| YouTube Channel

जपः (japaH)

 
Apte Hindi
Hindi
जपः
पुं*
 - जप् + अच्
"मन ही मन प्रर्थना करना, धीमे स्वर से किसी मन्त्र को बार-बार दुहराना"
जपः
पुं*
 - जप् + अच्
"वेदपाठ करना, देवताओं के नाम बार-बार दुहराना"
जपः
पुं*
 - जप् + अच्
मन्द स्वर से उच्चरित प्रार्थना
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 जपः
noun
कस्याः अपि देवतायाः मन्त्रस्य नाम्नः वारंवारं कृतम् उच्चारणम्।
"सः प्रतिदिनं प्रातः जपं करोति।"
Tamil
Tamil
ஜப: : மெல்லிய குரலில் செய்யப்படும் பிரார்தனை, வேதம் ஓதுதல், மந்திரங்களைச் சொல்லுதல்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जपः,
पुं,
 (जप्यते इति । जप + “व्यधजपो-रनुपसर्गे ।” ३ । ३ । ६१ । इति भावे अप् ।)विधानेन मन्त्रोच्चारणम् । तद्बिधिर्यथा, --“नोच्चैर्ज्जपञ्च संकुर्य्यात् रहः कुर्य्यादतन्द्रितः ।समाहितमनास्तूष्णीं मनसा वापि चिन्तयेत् ॥
विधियज्ञात् जपयज्ञो विशिष्टो दशभिर्गुणैः ।उपांशुः स्याच्छतगुणः साहस्रो मानसः स्मृतः ।विना दर्भैस्तु यत् स्नानं यच्च दानं विनोदकम् ।असंख्येयन्तु यद्जप्यं सर्व्वं तदफलं स्मृतम् ॥
मुक्ताफलैर्विद्रुमेण रुद्राक्षैः स्फटिकेन वा ।गणना सर्व्वथा कार्य्या सम्यगङ्गुलिपर्व्वभिः ॥
हिरण्यरत्नमणिभिर्जप्यं शतगुणं भवेत् ।सहस्रगुणमिन्द्राक्षैः पद्माक्षैरयुतं भवेत् ॥
नियुतं वापि रुद्राक्षैर्भद्राक्षैस्तु न संशयः ।पुत्त्रजीवकजप्यस्य परिसंख्या न विद्यते ॥
दशभिर्जन्मजनितं शतेन च पुरा कृतम् ।त्रियुगं तु सहस्रेण गायत्त्र्या हन्ति दुष्कृतम् ॥
दर्भहस्तस्तथासीनो दर्भेषूदकपाणिना ।प्राङ्मुखो वर्त्तयेत् मालां सहस्रं शतमेव वा ॥
”इत्याद्ये वह्निपुराणे नित्याह्निकस्नानविधि-नामाध्यायः ॥
तस्यानुष्ठानं यथा, --“मनः संहृत्य विषयान्मन्त्रार्थगतमानसः ।न द्रुतं न विलम्बञ्च जपेन्मौक्तिकपङ्क्तिवत् ॥
जपः स्यादक्षरावृत्तिर्मानसोपांशुवाचिकैः ।धिया यदक्षरश्रेणीं वर्णस्वरपदात्मिकाम् ॥
उच्चरेदर्थमुद्दिश्य मानसः स जपः स्मृतः ।जिह्वोष्ठौ चालयेत् किञ्चिद्देवतागतमानसः ॥
किञ्चिच्छ्रवणयोग्यः स्यादुपांशुः स जपः स्मृतः ।मन्त्रमुच्चारयेद्बाचा वाचिकः स जपः स्मृतः ॥
उच्चैर्जपाद्विशिष्टः स्यादुपांशुर्दशभिर्गुणैः ।जिह्वाजपः शतगुणः साहस्रो मानसः स्मृतः ।जिह्वाजपः स विज्ञेयः केवलं जिह्वया बुधैः ॥
