| YouTube Channel

जनकः (janakaH)

 
Apte Hindi
Hindi
जनकः
पुं*
 - -
"पिता, जन्म देने वाला"
जनकः
पुं*
 - -
"विदेह या मिथिला के प्रसिद्ध राजा, सीता का धर्मपिता वह अपने प्रभूत ज्ञान, अच्छे कार्य और पवित्रता के कारण प्रसिद्ध था राम के द्वारा सीता का परित्याग किए जाने पर उन्होंने वैराग्य ले लिया, सुख और दुःख के प्रति उदासीन हो गए और अपना समय दार्शनिक चर्चा में बिताया याज्ञवल्क्य मुनि जनके पुरोहित और परामर्श दाता थे"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 जनकः
noun
जनयति इति
"शून्य इति कल्पनायाः जनकः पाणिनी"
Synonyms:
 जनकः, मिथिलेशः
noun
मिथिलायाः राजा तथा च सीतायाः पिता।
"जनकः ज्ञानी राजा आसीत्।"
Synonyms:
 जनकः
noun
सः व्यक्तिः येन कापि नूतना विचारधारा प्रतिपादिता अथवा कस्यापि संस्थादीनां स्थापना कृता।
"हिप्पोक्रेट्स महोदयः चिकित्साशास्त्रस्य जनकः अस्ति।"
Synonyms:
 पिता, तातः, जनकः, वप्ता, जनयिता, जन्मदः, गुरु, जन्यः, जनिता, बीजी, वप्रः
noun
पाति रक्षति अपत्यम् यः।
"मम पिता अध्यापकः अस्ति। / जनको जन्मदाता च रक्षणाच्च पिता नृणाम्।"
Tamil
Tamil
ஜனக: : தந்தை, ஒரு புகழ் பெற்ற பண்டைய அரசன்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: जनकः
Root: जनकः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ father
Shloka(s):
1|7|12|1 ► भगिनीपतिरावुत्तो भावो विद्वानथावुकः। (नाट्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|7|12|1 ⇢ आवुकः (आवुक) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ नटः
जातिः ➡ मनुष्यः
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ जननी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जनकः,
पुं,
 (जनयतीति । जन + णिच् + ण्वुल् ।)पिता । राजभेदः । स तु मिथिलाधिपतिः ।इति मेदिनी । के, ९० ॥
इक्ष्वाकुराजपुत्त्रोनिमिर्वशिष्ठं त्यक्त्वा यज्ञं कृतवान् वशिष्ठस्तद्-यज्ञस्थानमागत्य राजानं आह्वयामास राजातदा निद्रित आसीत् । मुनिस्तु क्रोधात् त्वंविदेहो भव इत्युक्त्रा तमभिशशाप । ततः, --“दृष्ट्वा विदेहं राजानमृषयः सर्व्व एव ते ।तञ्च ते याजयामासुर्यावद्दीक्षां मनीषिणः ॥
नरेन्द्रस्यापि तं देहमरक्षन्नृषिपुङ्गवाः ।वस्त्रैर्माल्यैश्च गन्धैश्च पूज्यमानं मुहुर्मुहुः ॥
ऋषयोऽपि महात्मानो निमिदेहं ममन्थिरे ।अरणिन्तस्य देहात्तु मन्थानञ्चापि चक्रिरे ॥
मन्त्रहोमैर्महात्मानः पुत्त्रहेतोर्निमेस्तदा ।अरण्यां मथ्यमानायां प्रादुर्भूतो यतश्च सः ॥
अतो मिथिरिति ख्यातो जननाज्जनकोऽभवत् ।विदेहश्चाभवद्यस्मान्महात्मा स महातपाः ॥
तस्माद्विदेहाः प्रोच्यन्ते सर्व्वे तद्बंशजा नृपाः ।एवं विदेहराजस्तु पूर्व्वको जनकोऽभवत् ॥
मिथिर्नाम महावीर्य्यो येन सा मिथिलाभवत् ॥
”इति रामायणम् ॥
(ऋषिविशेषः । स तु वैद्यसन्देहभञ्जनग्रन्थस्यप्रणेता । यथा, ब्रह्मवैवर्त्ते । १ । १६ । १९ ।“चकार जनको योगी वैद्यसन्देहभञ्जनम् ॥
”शम्बरासुरस्य पुत्त्रविशेषः । यथा, हरिवंशे ।१६१ । ४४ ।“श्रुत्वा तु शम्बराद्वाक्यं सुतास्ते शम्बरस्य ह ।सन्नद्धा निर्ययुर्हृष्टाः प्रद्युम्नवधकाम्यया ॥
”इत्युपक्रम्याह ।“सेनस्कन्धोऽतिसेनश्च सेनको जनकस्ततः ॥
”)उत्पादके, त्रि ॥
(यथा, ब्रह्मवैवर्त्ते । १ । १६ । २७ ।“जनकः सर्व्वरोगाणां दुर्व्वारो दारुणो ज्वरः ॥
”)