| YouTube Channel

जम्भः (jambhaH)

 
Apte
English
जम्भः [jambhḥ], [जभ्-अच्-नुम्]
The jaws (usally in
pl.
 ).
A tooth.
Eating.
Biting asunder.
A part, portion.
A quiver.
The chin.
Yawning, gaping.
N.
 of a demon killed by Indra.
One who devours a demon.
Explanation, interpretation.
The citron tree.
The bellows
L.
 D. B.
Comp.
 -अरातिः, -द्विष्, -भेदिन्, -रिपुः epithets of Indra.
अरिः fire.
Indra's thunderbolt.
Indra. -साधक
a.
 possessing knowledge of medicine
इति ते कथयन्ति स्म ब्राह्मणा जम्भसाधकाः
Mb.
 * 5.64.2.
Apte Hindi
Hindi
जम्भः
पुं*
 - जम्भ् + घञ्
जबाड़ा
जम्भः
पुं*
 - -
दाँत
जम्भः
पुं*
 - -
खाना
जम्भः
पुं*
 - -
कुतर-कुतर कर टुकड़े करना
जम्भः
पुं*
 - -
"खण्ड, अंश"
जम्भः
पुं*
 - -
तरकस
जम्भः
पुं*
 - -
ठोड़ी
जम्भः
पुं*
 - -
"जम्हाई, उबासी"
जम्भः
पुं*
 - -
एक राक्षस का नाम जिसे इन्द्र ने मार गिराया था
जम्भः
पुं*
 - -
चकोतरे का पेड़
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 जम्भः
noun
असुरविशेषः महिषासुरस्य पिता च।
"इन्द्रः जम्भं जघान।"
Synonyms:
 दन्तः, दशनः, रदः, रदनः, दंशः, दंष्ट्रा, खादनः, दाढा, छद्वरः, दन्दंशः, जम्भः, हालुः, मल्लकः, फटः
noun
कस्यापि वस्तुनः दन्ताकारो अवयवः।
"अस्याः केशमार्जन्याः दन्ताः अतीव तीक्ष्णाः सन्ति।"
Synonyms:
 दन्तः, दशनः, दशनम्, रदः, रदनः, दंशः, दंष्ट्रा, खादनः, दाढा, द्विजः, द्विजन्मा, मुखजः, छद्वरः, दन्दशः, जम्भः, हालुः, स्वरुः, वक्त्रखुरः, रुधकः, मल्लकः, फटः
noun
प्राणिनां मुखे अस्थ्नः ऊर्ध्वम् अधश्च उद्भूता अङ्कुरिता अवयवावलिः यया ते खादन्ति पदार्थान् कृन्तन्ति भूमिं च खनन्ति।
"दुर्घटनायां तस्य नैके दन्ताः नष्टाः। /जृम्भस्व सिंह दन्तान् ते गणयिष्यामि। "
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जम्भः,
पुं,
 (जम्भते जृम्भते इति । जभि गात्र-विनामे + पचाद्यच् । “रधिजभोरचि ।” ७ । १६१ । इति नुम् ।) दैत्यभेदः । (इन्द्र एनं निहत-वान् ॥
अपरो दैत्यविशेषः । विष्णुरेनं जघान ।यथा, महाभारते । ३ । १०२ । २४ -- २५ ।“असुरश्च महेष्वासो जम्भ इत्यभिविश्रुतः ।यज्ञक्षोभकरः क्रूरस्त्वयैव विनिपातितः ॥
एवमादीनि कर्म्माणि येर्षां संख्या न विद्यते ।अस्माकं भयभीतानां त्वं गतिर्मधुसूदन ! ॥
”प्रह्लादपुत्त्राणामेकतमः । यथा, हरिवंशे । २१८ । ३५ ।“प्रह्लादस्य त्रयः पुत्त्रा विक्रान्ताश्च महाबलाः ।विरोचनश्च जम्भश्च कुजम्भश्चेति विश्रुताः ॥
”राक्षसविशेषः । स तु रावणस्यानुचरः । यथा, महाभारते । ३ । २८४ । रामरावणयुद्धे । २ ।“पर्व्वणः पूतनो जम्भः खरः क्रोधवशो हरिः ॥
”जम्भ्यते भक्ष्यतेऽनेनेति । जम्भ + करणे घञ् ।)दन्तः । यथा, ऋग्वेदे । ८ । ९१ । २ ।“इमं जम्भसुतं पिब ।” “जम्भसुतं दन्तैरभि-षुतम् ।” इति तद्भाष्यम् ॥
* ॥
