जनार्दन (janArdana)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishHindi
Hindiसभी जीवित संस्थाओं के हे अनुरक्षक
Apte Hindi
Hindiजनार्दनः
जनः-अर्दनः -
विष्णु या कृष्ण का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannadaजनार्दन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಮಾತ್ಮ /ವಿಷ್ಣು
निष्पत्तिः - > अर्द (गतौ याचने च) - "ल्युट्" (३-३-११३) । अर्द (हिंसायाम्) + णिच् - "ल्युः" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > जनैरर्द्यते याच्यते । जनान् रक्षाप्रतिपक्षान् अर्दयति अनपेक्षं पीडयति इति वा
प्रयोगाः - > "सर्वगः सर्वविद् भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः" । "आसत्तिमासाद्य जनार्दनस्य" ।
उल्लेखाः - > वि० स०, माघ० ३-६१
विस्तारः - > "भकतविद्वेषिणां तूर्णमर्दनाद्धि जनार्दनः" - निरुक्तिः ।
जनार्दन
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜನರನ್ನು ಪೀಡಿಸುವ
Aufrecht Catalogus Catalogorum
Englishअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritविष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवो
दाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।
विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-
र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥
गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।
वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥
दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।
त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥
मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।
पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥
श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।
सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥
यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
विष्णु (पुं), जिष्णु (पुं), जनार्दन (पुं), हरिकेश (पुं), हृषीकेश (पुं), अच्युत (पुं), केशव (पुं), दाशार्ह (पुं), पुरुषोत्तम (पुं), अब्धिशयन (पुं), उपेन्द्र (पुं), अज (पुं), इन्द्रानुज (पुं), विष्वक्सेन (पुं), नरायण (पुं), जलशय (पुं), नारायण (पुं), श्रीपति (पुं), दैत्यारि (पुं), पुराणपुरुष (पुं), यज्ञपुरुष (पुं), तार्क्ष्यध्वज (पुं), अधोक्षज (पुं), गोविन्द (पुं), षड्बिन्दु (पुं), मुकुन्द (पुं), कृष्ण (पुं), वैकुण्ठ (पुं), पद्मेशय (पुं), पद्मनाभ (पुं), वृषाकपि (पुं), माधव (पुं), वासुदेव (पुं), विश्वम्भर (पुं), श्रीधर (पुं), विश्वरूप (पुं), दामोदर (पुं), शौरि (पुं), सनातन (पुं), विधु (पुं), पीताम्बर (पुं), मार्ज (पुं), जिन (पुं), कुमोदक (पुं), त्रिविक्रम (पुं), जह्नु (पुं), चतुर्भुज (पुं), पुनर्वसु (पुं), शतावर्त (पुं), गदाग्रज (पुं), स्वभू (पुं), मुञ्जकेशिन् (पुं), वनमालिन् (पुं), पुण्डरीकाक्ष (पुं), बभ्रु (पुं), शशबिन्दु (पुं), पृश्निशृङ्ग (पुं), धरणीधर (पुं), पाण्डवायन (पुं), सुवर्णबिन्दु (पुं), श्रीवत्स (पुं), देवकीसूनु (पुं), गोपेन्द्र (पुं), विष्टरश्रवस् (पुं), सोमसिन्धु (पुं), जगन्नाथ (पुं), गोवर्धनधर (पुं), यदुनाथ (पुं), गदाभृत् (पुं), शार्ङ्गभृत् (पुं), चक्रभृत् (पुं), श्रीवत्सभृत् (पुं), शङ्खभृत् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritविष्णु
