| YouTube Channel

जय (jaya)

 
शब्दसागरः
English
जय
m.
 (-यः)
1. Conquest, victory, triumph.
2. A name of YuDHISH-
ṬHIRA.
3. A proper name, the son of INDRA.
4. One of VISHNU'S
door keepers.
5. The name of a king
also विजयनन्दन.
6. A kind of
Mung or bean, (Phaseolus mungo.)
f.
 (-या)
1. A name of the goddess
PARVATI.
2. One of her female companions.
3. The 3rd, 8th, or
13th lunar day of either half month.
4. Yellow myrobalan, (Ter-
minalia chebula.)
5. A plant: see जयन्ती.
6. A tree, commonly
Ganiyari, (Premna spinosa.)
7. Hemp, (Cannabis sativa.)
8. A
banner, a flag.
E.
 जि to conquer or excel, affixes भावे अच् and टाप्.
Capeller Eng
English
1 ज॑य
a.
 conquering, winning (—°)
pl.
cert.
 verses or
formulas causing victory.
2 जय॑
m.
 conquest, victory, gain.
Yates
English
जय (यः) 1.
m.
 Conquest, victory
a proper name
a bean.
f.
 Dur-
gā
a tree
hemp
a flag.
Wilson
English
जय
m.
 (-यः)
1 Conquest, victory, triumph.
2 A name of YUDHIṢṬHIRA.
3 A proper name, the son of INDRA.
4 One of VIṢṆU'S doorkeepers.
5 The name of a king
also विजयनन्दन.
6 A kind of Mūṅg or bean, (Phaseolus mungo.)
f.
 (-या)
1 A name of the goddess PĀRVATĪ.
2 One of her female companions.
3 The 3rd, 8th, or 13th lunar day of either half month.
4 Yellow myrobalan, (Terminalia chebula.)
5 A plant: see जयन्ती.
6 A tree, commonly Ganiyari, (Premna spinosa.)
7 Hemp, (Cannabis sativa.)
8 A banner, a flag.
E.
 जि to conquer or excel, affixes अच् and टाप्.
Apte
English
जयः [jayḥ], [जि भावे अच्]
Conquest, triumph, victory, success, winning (in battle, game or a law-suit)
सप्त वित्तागमा धर्म्या दायो लाभः क्रयो जयः
Mb.
 * 1.115.
Restraint, curbing, conquest as in इन्द्रियजय.
N.
 of the sun.
N.
 of Jayanta, son of Indra
जगृहे च धनुधीता मुसलं तु जयस्तथा
Mb.
 * 1.227.34.
N.
 of Yudhiṣṭhira, the first Pāndava prince.
N.
 of an attendant of Visnu.
An epithet of Arjuna
संस्मरन् भ्रातरं जयम्
Mb.
 * 3.158.2.
N.
 of the Mahābhārata
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्
Mb.
 * 1.1.1
Bhāg.*
 1.2.4
The heroic sentiment
सहजेतरौ जयशमौ दधती
Ki.*
 6.22.
Words of victory
जयेन वर्धयित्वा च मारीचप्रमुखास्ततः
Rām.*
 7.23.3.
या
N.
 of Durgā.
N.
 of an attendant of the goddess Durgā.
A kind of banner.
The third, eighth or thirteenth lunar days of any of the two lunar fortnights.
Comp.
 -अजयौ Victory and defeat
सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ
Bg.*
 2.38.-आवह
a.
 conferring victory. -आशिस्
f.
a prayer for victory.
congratulations after victory
a cheer of victory. -उद्धुर
a.
 exulting in victory. -कुञ्जरः a victorious elephant
आक्षिप्तो जयकुञ्जरेण
Ratn.*
 4.12.
कोलाहलः a shout of victory.
a kind of game with dice. -गतः
a.
 Conquering, victorious
उक्तविपरीत- लक्षणसंपन्नो जयगतो विनिर्दिष्टः Bṛi.
S.*
 17.1. -घोषः, -घोषणम्, -णा a proclamation of victory. -ढक्का a kind of drum beaten as a sign of victory. -दम् A height which is 1 1/2 of the breadth
Māna. 35.22-26. -दत्तः
N.
 of Jayanta, Indra's son. -देवः
N.
 of the author of Gītagovinda
यावच्छृङ्गारसारस्वतमिह जयदेवस्य विष्वग्वचांसि Gīt. last stanza. -पत्रम् a record of victory.
पालः a king.
an epithet of Brahmā.
an epithet of Viṣṇu.-पुत्रकः a kind of dice.
मङ्गलः a royal elephant.
a remedy for fever. (-लम्) a cheer of victory
ततो$ ब्धिवीचिनिर्घोषैरुद्गीतजयमङ्गलः Rāj. T.4.158. -यज्ञः the अश्वमेध sacrifice -लक्ष्मीः, -श्रीः the goddess of victory
जयलक्ष्म्या बबन्धास्थां श्वश्रूः Rāj. T.5.246
बभार यद्भुजस्तम्भो जयश्री- सालभञ्जिकाम् ibid 2.64
Ku.*
 2.52. -लेखम् record of victory
...... रतिजयलेखम्
Gīt.*
 8.3. -वाहिनी an epithet of Śachī.
शब्दः a shout of victory.
the exclamation 'jaya' (hail ! glory !) uttered by bards
&c.
 -शृङ्गम् a horn blown to announce a victory. -स्तम्भः a trophy, a column erected to commemorate a victory, a triumphal column
निचखान जयस्तम्भान् गङ्गास्रोतो$न्तरेषु सः
R.*
 4.36
यस्याद्यापि जयस्तम्भाः सन्ति ते पूर्ववारिधौ Rāj. T.3. 479. -स्थलम्
N.
 of a village, ibid 5.121. -स्वामिन्
m.
 an epithet of Śiva.
Apte 1890
English
जयः [जि भावे अच्] 1 Conquest, triumph, victory, success, winning (in battle, game or a law-suit).
2 Restraint, curbing, conquest as in इंद्रियजय.
3 N. of the sun.
4 N. of Jayanta, son of Indra.
5 N. of Yudhiṣṭhira, the first Pāṇḍava prince.
6 N. of an attendant of Viṣṇu.
7 An epithet of Arjuna.
या 1 N. of Durgā.
2 N. of an attendant of the goddess Durgā.
3 A kind of banner.
4 The third, eighth or thirteenth lunar days of any of the two lunar fortnights.
Comp.
आवह a. conferring victory.
आशिस् f. {1} a prayer for victory. {2} congratulations after victory
a cheer of victory.
उद्धुर a. exulting in victory.
कोलाहलः {1} a shout of victory. {2} a kind of game with dice.
घोषः,
घोषणं,
णा a proclamation of victory.
ढक्का a kind of drum beaten as a sign of victory.
दत्तः N. of Jayanta, Indra's son.
पत्रं a record of victory.
पालः {1} a king. {2} an epithet of Brahmā. {3} an epithet of Viṣṇu.
पुत्रकः a kind of dice.
मंगलः {1} a royal elephant. {2} a remedy for fever. (
लं) a cheer of victory.
यज्ञः the अश्वमेध sacrifice.
लक्ष्मीः,
श्रीः the goddess of victory
Ku. 2. 52.
लेखं record of victory.
वाहिनी an epithet of Śacī.
शब्दः {1} a shout of victory. {2} the exclamation ‘jaya’ (hail! glory!) uttered by bards &c.
शृंगं a horn blown to announce a victory.
स्तंभः a trophy, a column erected to commemorate a victory, a triumphal column
निचखान जयस्तंभान्गंगास्रोतोंऽतरेषुसः R. 4. 36.
स्वामिन् m. an epithet of Śiva.
Monier Williams Cologne
English
जय॑
mfn.