जम्भ्यते भक्ष्यतेऽसौ इति कर्म्मणि घञ् ।) जम्बीरः । (यथा, --“स्याज्जम्बीरोदन्तशटो जम्भजम्भीरजम्भलाः ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
* ॥
जम्भ + भावे घञ् ।) भक्षणम् । इति मेदिनी ।भे, ४ ॥
(यथा, महाभारते । ५ । ६४ । २० ।“इति ते कथयन्ति स्म ब्राह्मणा जम्भसाधकाः ॥
”)अंशः । हनुः । तूणः । इति हेमचन्द्रः ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“जभी गात्रविनामे”@} 2 ‘जृम्भणे जम्भते, याभे जम्भेत्, नाशे तु जम्भयेत्।।’ 3 इति देवः।
4 जम्भकः-म्भिका, जम्भकः-म्भिका, जिजम्भिषकः-षिका, 5 जञ्जभकः-जन्जभकः-भिका
जम्भिता-त्री, जम्भयिता-त्री, जिजम्भिषिता-त्री, जञ्जभिता-त्री
-- जम्भयन्-न्ती, जम्भयिष्यन्-न्ती-ती
-- जम्भमानः, जम्भयमानः, जिजम्भिषमाणः, जञ्जभ्यमानः
जम्भिष्यमाणः, जम्भयिष्यमाणः, जिजम्भिषिष्यमाणः, जञ्जभिष्यमाणः
6 झप्-झब्-जभौ-जभः
-- -- 7 जब्धम्-जब्धः-जब्धवान्, जभितः, जिजम्भिषितः, जञ्जभितः-तवान्
जम्भः, 8 साधुजम्भी, जम्भः, जिजम्भिषुः, जञ्जभः
जम्भितव्यम्, जम्भयितव्यम्, जिजम्भिषितव्यम्, जञ्जभनीयम्
जम्भनीयम्, जम्भनीयम्, जिजम्भिषणीयम्, जञ्जभ्यम्
9 जभ्यम्, जम्भ्यम्, जिजम्भिष्यम्, जञ्जभ्यम्
जभ्यमानः, जम्भ्यमानः, जिजम्भिष्यमाणः, जञ्जभ्यमानः
जम्भः, जम्भः, जिजम्भिषः, जञ्जभः
जम्भितुम्, जम्भयितुम्, जिजम्भिषितुम्, जञ्जभितुम्
10 जब्धिः, जम्भना, जिजम्भिषा, जञ्जभा
11 जम्भनम्, जम्भनम्, जिजम्भिषणम्, जञ्जभनम्
जम्भित्वा, जम्भयित्वा, जिजम्भिषित्वा, जञ्जभित्वा
प्रजभ्य, प्रजम्भ्य, प्रजिजम्भिष्य, प्रजञ्जभ्य
जम्भम् २, जम्भित्वा २, जम्भम् २, जम्भयित्वा २
जिजम्भिषम् २, जिजम्भिषित्वा २, जञ्जभम् २
जञ्जभित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५८६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३८८। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। १४५)
04
=>
 [[१। ‘रधिजभोरचि’ (७-१-६१) इति अजादिप्रत्ययेषु परेषु नुमागमः।]]
05
=>
 [[२। ‘लुपसदचरजपजभदहदशगॄभ्यो भावगर्हायाम्’ (३-१-२४) इति भावगर्हायां यङ्। ‘जपजभदहदशभञ्जपशां च’ (७-४-८६) इत्यभ्यासस्य नुगागमः। ‘स च पदान्तवद्वाच्यः’ (वा। ७-४-८५) इति वचनात् पक्षे, ‘वा पदान्तस्य’ (८-४-५९) इति परसवर्णः। यद्यपि यङोऽकारलोपस्य स्थानिवद्भावेनाजादिप्रत्यय- परकत्वात् सर्वत्राजादिप्रत्ययेषु परेषु नुमागमो भवति। तथापि ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इति नकारस्य लोपो भवति।]]
06
=>
 [[३। क्विपि, ‘एकाचो बशो भष् झषन्तस्य स्ध्वोः’ (८-२-३७) इति भष्भावे चर्त्वविकल्पः।]]
07
=>
 [[४। ‘श्वीदितो निष्ठायाम्’ (७-२-१४) इतीण्णिषेधः। ‘झषस्तथोर्धोऽधः’ (८-२-४०) इति धत्वम्।]]
08
=>
 [[५। ‘साधुकारिण्युपसंख्यानम्’ (वा। ३-२-७८) इति णिनिः।]]
09
=>
 [[६। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इति यत्प्रत्ययः।]]
10
=>
 [पृष्ठम्०५५९+ २५]
11
=>
 [[आ। ‘अस्कम्भिताः प्राप्य शिशून् सजम्भनानुज्जृम्भहर्षा लिलिहुः सशल्भनम्।।’ धा। का। १। ५०।]]