”तत्र वर्ज्यं यथा, --“विन्मूत्रोत्सर्गशङ्कादियुक्तः कर्म्म करोति च ।जपार्च्चनादिकं सर्व्वमपवित्रं भवेत् प्रिये ! ॥
मलिनाम्बरकेशादिमुखदौर्गन्ध्यसंयुतः ।यो जपेत्तं दहत्याशु देवता गुप्तिसंस्थिता ॥
आलस्यं जृम्भणं निद्रां क्षुतं निष्ठीवनं भयम् ।नीचाङ्गस्पर्शनं कोपं जपकाले विवर्ज्जयेत् ॥
”अथ करमालाजपनियमो यथा, --“तर्ज्जना मध्यमानामा कनिष्ठा चेति ताःक्रमात् ।तिस्रोऽङ्गुल्यस्त्रिपर्व्वाणो मध्यमा चैकपर्व्विका ॥
पर्व्वद्बयं मध्यमाया मेरुत्वेनोपकल्पयेत् ।अनामामध्यमारभ्य कनिष्ठादित एव च ॥
तर्ज्जनीमूलपर्य्यन्तं दशपर्व्वसु संजपेत् ।अनामामूलमारभ्य कनिष्ठादित एव च ।तर्जनीमध्यपर्य्यन्तमष्टपर्व्वसु संजपेत् ॥
”एतद्बचनन्तु अष्टोत्तरशतादिविषयम् ।शक्तिविषये पुनः ।“अनामिकात्रयं पर्व्व कनिष्ठादित्रिपर्व्विका ।मध्यमायाश्च त्रितयं तर्ज्जनीमूलपर्व्वणि ॥
तर्ज्जन्यग्रे तथा मध्ये यो जपेत् स तु पापकृत् ।अनामामूलमारभ्य प्रादक्षिण्यक्रमेण च ॥
मध्यादिमूलपर्यन्तमष्टपर्व्वसु संजपेत् ॥
”श्रीविद्याविषये पुनः ।“अनामामध्यमायाश्च मूलाग्रञ्च द्वयं द्वयम् ।कनिष्ठायाश्च तर्ज्जन्यास्त्रयं पर्व्व सुरेश्वरि ! ॥
अनामामध्यमायाश्च मेरुः स्यात् द्बितयं शुभम् ।प्रदक्षिणक्रमाद्देवि ! जपेत्त्रिपुरसुन्दरीम् ॥
कनिष्ठामूलमारभ्य प्रादक्षिण्यक्रमेण च ।तर्ज्जनीमूलपर्य्यन्तमष्टपर्व्वसु संजपेत् ॥
”इदमपि अष्टोत्तरशतादिविषयम् ॥
* ॥
“अङ्गुलीर्न वियुञ्जीत किञ्चिदाकुञ्चिते तले ।अङ्गुलीनां वियोगाच्च छिद्रे च स्रवते जपः ॥
अङ्गुल्यग्रे च यज्जप्तं यज्जप्तं मेरुलङ्घने ।पर्व्वसन्धिषु यज्जप्तं तत् सर्व्वं निष्फलं भवेत् ॥
गणनाविधिमुल्लङ्घ्य यो जपेत्तज्जपं यतः ।गृह्णन्ति राक्षसास्तेन गणयेत् सर्व्वथा बुधः ॥
हृदये हस्तमारोप्य तिर्य्यक् कृत्वा कराङ्गुलीः ।आच्छाद्य वाससा हस्तौ दक्षिणेन सदा जपेत् ॥
”जपसंख्यायां निषिद्धद्रव्यं यथा, --“नाक्षतैर्हस्तपर्व्वैर्व्वा न धान्यैर्न च पुष्पकैः ।न चन्दनैर्मृत्तिकया जपसंख्याञ्च कारयेत् ॥
” * ॥
तत्र विहितद्रव्यं यथा, --“लाक्षाकुषीदसिन्दूरं गोमयञ्च करीषकम् ।एभिर्निर्म्माय वटिकां जपसंख्यान्तु कारयेत् ॥
”अथ वर्णमालाजपनियमो यथा, --“सबिन्दुं वर्णमुच्चार्य्य पश्चान्मन्त्रं जपेद्बुधः ।अकारादिक्षकारान्तं बिन्दुयुक्तं विभाव्य च ॥
वर्णमाला समाख्याता अनुलोमविलोमतः ।पञ्चाशल्लिपिभिर्म्माला विहिता सर्व्वकर्म्मसु ॥