 (√ जि) ifc. conquering, winning See ऋतं-, कृतं-, धनं-जय॑, पुरं-, शल्रुं-
जय॑
m.
 (Pāṇ. iii, 3, 56,
Kāś.
 ) conquest, victory, triumph, winning, being victorious (in battle or in playing with dice or in a lawsuit),
AV.
 vii, 50, 8
ŚBr.
 vi
Mn.
 vii (इन्द्रियाणांज्° victory over or restraint of the senses) & x
MBh.
&c.
cf.
 आत्म-, प्राण-, रुग्-
जय॑
m.
pl.
 (parox.)
N.
 of particular verses causing victory (personified as deities,
VāyuP.
 ii, 6, 4 ff. ),
MaitrS.
 i, 4, 14
TS.
 iii
PārGṛ.
 i, 5
Nyāyam.
 iii, 4, 24
जय॑
m.
 sg. Premna spinosa or longifolia,
L.
a yellow variety of Phaseolus Mungo,
L.
N.
 of the 3rd year of the 6th lustrum of the Bṛhaspati cycle,
VarBṛS.
 viii, 38
a kind of flute
(in music) a kind of measure
the sun,
MBh.
 iii, 154
Arjuna (son of Pāṇḍu), 266, 7 and iv, 5, 35
Indra,
L.
N.
 of a Ṛṣi (author of
RV.
 x, 180
son of Aṅgiras [RAnukr. ] or of Indra
living under the 10th Manu,
BhP.
 viii, 13, 22)
of a spirit,
VarBṛS.
 liii, 48
Hcat.
 i, 9, 149 and 172
of an attendant of Viṣṇu,
BhP.
 iii, 16, 2
of a Nāga,
MBh.
 v, 3632
ix, 2554
of a Dānava,
Hariv.
 13093
of a son (of Dhṛta-rāṣṭra,
MBh.
 i, vii
of Sṛñjaya,
Hariv.
 1514
of Suśruta,
VP.
 iv, 5, 12
of Sruta,
BhP.
 ix, 13, 25
of Saṃjaya, 17, 16
of Saṃkṛti, 18
of Mañju, 21, 1
of Yuyudhāna, 24, 13
of Kaṅka, 43
of Kṛṣṇa, x, 61, 17
of Vatsara by Svar-vīthi, iv, 13, 12
of Viśvāmitra,
Hariv.
 1462
BhP.
 ix, 16, 36
of Purūravas by Urvaśī, 15, 1
f.
 )
of an ancient king (11th Cakravartin in Bhārata,
L.
 ),
MBh.
 ii, 326
of a Pāṇḍava hero, vii, 6911
of Yudhiṣṭhira at Virāṭa's court, iv, 176
of Aśoka in a former birth,
Divyāv.
 xxvi, 336
f.
of a carpenter,
Rājat.
 iii, 351
Monier Williams 1872
English
जय जय, अस्, आ, अम् (fr. rt. जि), conquering,
winning, (used at the end of comp.
cf. कृतञ्-जय,
धनञ्-ज्°, पुरञ्-ज्°, &c.)
(अस्), m. conquest, vic-
tory, triumph, winning, being victorious (in battle, in
playing with dice or in a lawsuit
इन्द्रियाणां
जयः, victory over or restraint of the senses
आत्म-
जय, self-restraint
प्राण-जय, victory over life,
i. e. resigning it willingly
रुग्-जय, healing of a
disease)
a verse or formula causing victory
the
plant Premna Spinosa or Longifolia
a yellow variety
of Phaseolus Mungo
N. of the third year of the
sixth lustrum of the cycle of Jupiter
an epithet of
the sun
a class of deities (pl.)
N. of a son of
Indra
of an attendant of Viṣṇu
N. of a Nāga
of a Dānava
of a Ṛṣi under the tenth Manu
of
a son of Vatsara by Svar-vīthi
of a son of Viśvā-
mitra
of a son of Purū-ravas and Urvaśī
N. of an
ancient king
of the eleventh Cakra-vartin in Bhā-
rata
of a hero on the side of the Pāṇḍus
a N.
assumed by Yudhi-ṣṭhira at the court of king Virāṭa
N. of several other persons
(आ), f., N. of several
plants, viz. = जयन्ती, Sesbania Ægyptiaca, Premna
Spinosa or Longifolia, Terminalia Chebula
also =
नील-दूर्वा, शान्ता, and वि-जया
the third, eighth,
or thirteenth lunar days of either half-month
a N.
of Durgā
N. of a daughter of Dakṣa
of a wife
of Śiva
of a confidential female attendant of Durgā
and wife of Puṣpa-danta
of a Buddhist deity
of
the mother of the twelfth Arhat of the present Ava-
sarpiṇī
of one of the seven kumārīs on the standard
of Indra.
—जय-करण, अम्, n. obtaining a victory,
conquering.
—जय-काङ्क्षिन्, ई, इणी, इ, desirous of
victory.
—जय-कारिन्, ई, इणी, इ, gaining a victory,
victorious.
—जय-कृत्, त्, त्, त्, causing or granting
victory.
—जय-कोलाहल, अस्, m. a shout of victory
a kind of dice
[cf. जय-पुत्रक।]
—जय-क्षेत्र,
अम्, n., N. of a place.
—जय-गत, अस्, आ, अम्,
conquering, victorious.
—जय-गर्व, अस्, m. pride
of conquest, exultation.
—जय-गुप्त, अस्, m., N. of
a poet.
—जय-घोष, अस्, m. or जय-घोषण,
अम् or आ, n. f. a shouting to proclaim victory, a cry
of victory.
—जय-चन्द्र, अस्, m., N. of the author
of the work Gośṛṅga-svayambhū-caitya-bhaṭṭārakod-
deśa
N. of a king of Gauḍa
of a king of Kānyakubja.
—जय-चर्या, f. a work on omens by Nara-hari.
—जय-ढक्का, f. a large kettle-drum beaten as
a sign of victory.
—जय-तीर्थ, अस्, m., N. of a
scholiast.
—जय-द, अस्, आ, अम्, granting victory
(आ), f., N. of a tutelary deity in the family of Vāma-
deva.
—जय-दत्त, अस्, m., N. of the son of Indra
of a Bodhi-sattva
of a certain king
of a minister
of king Jayā-pīḍa
of a physician.
—जय-देव, अस्,
m., N. of the author of the Gīta-govinda
also of
the Prasanna-rāghava-nāṭaka
also of the grammar
entitled Īṣat-tantra.
—जय-देवक, अस्, m. = जय-
देव, N. of a Muhūrta.
—जय-धर्मन्, आ, m.,
N. of a hero on the side of the Kurus.
—जय-
ध्वज, अस्, m., N. of a son of Kārtavīrya Arjuna
and father of Tāla-jaṅgha.
—जय-ध्वनि, इस्, m. a
shout or cry of victory.
—जय-नारायण, अस्, m.,
N. of the author of the poem Kāśī-khaṇḍa.
—जय-
नृसिंह, अस्, m., N. of a deity.
—जय-पत्त्र, अम्, n.
a written account of a victory, record of victory.
—ज-
य-पाल, अस्, m. ‘guardian of victory, ’ an epithet of
Brahmā, also of Viṣṇu
a king
N. of several
kings
the plant Croton Jamalgota.
—जय-पुत्र-
क, अस्, m. a kind of dice
[cf. जय-कोलाहल and
जतु-पुत्रक।]
—जय-पुर, अम्, n. ‘town of
victory, ’ N. of a fortress in Kaśmīra
also of a small
state in Marwur.
—जय-प्रस्थान, अम्, n. march
to victory.
—जय-प्रिय, अस्, m., N. of a hero on
the side of the Pāṇḍavas
(आ), f., N. of one of the
Mātṛs in attendance on Skanda.
