| YouTube Channel

जम्बीरः (jambIraH)

 
Apte
English
जम्बीरः [jambīrḥ], The citron tree. -रम् A citron
बिल्वैः कपित्थै- र्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभिः
Bhāg.*
 8.2.14.
Apte Hindi
Hindi
जम्बीरः
पुं*
 - "जम्भ् + ईरिन्, ब आदेशः"
चकोतरे का पेड़
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: जम्बीरः
Root: जम्बीर
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Small kind of Tulaśi
Shloka(s):
3|3|120|1 ► अल्पपत्रस्तु जम्बीरः फणिर्जकसमीरणौ। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|120|1 ⇢ अल्पपत्रः (अल्पपत्र) (पुं) ⇒ Small sort of Tulasi ⇒
➠ 3|3|120|1 ⇢ जम्बीरः (जम्बीर) (पुं) ⇒ Small kind of Tulaśi ⇒
➠ 3|3|120|1 ⇢ फणिर्जकः (फणिर्जक) (पुं) ⇒ Small kind of Tulasi
Tamil Cir̤u tuḻāy ⇒
➠ 3|3|120|1 ⇢ समीरणः (समीरण) (पुं) ⇒ Small kind of Tulasi
Tamil Cir̤u tuḻāy ⇒
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ तुलसी
अमरकोशः
Sanskrit
Word: जम्बीरः
Root: जम्बीर
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒
Shloka(s):
2|4|79|1 ► समीरणो मरुबकः प्रस्थपुष्पः फणिज्जकः। (वनौषधिवर्गः)
2|4|79|2 ► जम्बीरोऽप्यथ पर्णासे कठिञ्जरकुठेरकौ॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|79|1 ⇢ समीरणः (समीरण) (पुं) ⇒ air, wind, breath, breeze, promoting, traveller, stimulating, wind of the body, causing activity, setting in motion, marjoram or a similar plant
➠ 2|4|79|1 ⇢ मरुबकः (मरुबक) (पुं)
➠ 2|4|79|1 ⇢ प्रस्थपुष्पः (प्रस्थपुष्प) (पुं) ⇒ species of plant, variety of tulasi or basil, flowering on mountain-tops
➠ 2|4|79|1 ⇢ फणिज्जकः (फणिज्जक) (पुं)
➠ 2|4|79|2 ⇢ जम्बीरः (जम्बीर) (पुं)
Related word(s):
जातिः ➡ ओषधिः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जम्बीरः,
पुं,
 (जम्यते भक्ष्यते इति । जमु भक्षे+ “गम्भीरादयश्च ।” इति निपातनात् ईरन्प्रत्ययेन साधुः ।) फलवृक्षविशेषः । जामीरइति लेवु इति च भाषा । तत्पर्य्यायः । दन्त-शठः २ जम्भः ३ जंम्भीरः ४ जम्भलः ५ ।इत्यमरः । २ । ४ । २४ ॥
जम्भी ६ रोच-नकः ७ शोधी ८ जाड्यारिः ९ दन्तहर्षणः १०गम्भीरः ११ जम्बिरः १२ दन्तकर्षणः १३ ।इति शब्दरत्नावली ॥
रेवतः १४ वक्त्रशोधी १५दन्तहर्षकः १६ । इति जटाधरः ॥
तस्य गुणाः ।“जम्बीरमुष्णं गुर्व्वम्लं वातश्लेष्मविबन्धनुत् ।शूलं कासकफक्लेशच्छर्द्दितृष्णामदोषजित् ॥
आस्यवैरस्यहृत्पीडावह्निमान्द्यकृमीन् हरेत् ।स्वल्पजम्बीरिका तद्वत् तृष्णाच्छर्द्दिनिवारिणी ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
तस्य फलस्य गुणाः । अम्लमधुररसत्वम् । वात-नाशित्वम् । पथ्यत्वम् । पाचनत्वम् । रोचन-त्वम् । पित्तबलाग्निवृद्धिकारित्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
अत्यम्लत्वम् । गुरुत्वम् । सुगन्धि-लम् । दुर्ज्जरत्वम् । वह्निकफवातविबन्धनाशि-त्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
पक्वस्य तस्य गुणाः ।मधुरत्वम् । कफार्त्तिपित्तास्रदोषनाशित्वम् ।वर्णवीर्य्यरुचिपुष्टितृप्तिकारित्वञ्च । मरुवकः ।अर्जकः । सितार्जकः । इति राजनिर्घण्टः ॥
(क्षुद्रपत्त्रतुलसी । यथा, वैद्यकरत्नमालायाम् ।“खरपर्णस्तु जम्बीरः प्रस्थपुष्पः फणिज्झकः ॥
”)