अकारादिक्षकारान्ता वर्णमाला प्रकीर्त्तिता ॥
क्षार्णं मेरुमुखं तत्र कल्पयेन्मुनिसत्तम ! ।अनया सर्व्वमन्त्राणां जपः सर्व्वसमृद्धिदः ॥
” * ॥
तस्य फलं यथा, --“जपनिष्ठो द्विजश्रेष्ठोऽखिलयज्ञफलं लभेत् ।सर्व्वेषामेव यज्ञानां जायतेऽसौ महाफलः ॥
जपेन देवता नित्यं स्तूयमाना प्रसीदति ।प्रसन्ना विपुलान् कामान् दद्यान्मुक्तिञ्चशाश्वतीम् ॥
यक्षरक्षःपिशाचाश्च ग्रहाः सर्पाश्च भीषणाः ।जापिनं नोपसर्पन्ति भयभीताः समन्ततः ॥
यावन्तः कर्म्मयज्ञाः स्युः प्रदिष्टानि तपांसि च ।सर्व्वे ते जपयज्ञस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥
माहात्म्यं वाचिकस्यैतत् जपयज्ञस्य कीर्त्तितम् ।तस्माच्छतगुणोपांशुः साहस्रो मानसः स्मृतः ॥
”इति तन्त्रसारः ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“जप व्यक्तायां वाचि”@} 2 ‘जप मानसे च’ मनोनिर्वर्त्ये वचने--इत्यर्थः।
जापकः-पिका, जापकः-पिका, जिजपिषकः-षिका, 3 जञ्जपकः-जन्जपकः-पिका
जपिता-त्री, जापयिता-त्री, जिजपिषिता-त्री, जञ्जपिता-जन्जपिता-त्री
4 जपन्-न्ती, 5 व्यतिजपन्-न्ती, जापयन्-न्ती, जिजपिषन्-न्ती
-- जपिष्यन्-न्ती-ती, जापयिष्यन्-न्ती-ती, जिजपिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- जापयमानः, -- जञ्जप्यमानः-जन्जप्यमानः
-- जापयिष्यमाणः, -- जञ्जपिष्यमाणः-जन्जपिष्यमाणः
जप्-जब्-जपौ-जपः
-- -- -- जपितम्-तः, 6 जप्तम्, जापितः, जिजपिषितः, जञ्जपितः-जन्जपितः-तवान्
जपः, 7 कर्णेजपः, 8 जापः, जिजपिषुः, जञ्जपः-जन्जपः, 9 जञ्जपूकः
10 11 जपितव्यम्, जापयितव्यम्, जिजपिंषितव्यम्, जञ्जपितव्यम्-जन्जपितव्यम्
जपनीयम्, जापनीयम्, जिजपिषणीयम्, जञ्जपनीयम्-जन्जपनीयम्
12 जप्यम्, 13 जाप्यम्, जिजपिष्यम्, जञ्जप्यम्-जन्जप्यम्
ईषज्जपः-दुर्जपः-सुजपः
-- -- -- जप्यमानः, जाप्यमानः, जिजपिष्यमाणः, जञ्जप्यमानः-जन्जप्यमानः
14 जपः, 15 उपजापः, जापः, जिजपिषुः, जञ्जपः-जन्जपः
जपितुम्, जापयितुम्, जिजपिषितुम्, जञ्जपितुम्-जन्जपितुम्
जप्तिः, जापना, जिजपिषा, जञ्जपा-जन्जपा
जपनम्, जापनम्, जिजपिषणम्, जञ्जपनम्-जन्जपनम्
जपित्वा, जापयित्वा, जिजपिषित्वा, जञ्जपित्वा-जन्जपित्वा
सञ्जप्य, प्रजाप्य, प्रजिजपिष्य, प्रजञ्जप्य-प्रजन्जप्य
जापम् २, जपित्वा २, जापम् २, जापयित्वा, जिजपिषम् २, जिजपिषित्वा २, जञ्जपम् २-जन्जपम् २