—जय-मङ्गल,
अस्, m. a royal elephant
a remedy for fever, a
febrifuge
N. of a commentator on the Bhaṭṭi-
kāvya
(आ), f., N. of a commentary on the Bhaṭṭi-
kāvya composed by Jaya-maṅgala
(अम्), n. a cheer
of victory
[cf. जयाशिस्।]
—जय-मति, इस्, m., N.
of a Bodhi-sattva.
—जय-मती, f., N. of several
women
[cf. जय-वत्।]
—जय-माधव, अस्, m.,
N. of a poet.
—जय-यज्ञ, अस्, m. the Aśva-medha
or sacrifice of a horse as a mark of dominion.
—ज-
य-राज, अस्, m., N. of several men.
—जय-रात,
अस्, m., N. of a warrior who took the side of the
Kuru princes.
—जय-राम, अस्, m., N. of the
author of the Nyāya-siddhānta-mālā
N. of several
other men.
—जय-लक्ष्मी, ईस्, f. victory, the god-
dess of victory
N. of a woman.
—जय-लेख, अस्,
m. record of victory
[cf. जय-पत्त्र।]
—जय-
वत्, आन्, अती, अत्, victorious, triumphant
[cf. जय-
मती and जया-वती।]
—जय-वर्धन, अस्, m.,
N. of a poet.
—जय-वर्म-देव, अस्, m., N. of a
king.
—जय-वह, अस्, आ, अम्, conferring victory,
victorious.
—जय-वाद्य, अम्, n. a drum or other
instrument sounded to proclaim victory.
—जय-
वाराह-तीर्थ, अम्, n., N. of a Tīrtha.
—जय-
वाहिनी, f., N. of the wife of Indra.
—जय-शब्द,
अस्, m. a shout or song of victory, or the exclamation
Jaya, Jaya repeated like the Io of the Greeks as in
जय-जय देव हरे, &c.
—जय-शर्मन्, आ, m.,
N. of a poet.
—जय-शील, अस्, आ, अम्, victorious,
triumphant.
—जय-शृङ्ग, अम्, n. a horn blown
to announce a victory.
—जय-श्री, ईस्, f. victory,
glory
the goddess of victory.
—जय-सिंह, अस्, m.,
N. of several men
N. of a king of Kaśmīra
[cf.
जया-सिंह।]
—जय-सेन, अस्, m., N. of a king of
Magadha
also of a son of Adīna or Ahīna
of a son
of Sārvabhauma
N. of the father of the Āvantyau
also of the son of Mahendra-varman
N. of a
Buddhist
(आ), f., N. of a female door-keeper
[cf.
जयत्-सेन।]
—जय-स्कन्ध, अस्, m., N. of a
minister of king Yudhi-ṣṭhira.
—जय-स्तम्भ,
अस्, m. a trophy
a column erected to commemorate
a victory.
—जय-स्वामिन्, ई, m. the lord of victory
an epithet of Śiva
N. of a scholiast on the
Chandoga-sūtras and of the author of a commentary
on the Āśvalāyana-Brāhmaṇa.
—जयस्वामि-पुर,
अम्, n., N. of a town founded by Jushka.
—जया-
कर (°य-आक्°), अस्, m. ‘a mine of victory, ’ N. of a
man.
—जयादित्य (°य-आद्°), अस्, m., N. of a king
N. of the author of the Kāśikā-vṛtti.
—जया-देवी, f.,
N. of a Buddhist deity [cf. जया]
N. of a woman.
—जयानन्द (°य-आन्°), अस्, m., N. of a man.
—जयानन्द-वार, अस्, m., N. of a man.
—जया-
नीक (°य-आन्°), अस्, m., N. of a warrior on the side
of the Pāṇḍavas.
—जयान्तराय (°य-अन्°), अस्, m.
an impediment or hindrance to victory.
—जयापीड
(°य-आप्°), अस्, m., N. of a king of Kaśmīra.
—जया-भट्टारिका, f., N. of a place.
—जयारव
(°य-आर्°), अस्, m. song of victory
[cf. जय-शब्द।]
—जयावघोष (°य-अव्°), अस्, m. proclamation of
victory, cheering.
—जया-वती, f., N. of one of the
Mātṛs attending on Skanda
[cf. जय-मती and
जय-वत्।]
—जयावह (°य-आव्°), अस्, आ, अम्, con-
ferring victory, victorious
(आ), f. a kind of Croton
[cf. भद्र-दन्तिका।]
—जयाशिस् (°य-आश्°), ईस्, f.
a prayer for victory
congratulations after a victory
cheer of victory.
—जयाश्रय (°य-आश्°), अस्, आ, अम्,
‘the asylum of victory, ’ favoured by victory
(आ), f.
a kind of grass
[cf. जरडी।]
—जयाश्व (°य-अश्°),
अस्, m., N. of a hero on the side of the Pāṇḍavas.
—जया-सिंह, अस्, m., N. of a man.
—जयाह्वा (°य-
आह्°), f. = जयावहा, q. v.
—जयेन्द्र (°य-इन्°),
अस्, m., N. of a king of Kaśmīra
also of another
person
a vihāra built by the latter is called Ja-
yendra-vihāra.
—जयेश्वर (°य-ईश्°), अस्, m., N.
of a sanctuary built by Jayā-devī.
—जयोद्धुर
(°य-उद्°), अस्, आ, अम्, exulting in victory.
—जयोल्-
लास-निधि (°य-उल्°), इस्, m. title of a work.
जय, अस्, आ, अम्, conquering
(अस्), m. conquest,
see s. v. at p. 339.
Macdonell
English
जय jay-a,
a.
 conquering, gaining (—°)
m.
 🞄(á), victory, conquest (in battle, dispute, lawsuit, 🞄or play)
N.
pl.
 (jáya), verses conducive 🞄to victory
ā,
f.
 ep. of Durgā
N. of an 🞄attendant of Durgā.
Benfey
English
जय जय, i. e. जि + अ,
I. latter part
of comp.
adj.
 Conquering.
II.
m.
1.
Victory, Man. 7, 183.
2. Conquest,
Bhāg. P. 5, 19, 22.
3. Resigning, re-
signation, Bhāg. P. 3, 28, 5.
4. A
name of the sun, MBh. 3, 154.
5. A
proper name, Bhāg. P. 8, 13, 22.
III.
f.
या, A name of Durgā, MBh. 4, 194.
--
Comp.
अ-,
m.
 defeat, Bhag. 2, 38.
ककुब्जय, i. e.
ककुभ्-,
m.
 the con-
quest of the world, Rājat. 5, 139.
दुस्-,
I.
adj.
 ,
f.
 या, difficult to be conquered.
Rām. 6, 75, 51.
II.
m.
 1. the name
of a race of demons, Śāk. 95, 4. 2. a
proper name, Rām. 3, 29, 30.
सु-दुस्-,
adj.
 very difficult to be overcome.
रक्क-,
f.
 या, the name of an idol,
Rājat. 5, 425.