विष्णु, कृष्ण, केशव, मञ्जुकेशी, श्रीवत्साङ्क, श्रीपति, पीतवासस्, विष्वक्सेन, विश्वरूप, मुरारि, शौरि, शार्ङ्गिन्, पद्मनाभ, मुकुन्द, गोविन्द, धरणिधर, सुपर्णकेतु, वैकुण्ठ, जलशयन, चतुर्भुज, दैत्यारि, मधुमथन, रथाङ्गपाणि, दाशार्ह, क्रतुपुरुष, वृषाकपि, जनार्दन, अधोक्षज, वासुदेव, दामोदर, श्रीधर, अच्युत, उपेन्द्र, इन्द्रावरज, बभ्र, हरि, हृषीकेश, आत्मभू, पुण्डरीकाक्ष, श्रीवत्स, विष्टरश्रवस्, नारायण, जगन्नाथ, वनमाली, गदाधर, सनातन, जिन, शम्भु, विधि, वेधस्, गदाग्रज, कैटभारि, अज, जिष्णु, कंसजित्, पुरुषोत्तम
विष्णुः कृष्णः केशवो मञ्जुकेशी,
श्रीवत्साङ्कः श्रीपतिः पीतवासाः ।
विष्वक्सेनो विश्वरूपो मुरारिः,
शौरिः शार्ङ्गी पद्मनाभो मुकुन्दः ॥ २१ ॥
गोविन्दो धरणिधरः सुपर्णकेतु-
र्वैकुण्ठो जलशयनश्चतुर्भुजश्च ।
दैत्यारिर्मधुमथनो रथाङ्गपाणि-
र्दाशार्हः क्रतुपुरुषो वृषाकपिः स्यात् ॥ २२ ॥
जनार्दनाधोक्षजवासुदेवं दामोदरं श्रीधरमच्युतं च ।
उपेन्द्रमिन्द्रावरजं च बभ्रं हरिं हृषीकेशमुदाहरन्ति ॥ २३ ॥
आत्मभूः पुण्डरीकाक्षः श्रीवत्सो विष्टरश्रवाः ।
नारायणो जगन्नाथो वनमाली गदाधरः ॥ २४ ॥
सनातनो जिनः शम्भुर्विधिर्वेधा गदाग्रजः ।
कैटभारिरजो जिष्णुः कंसजित्पुरुषोत्तमः ॥ २५ ॥
verse 1.1.1.21
page 0004
Mahabharata
EnglishJanārdana = Kṛshṇa (Vishṇu), q.v.
Janārdana, pl. (ºāḥ). § 616 (Sauptikap.): X, 6, 233.
पुराणम्
Englishजनार्दन १ / JANĀRDANA I. A synonym of Mahāvīṣṇu (śrī kṛṣṇa). Because he made the Dasyus (Asuras--demons) tremble, śrī kṛṣṇa was called janārdana.
“He, who has lotus as his seat, who is eternal, imperishable and unchangeable, he who has all these attributes is Puṇḍarīkākṣa (lotus-eyed) and he who makes the Asuras tremble is janārdana.” (M.B. Udyoga Parva, Chapter 70, Stanza 6).
जनार्दन २ / JANĀRDANA II. See under Ḍibaka.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritजनार्द्दनः, विष्णुः । इत्यमरः । १ । १ । १९ ॥
तन्नामव्युत्पत्तिर्यथा । “समुद्रान्तवासिनो जन-नाम्नोऽसुरान् अर्द्दितवान् जनार्द्दनः । अर्द्दञवघे अर्द्दक्च नन्दादित्वादनः । किंवा जनै-र्लोकैरर्द्द्यते याच्यते पुरुषार्थानसौ जनार्द्दनः ।अर्द्द यातनागतियाचने कर्म्मणि अनट् । किंवाजननं जनः भावे घञ् । जनं जन्म अर्द्दयतिहन्ति भक्तस्य मुक्तिदत्वादिति जनार्द्दनः ।किंवा जनान् लोकान् अर्द्दति हररूपेणसंहारकत्वादिति जनार्द्दनः । किंवा जनयतिउत्पादयति लोकान् ब्रह्मरूपेण सृष्टिकर्त्तृत्वा-दिति जनः जनेर्ञ्यन्तात् पचाद्यन् । अर्द्दतिहन्ति लोकान् हररूपेण संहारकारित्वादितिअर्द्दनः जनश्चासौ अर्द्दनश्चेति जनार्द्दनः ।किंवा जनान् लोकान् अर्द्दति गच्छति प्राप्नोतिरक्षणार्थं पालकत्वादिति जनार्द्दनः ।” इत्यमर-टीकायां भरतः ॥
