‘यज्वभिः सुत्वभिः पूर्वैर्जरद्भिश्च कपीश्वर।।’ भ। का। ६। १३४।]]
12
=>
 [[३। ‘अजर्यं सङ्गतम्’ (३-१-१०५) इति सूत्रेण नञुपसृष्टादस्माद्धातोः सङ्गतं चोद्विशेष्यं, कर्तरि यत् प्रत्ययो निपात्यते। अन्यत्र ‘ऋहलोः--’ (३-१-१२४) इति ण्यति जार्यम् इत्यपि भवति।]]
13
=>
 [[C। ‘तेन सङ्गतमार्येण रामाजर्यं कुरुद्रुतम्।’ भ। का। ६। ५४।]]
14
=>
 (सङ्गतम्)
15
=>
 [[४। ‘दारजारौ कर्तरि, णिलुक् च, (वा। ३-३-२०) इति ण्यन्तात् कर्तरि घञि णिलुकि, घञ्निमित्तिकोपधावृद्धिः। ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति ह्रस्वस्तु नात्र प्रवर्तते
\n\n णेर्लुका लुप्तत्वेन स्थानिवत्त्वाभावात्। ‘जरयति = सुरतैः ग्लपयति इति जारः = उपपतिः।’ इति प्रक्रियासर्वस्वे।]]
16
=>
 [[५। षित्त्वेन, ‘षिद्भिदादिभ्योऽङ्’ (३-३-१०४) इत्याङि, ‘ऋदृशोऽङि गुणः’ (७-४-१६) इति गुणः।]]
17
=>
 [[ड्। ‘तस्य धर्मरतेरासीद् वृद्धत्वं जरसा विना।।’ रघुबंशे--१। २३।]]
18
=>
 [[६। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
19
=>
 [[७। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ उपधायाः दीर्घविकल्पः।]]
20
=>
 [पृष्ठम्०५८७+ २५]
Capeller
German
1. जरा॑
f.
 s. ज॑र
2. जरा॑
f.
 das Rauschen, Raufen.
Grassman
German
1. jarā́, f., Lied, Gesang, Anruf [von 1. jar].
-ā́ {858, 5}.
-ā́yai {38, 13} (infinitivisch).
2. jarā́, f., Alter, Lebensalter [von 3. jar].
-ā́m {395, 17}
{140, 8}.
-ā́yai AV. 3, 11, 7.
Burnouf
French
जरा जरा
f.
 (जॄ
sfx. अ) vieillesse
infirmité, décrépitude.
Rākṣasī.
Mimusops kauki, bot.
M§
108.
जरातुर a. (आतुर) affaibli par la vieillesse.
जराभीरु
m.
 (भी) Kāma, dieu de l'Amour.
जरामरण
n.
 (मृ) la décrépitude et la mort, Bd.
जरायणि
m.
 mms. que जरसन्ध।
Stchoupak
French
जरा-
f.
 vieillesse
n.
 d'une Rākṣasī.
°मृत्यु-
m.
 sg. ou du. vieillesse et mort.
°संध-
m.
n.
 d'un roi
fils de Dhṛtarāṣṭra.
जराभिभूत- a. v. décrépit, caduc.