Hindi
Hindi
जीत
Apte Hindi
Hindi
जयः
पुं*
 - जि + अच्
"जीत, विजयोत्सव, विजय, सफलता, जीतना"
जयः
पुं*
 - -
"संयम दमन, जीतना"
जयः
पुं*
 - -
सूर्य का नाम
जयः
पुं*
 - -
इन्द्र का पुत्र जयन्त
जयः
पुं*
 - -
पाण्डव राजकुमार युधिष्ठिर
जयः
पुं*
 - -
विष्णु का सेवक
जयः
पुं*
 - -
अर्जुन का विशेषण
जयः
पुं*
 - जि+अच्
महाभारत का एक विशेषण
जयः
पुं*
 - जि+अच्
जयजयकारों से पूर्ण विजय
Shabdartha Kaustubha
Kannada
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೆಲ್ಲುವುದು /ಜಯಿಸುವುದು /ಪರಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಪಡೆಯುವುದು
निष्पत्तिः - > जि (जये) - भावे "अच्" (३-३-५६)
प्रयोगाः - > "जयाय सेनान्यमुशन्ति देवाः" । "जयमिच्छति तस्य जातशङ्के मनसीमं मुहुराददे वितर्कम्" ।
उल्लेखाः - > कुमा० ३-१५, किर० १३-२
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆತ್ಮ ಸಂಯಮ /ಇಂದ್ರಿಯ ಮೊದಲಾದುವುಗಳ ವಶೀಕರಣ
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿರಾಟನಗರದಲ್ಲಿ ಪಾಮ್ಡವರು ಅಜ್ಞಾತವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಧರ್ಮರಾಜನ ಹೆಸರು
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲ್ಮೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರನ ಮಗ ಜಯಂತ
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅರ್ಜುನ
प्रयोगाः - > "यदि नोत्तिष्ठन्ति जयः पिता मे नरसत्तमः । अस्मिन्नेव रणोद्देशे शोषयिष्ये कलेबरम् ॥"
उल्लेखाः - > भा० आश्व० ८०-३६
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣುವಿನ ದ್ವಾರಪಾಲಕರಲ್ಲೊಬ್ಬ
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
निष्पत्तिः - > जि (जये) - कर्म० "अच्" (३-३-५६)
व्युत्पत्तिः - > आश्रितैः जीयते विधेयीक्रियते
प्रयोगाः - > "विनयो जयः सत्यसन्धः दाशार्हः सात्वताम्पतिः"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "आश्रितैर्जीयते यस्माद्विधेयीक्रियते जयः" - निरुक्तिः ।
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಭವ ಮೊದಲಾದ ೬೦ ಸಂವತ್ಸರಗಳಲ್ಲಿ ೨೮ನೆಯದು
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮಹರ್ಷಿಯ ಒಬ್ಬ ಮಗ
प्रयोगाः - > "मधुच्छन्दो जयश्चैव देवलश्च तथाष्टकः । कच्छपो हरितश्चैव विश्वामित्रस्य ते सुताः ॥"
उल्लेखाः - > हरिवं०
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೃಂಜಯನ ಒಬ್ಬ ಮಗ
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐಲನಿಗೆ ಊರ್ವಶಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಒಬ್ಬ ಮಗ
प्रयोगाः - > "ऐलस्य चोर्वशीगर्भात् षडासन्नात्मजा नृप । आयुः श्रुतायुः सत्यायूरयोऽथ विजयो जयः ॥"
उल्लेखाः - > भाग० ९-१५-१
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಾರತ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳ ಹೆಸರು
प्रयोगाः - > "नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥"
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಭದ್ರೆಯೆಂಬ ಮಹಿಷಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಮಗ
प्रयोगाः - > "सङ्ग्रामजित्बृहत्सेनः शूरः प्रहरणोऽरिजित् । जयः सुभद्रो भद्राया वाम आयुश्च सत्यकः ॥"
उल्लेखाः - > भाग० १०-६१-१७
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರ
विस्तारः - > "आखण्डल उग्रधन्वा मेषाण्डोऽप्सरसां पतिः । खदिरो माहिरो दाल्मिः शयीचिर्वियुनो जयः" - वैज० ।
जय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಒಬ ಮಗ
L R Vaidya
English
jaya {% n. %} 1. Conquest, triumph, victory, R.iii.57
2. winning (as a game or lawsuit)
3. curbing, restraining, as in इंद्रियविजय
4. an epithet of Jayanta, son of Indra
5. of Yudhishṭhira, the first Pāṇḍava prince
6. name of an attendant of Vishṇu
7. an epithet of Arjuna.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१३, अघोष, अतिजगती, अनङ्ग, करण, काम, क्रियास्थान, जय, यक्ष, वन्द्य, विश्व, विश्वे, विश्वेदेवाः
Bopp
Latin
जय m. (r. जि vincere s. अ) Adj. vincens, in fine compp. N.
19. 28. Subst. m.
1) cognomen Arǵuni, victor. DR.
3. 7.
2) victoria.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
जय pupil of Haradatta:
Suparṇādhyāyabhāṣya.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
jaya,
(1) nt. (otherwise recorded only as m.), victory: yadi no jayaṃ syāt LV 〔304.14〕 (vs)
no v.l.
(2) m., n. of a youth, previous incarnation of Aśoka: Divy 〔366.7, 9〕.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
जय ° = अन्तरिक्षनगरविशेष, S I, 19, 6.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
rgyal ba
१) जय २) ३) जिन ४) जिनत्व ५) पुष्य ६) भगवत् ७) मुनीन्द्र ८) विजय ९) विजेतृ १०) सुगत
rgyal bar skyon cig
जय
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
तनयस्तु जयन्तः स्याज्जयदत्तो जयश्च सः ॥ १७५ ॥
-wordlist-
इन्द्रतनय (पुं), जयन्त (पुं), जयदत्त (पुं), जय (पुं)
--source--
हरिषेणो हरिसुतो जयो विजयनन्दनः ।
-wordlist-
हरिषेण (पुं), हरिसुत (पुं), जय (पुं), विजयनन्दन (पुं)
--source--
पलायनमपयानं संदावद्रवविद्रवाः ॥ ८०२ ॥
अपक्रमः समुत्प्रेभ्यो द्रावोऽथ विजयो जयः ।
-wordlist-
पलायन (क्ली), अपयान (क्ली), सन्दाव (पुं), द्रव (पुं), विद्रव (पुं), अपक्रम (पुं), सन्द्राव (पुं), उद्द्राव (पुं), प्रद्राव (पुं), विजय (पुं), जय (पुं)
--source--
पीतेऽस्मिन्वसुखण्डीरप्रवेलजयशारदाः ॥ ११७२ ॥
-wordlist-
वसु (पुं), खण्डीर (पुं), प्रवेल (पुं), जय (पुं), शारद (पुं)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
इन्द्रे तु खिदिरो नेरी त्रयस्त्रिंशपतिर्जयः ।
गौरावस्कन्दी बन्दीको वराणो देवदुन्दुभिः ॥ ३० ॥
किणालातश्च हरिवान् यामनेमिरसन्महाः ।
शयीचिर्मिहिरो वज्रदक्षिणो वयुनोऽपि च ॥ ३१ ॥
-wordlist-
खिदिर (पुं), नेरिन् (पुं), त्रयस्त्रिंशपति (पुं), जय (पुं), गौर (पुं), अवस्कन्दिन् (पुं), बन्दीक (पुं), वराण (पुं), देवदुन्दुभि (पुं), किणालात (पुं), हरिवत् (पुं), यामनिमि (पुं), असन्महस् (पुं), शयीचि (पुं), मिहिर (पुं), वज्रदक्षिण (पुं), वयुन (पुं)
Mahabharata
English
Jaya^1, a son of Dhṛtarāshṭra, or an adherent of Duryodhana. § 83 (Ādivaṃśāvatāraṇa): I, 63, 2448 (enumeration of eleven sons of Dhṛtarāshṭra who were mahārathas).--§ 298 (Dyūtap.): II, 58, †2004.--§ 552 (Goharaṇap.): IV, 54, 1666 (attacks Arjuna).--§ 561 (Yānasandhip.): V, 58, 2301.--§ 576 (Bhagavadgītāp.): VI, 18, 687
20, †752.-§ 578 (Bhīshmavadhap.): VI, 44, 1653.--§ 583 (do.): VI, 77, 3343.--§ 592 (Saṃśaptakavadhap.): VII, 20, 804
25, 1108 (son of Dhṛtarāshṭra).--§ 596 (Pratijñāp.): VII, 74, 2628.--§ 598 (Jayadrathavadhap.): VII, 85, 3036.--§ 599 (do.): VII, 91, 3253
135, 5564 (son of Dhṛtarāshṭra).--§ 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII, 156, 6851
158, 7030, (), 7036.--§ 604: VIII, 7, †207.