* ॥
गयायां तस्य हस्तेजीवितस्य पिण्डदानविधिर्यथा, --“जनार्द्दनो भस्मकूटे तस्य हस्ते तु पिण्डदः ।आत्मनोऽप्यथवान्येषां सव्येनैव तिलैर्विना ॥
जीवता दधिसंमिश्रं सर्व्वे ते विष्णुलोकगाः ।यस्तु पिण्डो मया दत्तस्तव हस्ते जनार्द्दन ! ॥
यमुद्दिश्य त्वया देयस्तस्मिन् पिण्डो मृते प्रभो ! ।एष पिण्डो मया दत्तस्तव हस्ते जनार्द्दन ! ॥
अन्तकाले गते मह्यं त्वया देयो गयाशिरे ।जनार्द्दन ! नमस्तुभ्यं नमस्ते पितृमोक्षद ! ॥
पितृपात्र नमस्तुभ्यं नमस्ते पितृरूपिणे ।गयायां पितृरूपेण स्वयमेव जनार्द्दनः ॥
तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं मुच्यते च ऋणत्रयात् ।नमस्ते पुण्डरीकाक्ष ! ऋणत्रयविमोचन ! ॥
लक्ष्मीकान्त ! नमस्तेऽस्तु पितृमोक्षप्रदो भव ।वामजानु च सम्पात्य नत्वा भीमो जनार्द्दनम् ॥
श्राद्धं सपिण्डकं कृत्वा भ्रातृभिर्ब्रह्मलोकभाक् ।पितृभिः सह धर्म्मात्मा कुलानाञ्च शतेन च ॥
शिलायां व्यक्तरूपेण व्यक्ताव्यक्तात्मना स्थितः ।लक्ष्मीशो विबुधैः सार्द्धं तस्माद्देवमयी शिला ॥
”इति श्रीवायुपुराणे श्वेतवाराहकल्पे गया-माहात्म्ये ४ अध्यायः ॥
* ॥
शालग्रामशिला-विशेषः । तल्लक्षणं यथा, --“सशङ्खचक्राब्जगदं जनार्द्दनमिहो नमः ।उपेन्द्रं गदिनं साविपद्मशङ्ख ! नमोऽस्तु ते ॥
”इति पाद्मे पातालखण्डे १० अध्यायः ॥
“आरोग्यं भास्करादिच्छेद्धनमिच्छेद्धुताशनात् ।ज्ञानञ्च शङ्करादिच्छेन्मुक्तिमिच्छेज्जनार्द्दनात् ॥
”इति कर्म्मलोचनम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritजनार्द्दन जनैरर्द्द्यते याच्यते पुरुषार्थलाभाय अर्द्द-याचने कर्म्मणि ल्युट् । जनं जननमर्द्दति हिनस्तिताडयति जनान् समुद्रवासिनोऽसुरभेदान् अर्द्दयतिवा कर्त्तरि ल्यु । “१ विष्णौ परमेश्वरे “सर्वगः सर्व-विद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्द्दनः” विष्णु स० २ जनपीडकेत्रि० । “जनावनायोद्यमिनं जनार्द्दनम् क्षये जगज्जीनपिवंवदन् शिवम्” मैष० गयातीर्थस्थे ३ विष्णुमूर्त्तिभेदे तद्धस्तेजीवत्पुरुषेण स्वपिण्डस्य दानविधिः वायु गया-माहात्म्ये यथा“जनार्द्दनो भस्मकूटे तस्य हस्ते तु पिण्डदः । आत्मनो-ऽप्यथ वान्येषां सव्येनापि तिलैर्विना । जीवता दधिसं-मिश्रं सर्वे ते विष्णुलोकगाः । यस्तु पिण्डो मया दत्तस्तव हस्ते जनार्द्दन! । मामुद्दिश्य त्वया देव! तस्मिन्पिण्डेमृते प्रभो! । एष पिण्डो मया दत्तस्तव हस्ते जनार्द्दन!अन्तकाले गते महा त्वया देयो गयाशिरे । जनार्द्दन!नमस्तुभ्यं ममस्ते पितृमोक्षद! । पितृमात्रे ममस्तुभ्यंनमस्ते पितृरूपिणे । गयायां पितृरूपेण स्वयमेवजनार्द्दनः । त्वां दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं मुच्यते च ऋण-त्रयात्” । ४ शालग्रामभेदे शालग्रामशब्दे दृश्यम् ।तन्नाम्ना भोजनकालै हरेः स्मरणीयता “भोजने च जना-र्द्दनम्” इत्युक्तेः “आसत्तिमासाद्य जनार्द्दनस्य” माघः
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.