जञ्जपित्वा २-जन्जपित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५८४)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३९७। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[१। ‘लुपसदचरजपजभदहदशगॄभ्यो भावगर्हायाम्’ (३-१-२४) इति सूत्रेण गर्हितं जपतीत्यर्थे यङ्। द्विर्वचनम्, अभ्यासस्य, ‘जपजभदहदशभञ्जपशां च, (७-४-८६) इत्यनेन नुगागमे, तस्य ‘पदान्तवद्वाच्यः, (वा। ७-४-८५) इति पदान्तवद्भावेन ‘वा पदान्तस्य’ (८-४-५९) इति पाक्षिके परसवर्णे रूपद्वयम्। एवं यङन्ते सर्वत्र रूपद्वयं ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[आ। ‘आ तिष्ठद्गु जपन् सन्ध्यां प्रकान्तामायतीगवम्।’ भ। का। ४। १४।]]
05
=>
 [[२। ‘प्रतिषेधे हसादीनामुपसंख्यानम्’ (वा। १-३-१५) इति वचनात् कर्मव्यतीहारेऽपि न शानच्।]]
06
=>
 [[३। ‘सेटोऽप्यस्य धातोः क्वचिदिडभावेनापि प्रयोगो दृश्यते। तस्य साधुत्वकल्पनाय ‘आदितश्च’ (७-२-१६) इति सूत्रे, काशिकायां ‘चकारोऽनुक्तसमुच्चयार्थः। आश्वस्तः। वान्तः।’ इत्युदाहरणं दत्तम्।’ तदिहानुसन्धेयम्। ‘वमजप्- व्याश्वसो निष्ठाया इड् वा’ इति केचित् जपितः जप्तः, इति प्रक्रियाकौमुदी।]]
07
=>
 [[४। ‘स्तम्बकर्णयो रमिजपोः’ (३-२-१३) इति सुबन्ते उपपदे अच्प्रत्ययः। ‘तत्पुरुषे कृति बहुलम्’ (६-३-१४) इति सप्तम्या अलुक्। ‘हस्तिसूचकयोरिति वक्तव्यम्’ (वा। ३-२-१३) इति वचनात् कर्णेजपः इति सूचके एव साधुः।]]
08
=>
 [[B। ‘कर्णेजपैराहितराज्यलोमा स्त्रैणेन नीता विकृतिं लघिम्ना।’ भ। का। ३। ७।]]
09
=>
 [[५। ‘यजजपदशां यङः’ (३-२-१६६) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु यङन्तादूकप्रत्यये, ‘यस्य हलः’ (६-४-४९) इति यकारलोपे, अभ्यासस्य नुगागमे च रूपम्।]]
10
=>
 [[C। ‘जन्मधामनि निजे नियमस्थं जञ्जपूकमभिसृत्य जघान।।’ यादवाभ्युदये २१। ४०।]]
11
=>
 [पृष्ठम्०५५७+ २५]
12
=>
 [[१। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इति यत्। ण्यदपवादः।]]
13
=>
 [[आ। ‘मत्वा सहिष्णूनपरोपजप्यान् स्वकानधिष्ठाय जलान्तदुर्गान्।’ भ। का। १२। ३२।]]
14
=>
 [[२। ‘व्यधजपोरनुपसर्गे’ (३-३-६१) इति भावे, अप्प्रत्ययः। उपसृष्टात्तु घञेव। उपजापः।]]
15
=>
 [[B। ‘गोपायतां धर्ममधूपितात्मनां जल्पान् विमुच्याभवदुद्यमो जपे।।’ धा। का। १। ५१।]]