Jaya^2 (“victory”), a god. § 258 (Khāṇḍavadahanap.): I, 227, 8266 (armed with a mace J. partook in the encounter between the gods and Arjuna and Kṛshṇa). Cf. Jayanta.
Jaya^3, an ancient king. § 267 (Yamasabhāv.): II, 8, 326 (in the palace of Yama).
Jaya^4 = Sūrya: III, 154 (only C., B. has Śayaḥ).
Jaya^5 = Arjuna, q.v.
Jaya^6 (one of the occult names which Yudhishṭhira gave to the Pāṇḍavas). § 549 (Pāṇḍavapraveśap.): IV, 5, 176.-§ 551 (Kīcakavadhap.): IV, 23, 804.
Jaya^7, a serpent. § 564 (Mātalīyop.): V, 103, 3632.-§ 615u (Skanda): IX, 45, 2554 (given to Skanda by Vāsuki).
Jaya^8, a Pāṇḍava warrior. § 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII, 156, 6911 (is slain by Aśvatthāman).
Jaya^9, a Pāñcāla prince. § 608 (Karṇap.): VIII, 56, 2735 (fights with Karṇa).
Jaya^10 (“Victory, ” personif.). § 615u (Skanda): IX, 46, 2682.
Jaya^11 = Śiva (1000 names^1).
Jaya^12 = Vishṇu (1000 names).
Jaya^13, name of a muhūrta. § 554 (Sainyodyogap.): V, 6, 125 (muhūrtena).
Jaya^14 (“victory”), said of the Mhbhr.: I, 2302 (jayo nāmetihāso 'yaṃ)
XVIII, 194 (do.). Cf. also the introductory śloka of the single books (Nārāyaṇaṃ namaskṛtya Narañ caiva narottamaṃ | devīṃ Sarasvatīñ caiva tato jayam udīrayet), and XVIII, 232 (do.).--Do., said of the episode Vidulāputrānuśāsana: V, 4639 (jayo nāmetihāso 'yaṃ).
पुराणम्
English
जय १ / JAYA I. A son of dhṛtarāṣṭra. (M.B. Ādi Parva, Chapter 63, Stanza 119). He fought with arjuna at the time of the stealing of cows. (M.B. virāṭa Parva, Chapter 54). This jaya fought with nīla and bhīma in the battle of bhārata. bhīma killed him. (droṇa parva, Chapters 25 and 135).
जय २ / JAYA II. A deva (god). At the time of the burning of the forest Khāṇḍava, this deva came with an iron pestle to fight with kṛṣṇa and arjuna. (M.B. Ādi Parva, Chapter 226 Stanza 34).
जय ३ / JAYA III. A King in ancient india. He sits in the Durbar of yama (God of death) and worships him. (Sabhā Parva, Chapter 3, Stanza 15).
जय ४ / JAYA IV. A synonym of the Sun. (M.B. Parva, Chapter 3, Stanza 24).
जय ५ / JAYA V. The pseudo name taken by yudhiṣṭhira at the time of the pseudonymity of the pāṇḍavas in the country of virāṭa. bhīma was known as jayanta, arjuna by the name vijaya, nakula by the name jayatsena and sahadeva by the name jayadbala at that time. (virāṭa Parva, Chapter 5, Stanza 35). At that time pāñcālī addressed all her five husbands by the name jaya. (M.B. virāṭa Parva, Chapter 23, Stanza 12).
जय ६ / JAYA VI. A nāga (serpent) born in the family of kaśyapa. (M.B. Udyoga Parva, Chapter 103, Stanza 16).
जय ७ / JAYA VII. A warrior who fought on the side of the kauravas. It is mentioned in the mahābhārata, droṇa Parva, Chapter 156, that both śakuni and this warrior fought with arjuna.
जय ८ / JAYA VIII. A warrior of the country of pāñcāla. Mention is made in mahābhārata, karṇa Parva, Chapter 56, Stanza 44 that this warrior fought on the side of the pāṇḍavas and that karṇa wounded him in the battle.
जय ९ / JAYA IX. One of the attendants given to subrahmaṇya by vāsuki, the King of the Nāgas (serpents). vāsuki gave subrahmaṇya two attendants named jaya and mahājaya. (M.B. śalya Parva, Chapter 45, Stanza 52).
जय १० / JAYA X. A synonym of Mahāviṣṇu. (M.B. Anuśāsana Parva, Chapter 149, Stanza 67).
जय ११ / JAYA XI. (jayavijayas). They were gate-keepers of vaikuṇṭha. As these two sons of devas were engaged in the service of Mahāviṣṇu guarding the gate, the hermits Sanaka and others came to see Mahāviṣṇu to pay him homage. jaya and vijaya stopped them at the gate. Sanaka got angry and cursed them to take three births on the earth as Asuras (demons). The sorrowful jaya and vijaya requested for absolution from the curse. The hermit said that they had to take three births as Asuras and that they would be redeemed by the weapon of Mahāviṣṇu. Accordingly jaya and vijaya were born in the earth as hiraṇyākṣa and hiraṇyakaśipu. They were killed by Mahāviṣṇu. In the second birth they were rāvaṇa and Kuṁbhakarṇa. Mahāviṣṇu incarnated as śrī rāma killed them. In the third birth they were Śiśupāla and dantavaktra. They were killed by śrī kṛṣṇa, an incarnation of Bhagavān viṣṇu. For further details see under hiraṇyākṣa. hiraṇyakaśipu, rāvaṇa
Kuṁbhakarṇa, Śiśupāla and dantavaktra. After three births jaya and vijaya returned to vaikuṇṭha. (bhāgavata, skandha 7).
जय १२ / JAYA XII. Father of the rākṣasa (giant) virādha, who was killed by śrī rāma at the forest daṇḍaka. virādha was born to the giant jaya by his wife śatahradā. (vālmīki rāmāyaṇa, araṇya Kāṇḍa, sarga 3).
जय १३ / JAYA XIII. The original name of the mahābhārata written by vyāsa, Many of the scholars are of opinion that vyāsa was not the author of the whole of the mahābhārata that we see in its present form now. They say that the bhārata written by vyāsa consisted only of eight thousand and eight hundred stanzas. That work was named jaya. To those eight thousand and eight hundred stanzas vaiśampāyana added fifteen thousand, two hundred stanzas and this great book was given the name bhārata or bhārata saṁhitā (bhārata collection). When sūta recited this book to other hermits in Naimiśāraṇya the book had a lakh of stanzas. Henceforward the book was called mahābhārata, (History of classical Sanskrit Literature
mahābhārata, Ādi Parva, Chapter 62, Stanza 20).
जय मि / JAYA (M)I. The name of an auspicious moment. This has the name Vijayam also. (M.B. Udyoga Parva, Chapter 6, Stanza 17).
जय म् २ / JAYA (M) II. The name given to the story of vidulā. See under vidulā.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जयः,
पुं,
 (जि जये + “एरच् ।” ३ । ३ । ५६ ।इत्यच् ।) शत्रुपराङ्मुखीकरणम् । जित् इतिभाषा । तत्पर्य्यायः । विजयः २ जयनम् ३ ।इत्यमरः । २ । ८ । १० ॥
(यथा, मनुः । ७ । ४४ ।“इन्द्रियाणां जये योगं समातिष्ठेद्दिवानिशम् ।जितेन्द्रियो हि शक्नोति वशे स्थापयितुं प्रजाः ॥
”)अग्निमन्थः । (जयतीति । जि + पचाद्यच् ।)जयन्तः । युधिष्ठिरः । इति मेदिनी । ये, २५ ॥
(एतन्नाम तु विराटगृहे छद्मप्रवाससमये जातम् ।यथा, महाभारते । ४ । ५ । ३४ ।“जयो जयन्तो विजयो जयत्सेनो जयद्बलः ।इति गुह्यानि नामानि चक्रे तेषां युधिष्ठिरः ॥
”)विजयनन्दनराजः । स तु इक्ष्वाकुवंशोद्भवः ।इति हेमचन्द्रः । ३ । ३५८ ॥
श्रीनारायण-पार्षदः । यथा, --“एतौ द्वौ पार्षदौ मह्यं जयो विजय एव च ।कदर्थीकृत्य मां यद्वो बह्वक्रातामतिक्रमम् ॥
”इति श्रीभागवते । ३ । १६ । २ ॥
(सर्व्वाणि भूतानि जयतीति । जीयते संसार-मनेन वा । विष्णुः । यथा, महाभारते । १३ ।१४९ । ६७ ।“नयो जयः सत्यसन्धो दाशार्हः सात्वतां पतिः ॥
”नागविशेषः । यथा, महाभारते । ५ । १०३ । १६ ।“विरजा धारणश्चैव सुवाहुर्मुखरो जयः ॥
”दानवविशेषः । यथा, हरिवंशे । २३४ । ८३ ।“जयो निकुम्भः कुपथश्च दानवोररक्षुरेते दश दानवाधिपम् ॥
”दशममन्वन्तरीय-ऋषिविशेषः । यथा, भाग-वते । ८ । १३ । २१ -- २२ ।“दशमो ब्रह्मसावर्णिरुपश्लोकसुतो मनुः ॥
”“हविष्मान् सुकृतः सत्यो जयो मूर्त्तिस्तदाद्विजाः ॥
”ध्रुववंशीयस्य वत्सरनृपस्य पुत्त्रविशेषः । यथा, तत्रैव ४ । १३ । १२ ।“सुवीथीर्वत्सरस्येष्ठा भार्य्यासूत षडात्मजान् ।पुष्पार्णं तिग्मकेतुञ्च इषमूर्जं वसुं जयम् ॥
”विश्वामित्रपुत्त्रविणेषः । (यथा, तत्रैव । ९ ।१६ । ३६ ।“एष वः कुशिका वीरो देवरातस्तमन्वित ।अन्ये चाष्टकहारीतजयक्रतुमदादयः ॥
”ऊर्व्वशीगर्भजातः पुरूरवसः पुत्त्रविशेषः । यथा, तत्रैव । ९ । १५ । १ ।“ऐलस्य चोर्व्वशीगर्भात् षडासन्नात्मजा नृप ! ।आयुः श्रुतायुः सत्यायू रयोऽथ विजयो जयः ॥
”राजर्षिविशेषः । यथा, महाभारते । २ । ८ । १४ ।“तस्यां राजर्षयः पुण्यास्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ।यमं वैवस्वतं तात ! प्रहृष्टाः पर्य्युपासते ॥
”इत्युपक्रम्याह ।“अङ्गो विष्टश्च वेणश्च दुष्मन्तः सृञ्जयो जयः ॥
”धृतराष्ट्रपुत्त्राणामन्यतमः । यथा, तत्रैव । १ ।६३ । ११७ ।“जयः सत्यव्रतश्चैव पुरुमित्रश्च भारत ! ॥
”सृञ्जयस्य राज्ञः पुत्त्रः । यथा, हरिवंशे ।२९ । २ ।“सृञ्जयस्य जयः पुत्त्रो विजयस्तस्य चात्मजः ॥
”सञ्जयस्य राज्ञः पुत्त्रः । यथा, भागवते । ९ ।१७ । १६ ।“कुशात् प्रतिः क्षात्त्रवृद्धात् सञ्जयस्तत् सुतोजयः ॥
”दौष्मन्तेर्मन्योः पुत्त्रविशेषः । यथा, तत्रैव । ९ ।२१ । १ ।“वितथस्य सुतात् मन्योर्वृहत्क्षत्त्रो जयस्ततः ॥
”युयुधानपुत्त्रः । यथा, तत्रैव । ९ । २४ । १४ ।“युयुधानः सात्यकिर्व्वै जयस्तस्य कुणिस्ततः ॥
”भारतादिशास्त्रविशेषः । यथा, भविष्यपुराणे ।“अष्टादशपुराणानि रामस्य चरितं तथा ।विष्णुधर्म्मादिशास्त्राणि शिवधर्म्माश्च भारत ! ॥
कार्ष्ण्यञ्च पञ्चमो वेदो यन्महाभारतं स्मृतम् ।सौराश्च धर्म्मा राजेन्द्र ! मानवोक्ता महीपते ! ॥
जयेति नाम एतेषां प्रवदन्ति मनीषिणः ॥
”दक्षिणद्बारगृहम् । इति शब्दार्थचिन्तामणिः ॥
वत्सरविशेषः । तत्फलं यथा, --“क्षत्त्रियाश्च तथा वैश्याः शूद्राश्च नटनर्त्तकाः ।पीडितास्ते वरारोहे ! जये सर्व्वे न संशयः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
जय
पु०
 जि--भावे अच् । परापेक्षया १ उत्कर्षलाभे (जितहओया) २ वशिकरणे इन्द्रियजयः । “मौनं सदासनजयःस्थैर्य्यं प्राणजयः शनैः” भाग० ३२ ८ । ६ । ३ शत्रुपराङ्मुखी-करणे ४ संग्रामादिजये । “सप्त वित्तागमा धर्म्म्या दायोलाभः क्रयो जयः । विभागः संप्रयोगश्च सत्प्रतिग्रह एवच” मनुना तस्य धर्म्यस्वत्वहेतुत्वमुक्तं तच्च क्षत्रियस्यैव“स्वामी ऋक्थक्रयसंविभागपरिग्रहाविगमेषु व्राह्मणस्या-धिकं लब्धं क्षत्रियस्य विजितं निर्विष्टं वैश्यशूद्रयोरिति”गौतमस्मृतेः । “जयो रन्ध्र्यहारिणाम्” रघुः । “समदुःख-सुखे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ” गीता । जि--कर्त्तरिअच् । ५ परमेश्वरे
पु०
 तस्य सर्वभूतजयित्वात् तथात्वं“नयो जयः सत्यसन्धो दाशार्हः सात्वतां पतिः” विष्णूस० ।६ जयन्ते इन्द्रपुत्रे असुरजयात्तस्य तथात्वम् ७ युधिष्ठिरेक्रोधजयात् गुह्यतन्नामकत्वाद्वा तस्य तथात्वम् । विराट-नगरे छद्मवेशेन स्थायिनः युधिष्ठिरस्य यथा गुह्यं तन्नामतथोक्त “जयोजयन्तो विजयो जयत्सेनो जयद्बलः । इतिगुह्यानि नामानि तेषां चक्रे युधिष्ठिरः” भा० वि० ५ अ० ।८ अग्निमन्थवृक्षे रोगजयात्तस्य तथात्वम् । ९ दानवभेदे “जयोनिकुम्भः कुपथश्च दानवो ररक्षुरेते दशदानवाधिपम्”हरिवं० २४२ अ० । १० विश्वामित्रसुतभेदे । “मधुच्छन्दाजयश्चैव देवलश्च तथाष्टकः । कच्छपो हारितश्चैव विश्वा-मित्रस्य ते सुताः” २७ अ० । ११ सोमवंश्ये सृञ्जयनृपपुत्र-भेदे “ऐलपुत्रा बभूवुस्ते सप्त देवसुतोपमाः । दिविजातामहात्मान आयुर्धीमानमावसुः” इत्युपक्रमे “आयोःपुत्रास्तथा पञ्च सर्वे वीरा महारथाः । स्वर्भानुतन-यायाञ्च प्रभायां जज्ञिरे नृप! । नहुषः प्रथमं यज्ञेवृद्धधर्म्मा ततः परम् । रम्भो रजिरनेनाश्च त्रिषु लोकेषुविश्रुतः” इति आयुपुत्रभेदानुक्त्वा “अनेनसः सुतो राजा प्रतिक्षत्रो मक्षायशाः । प्रतिक्षत्रसुतश्चापि सृञ्जयो नामविश्रुतः । सृञ्जयस्य जयः पुत्रो विजयस्तस्य चात्मजः”हरिवं० २९ अ० । ऐलस्योर्वशीगर्भजाते १२ सुतभेदे । “ऐलस्यचोर्वशीगर्भात् षडासन्नात्मजा नृप । आयुः श्रुतायुःसत्यायू रथो ह विजयो जयः” भाग० ९ । १५ । १ ।दशमे ब्रह्मसावर्णिमन्वत्तरे १३ द्विजभदे “दशमो ब्रह्मसाव-र्णिरुपश्लोकसुतो महान् । तत्सुता भूरिसेनाद्या हवि-ष्मत्प्रमुखा द्विजाः । हविष्मान् सुकृतः सत्यो जयो मूर्त्ति-स्तदा द्विजाः” भाग० ८ । १३ । १० । १४ जनकवंश्ये मैथिलेनृपभेदे । “जन्मना जनकः सोऽभूत् वैदेहस्तु विदेहजः ।मिथिलो मथनाज्जातो मिथिला येन निर्म्मिता” इत्युप-क्रमे “श्रुतस्ततो जयस्तस्माद्विजयोऽस्मादृतः सुतः”भाग० ९ । १३ । १६ । सोमवंश्ये १५ सृञ्जयसुते १६ सङ्कृतिनृपसुते च । “कुशात् प्रतिक्षत्रवृद्धात् सृञ्जयस्तत्सुतोजयः । ततः सुतः कृतस्यापि जज्ञे हर्य्यश्ववान् नृपः ।सहदेवस्ततोऽहीनो जयत्सेनस्तु तत्सुतः । सङ्कृति-स्तम्य च जयः क्षत्रधर्म्मा महारथः” भाग० ९ । १७ । १० ।अत्र जयस्य द्विधा कीर्त्तनात् तद्वंशे द्वौ जयौ । १७ इक्ष्वा-कुवंश्ये विजननन्दननूपभेदे हेम० । १८ विष्णुदौवारिक-भेदे । जयविजयौ हि विष्णुद्वारपौ भगवद्दिदृक्षयावैकुण्ठगतान् नग्नान् समकादीन् भगवदभ्यन्तरे गम-नाय निवार्य्य वेत्रेण ताडयन्तौ तैरभिशप्तौ हिर-ण्याक्षाद्यसुरभावेन जातौ तत्कथा भाग० ३ । १६ अ० ।“मानसात्मसुता युष्मत्पूर्वजाः सनकादयः । चेरुर्विहा-यसा लोकान् लोकेषु विगतस्पृहाः । त एकदा भगवतोवैकुण्ठस्यामलात्मनः । ययुर्वैकुण्ठनिलयं सर्वलोकनमस्कृतम्”इत्युपक्रमे ।“तस्मिन्नतीत्य मुनयः षडसज्जयानाः कक्षाः समान-वयसावथ सप्तमायाम् । देवावचक्षत गृहीतगदौपरार्द्ध्यकेयूरकुण्डलकिरीटविटङ्कवेशौ । मत्तद्विरेफबनमालिकया निवीतौ विन्यस्तया सितचतुष्टयबाहु-मध्ये । वक्त्रं भ्रुवा कुटिलया स्फुटनिर्गमाभ्यां रक्ते-क्षणेन च मनाग्रभसं दधानौ । द्वार्य्येतयोर्निविविशु-र्मिषतोरपृष्ट्वा पूर्वा यथा पुरटवज्रकपाटिकायाः । सर्वत्रतेऽविषमया मुनयः स्वदृष्ट्या ये संचरन्त्यविहताविगताभिशङ्काः । तान् वीक्ष्य वातवसनांश्चतुरः कुमा-रान् वृद्धान् दशार्द्धवयसो विदितात्मतत्त्वान् । वेत्रेणचास्खलतयतामदर्हणांस्तौ तेजो विहस्य भगवत्प्रति-कूलशीलौ । ताभ्यां मिषत्स्वनिमिषेषु निषिध्यमानाःस्वर्हत्तमा अपि हरेः प्रतिहारपाभ्याम् । ऊचुःसुहृत्तमदिदृक्षितभङ्ग ईषत्कामानुजेन सहसा तउपप्लुताक्षाः । श्रीमुनय ऊचुः । कोवाइहैत्य भगवत्-परिचर्य्ययोच्चैस्तद्धर्मणां निवसतां विषमस्वभावः ।तस्मिन् प्रशान्तपुरुषे गतविग्रहे वां कोवात्मवत्कुह-कयोः परिशङ्कनीयः । नह्यन्तरं भगवतीह समस्तकुक्षा-वात्मानमात्मनि नभो नभसीव धीराः । पश्यन्ति यत्रयुवयोः सरलिङ्गिनोः किं व्युत्पादितं ह्युदरभेदि भयंयतोऽस्य । यद्वा मनुष्यपरमस्य विकुण्ठभर्त्तुः कर्त्तुंप्रकृष्टमिह धीमहि मन्दधीभ्याम् । लोकानितो व्रजतमन्तरभावदृष्ट्या पापीयसस्त्रय इमे रिपवोऽस्य यत्र ।तेषामितीरितमुभाववधार्य्य धोरं तं ब्रह्मदण्डमनि-वारणमस्त्रपूगैः । सद्यो हरेरनुचरावुरु बिभ्यतस्तत्-पादग्रहावपततामतिकाररेण । भूयादघोनि भगवद्भि-रकारि दण्डो यो नौ हरेत सुरहेलनमप्यशेषम् ।माधोऽनुतापकलया भगवत्स्मृतिघ्नो मोहो भवेदिहतु नौ व्रजतोरबोधः । एवं तदैव भगवानरविन्द-नाभः स्वानां विबुध्य सदतिक्रममार्य्यहृद्यः । तस्मिन्ययौ परमहंसमहामुनीनामन्वेषणीयचरणौ चलयन्सहश्रीः” । ततः कुमरैः मगवन्तं दृष्ट्वा कृतां तत्-स्तुतिमुपवर्ण्योक्तम् ।“इति तद्गृणतां तेषां मुनीनां योगधर्मिणाम् । प्रति-नन्द्य जगादेदं वैकुण्ठनिलयो विभुः । श्रीभगवानुवाच ।एतौ द्वौ पार्षदौ मह्यं जयो विजय एव च । कदर्थी-कृत्य मां यद्वो बह्वक्रातामतिक्रमम् । यस्त्वेतयोर्धृतोदण्डो भवद्भिर्भामनुव्रतैः । स एवानुमतोऽस्माभिर्मुनयो!देवहेलनात्” । ततः कथाशेषो यथा“श्रीभगवानुवाच । एतौ सुरेतरगतिं प्रतिपद्य सद्यःसंरम्भसम्भृतसमाध्यनुबद्धयोगौ । भूयः सकाशमुपया-स्यत आशु योवः शापो मयैव निमितस्तदवैत विप्राः! ।श्रीब्रह्मोवाच । अथ ते मुनयोदृष्ट्वा नयनानन्द-भाजनम् । वैकुण्ठं तदधिष्ठानं विकुण्ठञ्च स्वयं-प्रभम् । भगवन्तं परिक्रम्य प्रणिपत्यानुमान्य च ।प्रतिजग्मुः प्रमुदिताः शंसन्तो वैष्णवीं श्रियम् । भग-वाननुगावाह यातं मा भैष्टमस्तुताम् । ब्रह्मतेजःसम-र्थोऽपि हन्तुं नेच्छे मतन्तु मे । मयि सरम्भयोगेननिस्तीर्य्य ब्रह्महेलनम् । प्रत्येष्यतं निकामं मे कालेना-ल्पीयसा पुनः । द्वाःस्थावादिश्य मगवान् विमानश्रेणिभूषणम् । सर्वातिशयगं लक्ष्म्या जुष्टं स्वन्धिष्ण्य-माविशत् । तौ तु गीर्वाणवृषभौ दुस्तराद्धरिलोकतः ।हतश्रियौ ब्रह्मशापादभूतां विगतस्मयौ । तदा विकुण्ठ-धिषणात्तयोर्निपतमानयोः । हाहाकारो महानाबीद्विमानाग्रेषु पुत्रकाः! । तावेव ह्यधुना प्राप्तौ पार्पद-प्रवरौ हरेः । दितेर्जठरनिर्विष्टं काश्यपं तेज उस्व-णम् । तयोरसुरयोरद्य तेजसा यमयोर्हि वः ।आक्षिप्तं तेज एतर्हि भगवांस्तद्विधित्सति” ।भाग० ३ । १२ अ०--१६ अ० । जयति संसारमनेन । जिकरणे अच् । १९ भारतादौ ग्रन्थभेदे । “व्रह्मचारिकाण्डंभविष्यपुराणम् “अष्टादश पुराणानि रामस्य चरितं तथा ।विष्णुधर्म्मादिशास्त्राणि शिवधर्म्माश्च भारत! । कार्ष्णा-ख्यं पञ्चमो वेदो यन्महाभारतं स्मृतम् । सौराश्चधर्म्मा राजेन्द्र! मानवोक्ता महीपते! । जयेति नामएतेषां प्रवदन्ति मनीषिणः” इति “नारायणं नम-स्कृत्य नरञ्चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीञ्चैव ततीजयमुदीरयेत्” सर्वपुराणारम्भे पाठ्यश्लोकः । २० दक्षणद्वारेगृहे शब्दार्थचि० । षष्टिवर्षमध्ये अष्टाविंशतितमे २१ वतसरे ।तत्फलं यथा “क्षत्रियाश्च तथा वैश्याः शूद्राश्च नटनर्त्तकाः ।पीडितास्ते वरारोहे! जये सर्वे न संशयः” ज्यो० त० ।जये कुशलः आकर्षा० कन् । जयक जयकुशने
त्रि०
 ।२२ कुमारानुचरनागभेदे । “प्रददावग्निपुत्रस्य महापारि-षदावुभौ । जयं महाजयञ्चैव नागौ ज्वलनसूनवे”मा० श० ४६ अ० । २३ द्रुपदराजपुत्रभेदे “जघान सुरथंनाम द्रुपदस्य सुतं विभुः । पुनः शत्रुञ्जयं नाम सुरथ-स्यानुजं रणे । रथानीकं जयानीकं जयञ्चात्र निजघ्नि-वान्” भा० द्रो० १५६ अ० । २४ अर्जुने “यदि नोत्तिष्ठतिजयः पिता मे नरसत्तमः । अस्मिन्नेव रणोद्देशे शोषयिष्येकलेवरम्” भा० आश्व० ८० अ० । मातरं प्रति बभ्रुवा-हनोक्तिः । “इत्युक्त्वा सोऽब्रवीत् पुत्रं मणिपूरपतिं जयः”८१ अ० । २५ धृतराष्ट्रपुत्रभेदे । “दुर्योधनप्रभृतयो युयुत्सुःकरणस्तथा । तती दुःशासनश्चैव दुःसहश्चैव भारत! ।दुर्मर्षणो विकर्णश्च चित्रसेनोविविंशतिः । जयः सत्यव्रत-श्चैव पुरुमित्रश्च भारत! । वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च एका-दश महारथाः” भा० आ० ६३ अ० ।
Capeller
German
1. ज॑य siegend, gewinnend (—°)
m.
 Pl
Siegessprüche (personif. ).
2. जय॑
m.
 Sieg, Gewinn.
Grassman
German
(jaya), a., ersiegend, gewinnend, in dhanaṃjayá u. s. w.
Burnouf
French
जय जय
m.
 (जि
sfx. अ) victoire
jaya! [cri de
guerre ou de victoire]
à la fin des composés: victorieux.
Np.
d'un fils d'Indra.
Surn. de Yudhiṣṭhira, d'Arjuna, etc.
Np. d'un
des portiers de Viṣṇu.
Np. de plusieurs rois.
Phaseolus mungo,
esp. de haricot. -- F. जया surn. de Pārvatī et d'une de ses
compagnes
nom du 3ᵉ du 8ᵉ ou du 133 jour de la quinzaine
lunaire, consacré à Pārvatī.
Terminalia chebula ou myrobalan
jaune, æschynomene sesban, premna spinosa, cannabis sativa ou chanvre,
bot.
जयकोलाहल
m.
 esp. de jeu de dés.
जयदल्ल
m.
 Jaya, fils d'Indra.
जयपत्र et जयपत्रक
n.
 jugement écrit et scellé par
le juge en faveur de l'une ou de l'autre partie.
जयपाल
m.
 (पाल्) Brahmā
Viṣṇu.
Roi, souverain,
en gén.
Croton tiglium, bot.
जयमङ्गल
m.
 éléphant royal.
जयवाहिनी
f.
 (वह्) surn. d'Indrāṇī.
जयशब्द
m.
 le cri de victoire, jaya!
Chant de victoire.
Stchoupak
French
जय-
a. ifc. conquérant, vainqueur
m.
 victoire, conquête
soleil
n.
 de divers personnages.
-आ-
f.
n.
 de Durgā et d'autres femmes
°कुञ्जर-
m.
 éléphant victorieux de ses rivaux.
°घोष-
m.
 -ण- nt. -णी-
f.
 cri de victoire.
°दत्त-
m.
n.
 d'un roi et d'autres personnages.
°देव-
m.
 auteur du Gītagovinda.
°ध्वज-
m.
 bannière de la victoire, fils d'Arjuna Kārtavīrya
°ध्वजायते dén. servir de bannière de la victoire.
°नीराजन- nt.
n.
 d'une cérémonie militaire.
°पराजय- nt. sg. victoire et défaite.
°भेरी-
m.
n.
 d'un homme.
°मङ्गल-
m.
n.
 d'un éléphant.
°लेख-
m.
 description, relation d'une victoire.
°वन- nt.
n.
 d'une localité.
°वर्मन्-
m.
n.
 d'un homme.
°शङ्ख-
m.
 conque que l'on fait sonner pour annoncer une victoire.
°शब्द-
m.
 = घोष-।
°सेन-
m.
 -आ-
f.
n.
 de divers personnages.
°स्तम्भ-
m.
 colonne de la victoire.
जयाजय-
m.
 du. = °पराजय-।
जयादित्य-
m.
n.
 d'un roi
auteur de la Kāśikā.
जयावह- a. qui procure la victoire.
जयाशिस्-
f.
 = °घोष-।
जयेन्द्र-सेना-
f.
n.
 d'une femme.
जयोत्तर- a. certain de la victoire.
जयोदाहरण- nt. relation, panégyrique de la victoire.